Het grootste deel van het cholesterol in het lichaam wordt door het lichaam zelf, vooral in de lever, gemaakt. Cholesterolsyntheseremmers, ook wel HMG-COA-reductaseremmers genoemd, remmen deze aanmaak. Bij de vorming van cholesterol in de lever is het enzym HMG-CoA-reductase nodig. Door de werking van dit eiwit tegen te gaan, wordt er in de lever minder cholesterol gemaakt. Het tekort aan cholesterol dat hierdoor ontstaat, stimuleert de lever tot een grotere opname van cholesterol uit het bloed, zodat het cholesterolgehalte van het bloed daalt. Hierbij treedt tevens een lichte stijging op van het HDL-cholesterolgehalte en in sommige gevallen een daling van het triglyceridengehalte door een nog grotendeels onbekend mechanisme.
Tot de cholesterolsyntheseremmers behoren: simvastatine (Zocor), pravastatine (Selektine en Pravasine), fluvastatine (Lescol en Canef), atorvastatine (Lipitor) en rosovastatine (Crestor).
Hoewel deze cholesterolsyntheseremmers of 'statines' op vergelijkbare wijze werken, lopen de individuele eigenschappen en doseringen enigszins uiteen. De statines zijn hierdoor vrij breed inzetbaar. De gemiddelde daling van het totaal-cholesterolgehalte is bij maximale dosering van een cholesterolsyntheseremmer 20 tot 45%. Het LDL-cholesterolgehalte kan met 25-60% dalen.
De laatste jaren is er intensief onderzoek gedaan met cholesterolsyntheseremmers. De aanvankelijke terughoudendheid met het voorschrijven van deze middelen lijkt te verdwijnen, omdat ze hun effectiviteit bewezen hebben en inmiddels veilig worden geacht. Er is een streven ontstaan om het cholesterolgehalte zo sterk mogelijk te verlagen, zeker bij mensen die reeds een of andere vorm van hart- en vaatziekten hebben. Daarbij ontstaat ook de tendens steeds hogere doses te gebruiken. De cholesterolsyntheseremmers sluiten goed aan op deze ontwikkelingen. Uit onderzoek is inmiddels naar voren gekomen dat behalve de cholesterolverlaging, nog een aantal andere gunstige effecten aan de statines kunnen worden toegeschreven. Ze verbeteren ook de conditie van het endotheel en werken gunstig op de bloeddruk en de natuurlijke afweer van het lichaam. Ze lijken ook aderverkalking tegen te gaan. De combinatie van een cholesterolsyntheseremmer met een galzuurbindende hars is heel goed mogelijk, aangezien zij elkaars werking aanvullen. Hierbij kunnen zeer forse dalingen van het cholesterolgehalte worden bereikt, hoewel men soms een lichte stijging van de triglyceriden ziet.

Gebruik
De meeste cholesterolsyntheseremmers kunnen het beste in de avonduren ingenomen worden, gezien het feit dat de cholesterolproductie in de lever in de vroege morgen het hoogst is. Atorvastatine kan op ieder gewenst moment worden ingenomen. Begonnen wordt met de laagste dosering. Deze kan geleidelijk worden verhoogd tot de streefwaarde voor het cholesterolgehalte is bereikt. Ongeacht het aantal tabletten dient de totale dosis in één keer te worden ingenomen.

Bijwerkingen
Bij het gebruik van cholesterolsyntheseremmers komen bijwerkingen betrekkelijk weinig voor. Het gaat dan om onschuldige klachten zoals buikpijn, misselijkheid, obstipatie en winderigheid. In zeldzame gevallen kan er sprake zijn van lichte leverfunctiestoornissen of spieraantasting. Dit is bij bloedonderzoek vast te stellen, doordat er in dat geval een stijging van de hoeveelheid lever- en spierenzymen in het bloed optreedt. Deze stijging is tijdelijk en verdwijnt na stoppen van de behandeling. De leverfuncties moeten tijdens het eerste jaar regelmatig gecontroleerd worden, waarbij de bepaling van de hoeveelheid spierenzymen alleen plaats hoeft te vinden als over spierpijn wordt geklaagd. Er zijn nog onvoldoende gegevens voorhanden voor uitspraken over de veiligheid van cholesterolsyntheseremmers op een hele lange termijn, maar bijwerkingen lijken zeldzaam en onschuldig.

Invloed op andere medicijnen
Cholesterolsyntheseremmers kunnen de werking van antistollingspreparaten (als Sintrommitis en Marcoumar) ietwat versterken. Daarom kan het tijdens het begin van de behandeling nodig zijn om de dosering van het antistollingspreparaat te verlagen en de controle van de trombosedienst iets vaker te laten plaatsvinden. De statines kunnen ook de werking van sommige antibiotica beïnvloeden. Galzuurbindende harsen (Questran en Colestid) kunnen de opname van cholesterolsyntheseremmers afremmen. Galzuurbindende harsen dienen daarom ten minste vier uur vóór de cholesterolsyntheseremmer te worden ingenomen.

Wanneer liever niet gebruiken
Aangezien cholesterolsyntheseremmers soms tot lichte leverfunctiestoornissen kunnen leiden, is het beter dat mensen met een leverziekte deze middelen niet gebruiken. Cholesterolsyntheseremmers mogen niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap, de borstvoedingsperiode en, als er geen goede anticonceptie wordt toegepast, liever ook niet door vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Ook kinderen mogen deze middelen niet gebruiken, aangezien de veiligheid nog niet helemaal bewezen is.

Resultaten van onderzoek met cholesterolsyntheseremmers
Vanaf 1994 zijn jaarlijks de resultaten van een aantal zeer grote geneesmiddelenonderzoeken bekend geworden. Hierbij ging het om het gebruik van de moderne cholesterolsyntheseremmers gedurende lange tijd (5 jaar of langer) bij tienduizenden mensen met een normaal, mild of matig verhoogd cholesterolgehalte. In alle onderzoeken werd vastgesteld dat het risico op het krijgen van hart- en vaatziekten (hartinfarct, overlijden aan hart- en vaatziekten en behandelingen als een bypassoperatie en dotteren) sterk afnam door verlaging van het cholesterolgehalte. De afname van dit risico was groter naarmate de daling van het cholesterolgehalte groter was, en onafhankelijk van de uitgangswaarde van het cholesterol. Bovendien gold de risicodaling zowel voor patiënten die al hart- en vaatziekten hadden, als voor hen die nog geen tekenen van hart- en vaatziekten hadden. Bij personen met een hoog risico bleek een veel grotere verlaging van dit risico mogelijk.
Recent geneesmiddelenonderzoek bij patiënten met FH wees uit dat, na twee jaar behandeling met een hoge dosering van een cholesterolsynthese remmer, bij meer dan 60% van de patiënten een afname van de atherosclerose te meten was. Dit werd vastgesteld aan de hand van echometingen aan de halsslagader.