Dementie is de verzamelnaam van een groot aantal syndromen die worden veroorzaakt door verschillende niet-aangeboren afwijkingen aan de hersenen en allemaal worden gekenmerkt door combinaties van geheugenstoornissen, stemming of gedrag.
Dementie is dus niet één bepaalde ziekte op zich. We herkennen tegenwoordig meer dan zestig verschillende vormen van dementie. De meeste hiervan komen zelden voor, zoals de ziekte van Pick, dementie door aids, de ziekte van Creutzfeld Jacob, Lues et cetera, zodat alleen specialisten op dit gebied deze vormen van dementie zullen diagnosticeren.

Ziekte van Alzheimer 60-80%
Vasculaire dementie 5-10%
Lewy Body-dementie (inclusief Parkinson-dementie) 5-10%
Ziekte van Alzheimer met Vasculaire kenmerken
(mengbeeld-dementie) 15-20%
Frontotemporale dementie <1%
Overige oorzaken* < 1%

• Ongeveer zestig verschillende zeldzame aandoeningen

Tot ongeveer tien jaar geleden vormde het begrip dementie het eindpunt van de zoektocht naar wat een patiënt kon mankeren. Het begrip dementie verklaarde tot dan voldoende waarom iemand wat vergat, niet meer voor zichzelf kon zorgen of zich afwijkend gedroeg. Momenteel is dat niet meer zo. De verdenking dat iemand dementie kan hebben, betekent tegenwoordig het beginpunt van een zoektocht naar de onderliggende oorzaak van dementie. In Nederland is voor deze zoektocht in 2005 een multidisciplinair advies geschreven: ‘Richtlijn Diagnostiek en medicamenteuze behandeling van dementie’. De zoektocht naar de onderliggende oorzaak van dementie vindt steeds meer plaats op zogenaamde geheugenpoliklinieken. Op deze speciale poliklinieken, waarvan er in Nederland in 2005 ruim veertig waren, wordt pas na uitgebreid onderzoek door een heel team van experts de feitelijke oorzaak van de dementie vastgesteld. Hierbij kunnen we de vergelijking trekken met het begrip ‘koorts’. Wanneer iemand zich ziek voelt, koude rillingen heeft en klappertandend in bed ligt, heeft hij waarschijnlijk koorts. De thermometer kan dat bevestigen. Maar het woord koorts zegt eigenlijk niets meer dan dat de lichaamstemperatuur verhoogd is. Nader onderzoek zal nodig zijn, om erachter te komen wat de oorzaak van de koorts is. Pas dan weten we om welke ziekte het gaat en hoe deze eventueel te behandelen is.
De vergelijking met koorts gaat nog verder. Voor een gezonde man of vrouw is een koortsaanval vervelend. Hij of zij zal mogelijk enkele dagen thuis blijven, maar na 1 tot 2 dagen vrij te zijn van koorts, zal de gewone dagelijkse routine weer kunnen worden opgepakt. Dit is anders voor kleine kinderen of juist hoogbejaarden. Voor hen kan een koortsaanval levensbedreigend zijn. Behalve met de oorzaak van de koorts, zal een arts zich ook bezighouden met de (mogelijke) gevolgen van de koorts. Dit geldt ook voor dementie. Behalve naar de vraag waardoor dementie wordt veroorzaakt, moet men ook kijken naar wat de gevolgen van de dementie zijn. Deze gevolgen zijn zowel voor de patiënt als voor de omgeving van belang. Bij de diagnostiek van dementie spreken we dan over de zorgdiagnostiek. Wat zijn de gevolgen van de dementie en hoe kan de patiënt die dementerend is, verzorgd worden en vooral ook waar nu en waar in de toekomst. Deze zorgdiagnostiek dient naast de diagnostiek van de dementie bij iedere patiënt plaats te vinden.