Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Frans Roumen
 


lettergrootte: A  A  A
Sterilisatie

Sterilisatie is na de combinatiepil in Nederland de meest toegepaste vorm van anticonceptie. Sinds circa 1988 worden in Nederland elk jaar ongeveer 20.000 mannen gesteriliseerd en ongeveer 10.000 vrouwen. Het aantal hersteloperaties bedraagt ongeveer 1 procent van het totaal aantal uitgevoerde sterilisaties. In bijna 50 procent van de relaties waarin de vrouw ouder is dan 35 jaar, is een van beide partners gesteriliseerd. In Nederland is dat in ruim twee derde van de gevallen de man. Ook in dit opzicht neemt Nederland in de wereld een unieke positie in.

Sterilisatie is in opzet nog steeds een definitieve methode, die alleen wordt toegepast als degene die voor deze vorm van anticonceptie kiest er absoluut zeker van is onder geen enkele omstandigheid ooit nog kinderen te willen krijgen. Spijt is echter slecht voorspelbaar en spijt na sterilisatie leidt in ongeveer 1 tot 3 procent van de gevallen tot een verzoek om een hersteloperatie. De belangrijkste reden voor spijt is een nieuwe relatie waarin opnieuw een kinderwens ontstaat. De kans op spijt is vooral verhoogd als de sterilisatie plaatsvindt rond crisissituaties en belangrijke gebeurtenissen in het leven. Daarom wordt bijvoorbeeld kort na een bevalling, een miskraam of abortus, evenals bij emotionele of relationele problemen in het algemeen, aangeraden de beslissing tot sterilisatie nog enige tijd uit te stellen. Ook het ontbreken van een partner, een leeftijd jonger dan dertig jaar en een jongste kind dat jonger dan drie jaar is, vergroten de kans op spijt. De kans op spijt is ook verhoogd als de sterilisatie plaatsvindt op advies van een arts of uit onvrede met andere vormen van anticonceptie. Het is aangetoond dat bij gesteriliseerde vrouwen menstruatiestoornissen niet vaker voorkomen dan bij vrouwen die niet gesteriliseerd zijn. Toch lopen gesteriliseerde vrouwen een groter risico dat later de baarmoeder alsnog moet worden verwijderd. Dit heeft wellicht te maken met het feit dat gesteriliseerde vrouwen, indien zij bijvoorbeeld te maken krijgen met menstruatiestoornissen nadat ze zijn gestopt met de pil, eerder geneigd zijn te kiezen voor een chirurgische oplossing van dit probleem dan voor een hormonale. Het is daarom zinvol om voorafgaand aan de sterilisatie uit te zoeken hoe het eigen bloedingspatroon zonder hormonale anticonceptie is en eventuele cyclusstoornissen tijdig te melden. Als er dan cyclusstoornissen zijn, is het wellicht verstandiger om door te gaan met de bestaande hormonale anticonceptie en af te zien van de voorgenomen sterilisatie.
Sterilisaties vinden ook plaats op ‘medisch’ advies, indien een zwangerschap de lichamelijke of geestelijke gezondheid ernstig zou kunnen benadelen. In dat geval is het verstandig om alle voors en tegens zorgvuldig af te wegen.

Uit recent onderzoek is gebleken dat de betrouwbaarheid van sterilisatie van de vrouw lager is dan tot voor kort werd aangenomen. In bijna 2 procent van de sterilisaties komt alsnog een zwangerschap voor door spontaan herstel of door een fout bij de ingreep. De kans op mislukking is afhankelijk van de leeftijd van de vrouw, de toegepaste techniek en de timing van de sterilisatie. Ook vele jaren na een sterilisatie kan een zwangerschap nog voorkomen en een derde van deze zwangerschappen is gelegen buiten de baarmoeder, meestal in een van de eileiders. In de voorlichting over sterilisatie vooraf is het belangrijk goede informatie te krijgen over deze zwangerschapskansen en vroege diagnostiek als de menstruatie uitblijft. Het ontstaan van een zwangerschap na sterilisatie wordt meestal als een schok ervaren, met vaak diverse dilemma’s als het erom gaat te beslissen de zwangerschap te beëindigen of niet. Het is daarom van heel groot belang bij sterilisatie alle beschikbare informatie te wikken en te wegen.


Laparoscopische sterilisatie
Door de ontwikkeling van de laparoscopie (kijkje via een opening in de buikwand) is sterilisatie een betrekkelijk eenvoudige ingreep geworden, waarbij de eileiders worden afgesloten door het plaatsen van clips (Filshie-clip). Direct na plaatsing van de clips op de eileiders is de sterilisatie een feit. Littekenvorming in de buik (door vroegere operaties of infecties) en fors overgewicht van de vrouw zijn de belangrijkste technische belemmeringen van de laparoscopische methode. De voordelen van het plaatsen van clips boven (het vroegere) dichtbranden van de eileiders zijn dat brandwondjes niet voorkomen, dat de kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kleiner is en dat een kleiner deel van de eileiders wordt vernietigd, waardoor een eventuele latere hersteloperatie vaker succesvol is. De kans op zwangerschap na een dergelijke hersteloperatie bedraagt meer dan 80 procent, waarbij rond de 2 procent van deze zwangerschappen zich buiten de baarmoeder bevindt. Tegenwoordig wordt sterilisatie meestal in dagbehandeling uitgevoerd, vrijwel altijd onder algehele narcose. Na grote terughoudendheid in het verleden worden tegenwoordig ook steeds vaker op verzoek van de vrouw sterilisaties na een keizersnede uitgevoerd. Hierbij wordt ook meestal gebruikgemaakt van clips.


Monique laat zich steriliseren
Monique is een 41-jarige vrouw met vier kinderen. Tussen de zwangerschappen door heeft zij altijd een pessarium gebruikt. Hoewel Monique met drie kinderen haar gezin compleet vond, is zij ondanks het pessarium toch zwanger geworden van een vierde kind. ‘Ik ben zielsgelukkig met Benjamin,’ zegt ze als ze tegenover de arts zit, ‘maar ik geloof toch dat het pessarium niet zo betrouwbaar is als je beslist geen kinderen meer wilt. Nu gebruiken we condooms maar eigenlijk vinden we dat helemaal niks.’
‘Een pessarium is een wat minder betrouwbare methode die een beetje in onbruik begint te raken,’ vertelt de arts. ‘Veel vrouwen vinden het nogal een gedoe. Je moet het pessarium van tevoren inbrengen en er altijd zaaddodende pasta bij gebruiken, wat nogal eens als geklieder wordt ervaren. Het grootste bezwaar is misschien wel dat je het de hele nacht, of in ieder geval acht uur na het vrijen moet laten zitten om de zaaddodende pasta zijn werk te laten doen.’
De huisarts stelt dat Monique misschien wel gebaat zou zijn bij sterilisatie. ‘O nee,’ reageert Monique, ‘dat is dus niets voor ons. Hoewel Peter vindt dat hij ook zijn steentje mag bijdragen trekt hij bij de gedachte aan sterilisatie al wit weg. Dat kan ik hem niet aandoen. En zelf ben ik panisch voor narcose, daar begin ik dus niet aan.’ ‘Dan kan ik je geruststellen,’ zegt de arts. ‘Inderdaad moet je met de gebruikelijke methode van steriliseren – die met een kijkbuisje via de navel – onder narcose worden gebracht, maar er is een nieuwe methode van steriliseren die via de vagina plaatsvindt. Hierbij is er geen narcose of andere vorm van verdoving nodig, alleen een pijnstiller.’
‘Hoe gaat dat dan precies?’ vraagt Monique, die opeens sterilisatie wel als mogelijkheid gaat zien. ‘Deze vorm van sterilisatie heet met een moeilijk woord hysteroscopische sterilisatie, en gaat met een kijkbuisje via de vagina. Het is een vrijwel pijnloze methode, zeker als je al enkele kinderen hebt gebaard, en duurt een kwartiertje. Je kunt zelfs na een halfuurtje rust gewoon naar huis. Via de baarmoedermond brengt de gynaecoloog het kijkbuisje in de baarmoeder en kan dan heel nauwkeurig in de eileiders zowel links als rechts een plugje plaatsen. Dat lijkt een beetje op een veertje uit een ballpoint. De eileiders hebben drie maanden nodig om rond het veertje dicht te groeien en daarna ben je dan beschermd. Bij deze methode van steriliseren moet je dus de eerste drie maanden aanvullende anticonceptie gebruiken. Na deze drie maanden wordt met een röntgenfoto of via een echo gecontroleerd of de eileiders zijn dichtgegroeid. En dan ben je volkomen veilig.’
‘Ik laat het eens even op me inwerken,’ zegt Monique. En met een folder over beide sterilisatiemethoden gaat zij naar huis. Met haar man bespreekt ze de voor- en nadelen. Het feit dat ze niet onder narcose hoeft en direct terug kan naar haar drukke gezin, doen haar kiezen voor de hysteroscopische methode. Nadat ze gecontroleerd heeft of haar verzekering de ingreep vergoedt, maakt ze een afspraak bij de gynaecoloog.


Hysteroscopische sterilisatie
Inmiddels wordt in Nederland ongeveer een derde van de sterilisaties bij vrouwen hysteroscopisch (met een kijkbuisje via de vagina naar de baarmoeder) uitgevoerd. Meestal betreft het de Essure®-methode. Hierbij wordt een veertje van een legering van nikkel en titanium in beide eileiders geplaatst. In dit veertje bevinden zich minuscule polyester vezeltjes, die ervoor zorgen dat de eileiders in drie maanden dichtgroeien. De methode is dan ook onomkeerbaar. Na drie maanden moet door middel van echoscopie, een röntgenfoto van de buik of een röntgenfoto van de baarmoeder gecontroleerd worden of de eileiders inderdaad afgesloten zijn. Tot die tijd moet aanvullende anticonceptie worden gebruikt. Hoewel de ingreep betrekkelijk eenvoudig is, lukt het maar in 80 tot 90 procent van de gevallen om beide veertjes correct te plaatsen. Dit wordt vooral veroorzaakt door vormafwijkingen van de baarmoeder of spasmen van de eileiders waardoor de toegang tot de eileiders bemoeilijkt wordt. De methode kan poliklinisch en zonder narcose uitgevoerd worden. Essure is waarschijnlijk zeer effectief in het voorkomen van zwangerschap. De belangrijkste complicaties zijn het doorprikken van de eileider en plaatsing van een veertje in de buikholte. Langetermijneffecten zijn nog onvoldoende bekend.


David wil zijn steentje bijdragen
Claire is een 38-jarige vrouw met een gezicht vol sproeten en een flinke bos rode krullen. Wie haar onvervalste Brabantse accent nog niet heeft gehoord zou denken dat ze Iers was. Claire heeft in haar geschiedenis een lange periode van onbegrepen onvruchtbaarheid. Jarenlang heeft zij geprobeerd zwanger te worden en allerlei onderzoeken ondergaan. Zij en haar David moesten alle zeilen bijzetten om de moed erin te houden. Toen ze de hoop eigenlijk al een beetje hadden opgegeven, was daar opeens de kentering: via IVF en ICSI werd Claire zwanger. En sinds zeven weken zijn zij en David de trotse ouders van Tristan.
Tristan ligt tevreden te slapen als Claire en David met de kinderwagen de spreekkamer van de huisarts binnenkomen voor controle na de bevalling. Claire zegt: ‘Ik vraag me af of ik nu eigenlijk nog anticonceptie zou moeten gebruiken. Omdat we Tristan via IVF hebben gekregen, lijkt me de kans dat ik zwanger word eigenlijk nul.’ ‘Nou, nou,’ reageert haar huisarts, ‘dat zou ik niet zo stellig durven beweren. Het is maar helemaal de vraag of in jullie geval het onvruchtbaarheidsprobleem nog speelt. Er is immers nooit een verklaring gevonden voor de onvruchtbaarheid?’ ‘Nee, dat klopt,’ beaamt Claire. ‘Vaak zie je een spontane zwangerschap ontstaan na een eerdere zwangerschap die met toeters en bellen tot stand is gekomen,’ vervolgt de huisarts, ‘dus ik adviseer in jouw geval om zeker anticonceptie te gaan gebruiken. De pil zou een mogelijkheid zijn.’
‘O nee,’ zegt Claire stellig, ‘ik ben de pil en al die hormonen echt helemaal zat na al die jaren IVF. Ik heb genoeg hormonen gebruikt voor de rest van mijn leven. En eerlijk gezegd is ons gezin helemaal voltooid. We zijn zo gelukkig met Tristan en het heeft zo’n moeite gekost om hem te krijgen, dat willen we nooit meer meemaken. Stel je voor dat we voor een tweede gaan en het lukt niet. Nu weten we pas echt wat we dan missen,’ zegt Claire en ze werpt een verliefde blik in de richting van de kinderwagen naast haar.
De tot dan toe zwijgende David schraapt zijn keel en zegt dan: ‘Ik vind dat Claire wel genoeg heeft doorstaan en vind dat ik nu wel mijn steentje mag bijdragen. Ik wil graag weten hoe een sterilisatie bij de man verloopt. En heb ik daarna nog wel zaadproductie?’ Claire pakt als vanzelf de hand van David en geeft er zachtjes een klopje op. ‘Sterilisatie bij de man vindt plaats onder plaatselijke verdoving,’ begint de huisarts. ‘Beide zaadleiders worden door een uroloog dichtgemaakt, waardoor er geen nieuwgevormde zaadcellen doorheen kunnen. Anders dan je misschien zou verwachten is zo’n vasectomie zoals we de sterilisatie van de man noemen, niet meteen veilig. Het duurt drie maanden voordat de reservoirs van zaadcellen helemaal leeg zijn. Daar merk je zelf niets van, dus moet er na drie maanden een zaadcontrole plaatsvinden om hier helemaal zeker van te zijn. Dus in die periode is aanvullende anticonceptie zoals een condoom wel gewenst. Sterilisatie bij de man is definitief. Ik wil jullie hier graag op wijzen,’ vervolgt de huisarts. ‘Er worden wel hersteloperaties verricht waarbij de continuïteit van de zaadleiders hersteld kan worden, maar door antistofvorming zijn de zaadcellen dan veel minder beweeglijk met daardoor minder kans op een succesvolle bevruchting.’ Maar David en Claire zijn vastbesloten. ‘Na jarenlang modderen om zwanger te worden en al die onderzoeken, al die hoop en vooral ook de teleurstellingen. We zijn zielsgelukkig met Tristan en het is goed zo.’ David kijkt Claire aan en die knikt. Drie weken later meldt David zich licht nerveus op de dagbehandeling van het ziekenhuis om gesteriliseerd te worden. De ingreep duurt nog geen twintig minuten en verloopt pijnloos. Een uurtje later zit hij alweer met Claire aan de koffie.


Sterilisatie bij de man
Sterilisatie bij de man (vasectomie) vindt plaats onder plaatselijke verdoving, waarbij de zaadleiders worden doorgesneden en afgebonden. De kans op ongewenste zwangerschap na vasectomie is erg laag (0,15 procent). De kans op zwangerschap na herstel van een vasectomie is slechts 50 procent, voornamelijk omdat bij een groot percentage mannen na vasectomie antistoffen tegen de eigen zaadcellen worden gevormd.







terug verder




Anticonceptie: wat past bij jou?

Auteur(s)
Dr. Frans Roumen

Prijs: € 19,95
ISBN: 9789491549328

Anticonceptie: wat past bij jou?


Iedereen wil graag van seks genieten zonder meteen zwanger te worden. Om zelf te bepalen wanneer je wel of niet zwanger wilt worden, heb je anticonceptie nodig. In dit boek doen vrouwen met uiteenlopende levensstijlen en in verschillende leeftijdsfasen hun verhaal en passeren alle moderne anticonceptiemethoden de revue.

Auteur(s) : Dr. Frans Roumen
Prijs : € 19,95
ISBN : 9789491549328