De gedragstherapie is ontstaan uit inzichten uit de zogeheten leertheorie, die zegt dat menselijk gedrag aangeleerd gedrag is. Ook neurotisch gedrag, gedrag dat voortkomt uit iemands persoonlijkheid, zou aangeleerd gedrag zijn. Dit gedrag kan, zo luidt de theorie, ook weer afgeleerd worden. De problemen worden direct in het hier en nu aangepakt, waarbij niet alleen gedrag afgeleerd wordt maar ook nieuw gedrag aangeleerd kan worden. Dat ‘nieuwe gedrag’ moet vervolgens, door middel van een ‘beloning’, bekrachtigd worden. De eerste tijd moet die beloning het liefst zo consequent en zo vaak mogelijk gegeven worden, om het nieuwe, betere gedrag een plaats in iemands persoonlijkheid te laten krijgen.
Deze principes zijn eenvoudig toe te passen bij depressieve patiënten. Aan hen worden dan eerst eenvoudige en later wat moeilijker opdrachten gegeven. Als die vervuld zijn wacht de beloning, liefst een beloning die ze zelf uitgekozen hebben. Zo kunnen bijvoorbeeld eenvoudige huishoudelijke taken weer verricht worden. Het zelfvertrouwen krijgt weer een kans om te groeien, waarna de patiënt hopelijk snel in een opwaartse spiraal terechtkomt.