De elektroconvulsieve therapie, ten onrechte ook wel elektroshock behandeling genoemd, is een behandeling van ernstig depressieve patiënten, die zeer effectief kan zijn. Hierbij wordt de patiënt onder een kortdurende narcose gebracht, terwijl tegelijkertijd spierverslappende middelen worden toegediend. De patiënt merkt niets van de behandeling die volgt. Hij krijgt via elektroden op de schedel, die aan één zijde (unilateraal) of aan twee zijden (bilateraal) zijn geplaatst, een aantal kortdurende elektrische stroomstoten toegediend, gedurende ongeveer een minuut. Hierdoor wordt kunstmatig een ‘convulsie’ opgewekt, die bestaat uit spiertrekkingen en spierschokken. Door de toegediende spierverslappende middelen vallen ze nauwelijks op. Enkele minuten na de convulsie ontwaakt de patiënt weer uit de narcose. Sommige mensen hebben wat last van hoofdpijn, of voelen zich beroerd, zijn wat verward en hebben geheugenstoornissen. Anderen daarentegen hebben helemaal nergens last van. Geheugen- en inprentingsstoornissen die wat langer duren, herstellen zich bijna altijd weer na verloop van een aantal maanden. Van blijvende stoornissen is nooit iets gebleken.
Alleen als geen enkele medicamenteuze behandeling tot resultaat heeft geleid, wordt ECT overwogen. Ongeveer de helft van de zogeheten therapieresistente depressies kan hier goed op reageren. Vanwege het acute levensgevaar bij deze depressies is het daarom zinvol om de mogelijkheid van een ECT-behandeling te overwegen.
Vroeger, toen er nog geen medicijnen waren, werd de ECT bij erg veel psychiatrische patiënten toegepast. Bovendien werden er geen spierverslappende middelen en geen narcose gegeven. De angst die de patiënten toen tijdens de behandeling door moesten maken heeft gezorgd voor de slechte naam van de ECT. Toen er voor vele psychiatrische ziekten medicijnen beschikbaar kwamen, stopte men met de toepassing.
Omdat een klein deel van de mensen met een ernstige depressie niet op medicijnen reageert en de helft van hen baat zou kunnen hebben bij de ECT is er de laatste tijd weer een discussie opgelaaid om deze behandelmethode weer toe te passen. Inmiddels heeft de Gezondheidsraad duidelijke richtlijnen opgesteld voor de wijze van toepassing (altijd onder narcose). Verder is er een lijst samengesteld met voorwaarden waaraan voldaan moet zijn voordat iemand in aanmerking komt voor een ECT-behandeling. Als aan al de voorwaarden is voldaan, moeten de voor- en nadelen met de patiënt en zijn familie besproken worden. De patiënt moet hierna zijn toestemming voor de behandeling geven. Als hij niet bij machte is dat zelf te beslissen, kan dit ook door partner of familie gedaan worden.
Het gebruik van electroconvulsieve therapie is nu zelfs populair aan het worden. Sterker nog: er bestaat inmiddels een wachtlijst. Wie een ECT-behandeling wil ondergaan moet tegenwoordig wachten. Sinds eind jaren tachtig is het aantal behandelingen verviervoudigd. In 1999 werden in Nederland 327 behandelingen geregistreerd. In meer dan 60% van de gevallen is ECT succesvol. Vrijwel altijd stemt iedereen in met de behandeling. Er werden driemaal zoveel vrouwen als mannen behandeld. De gemiddelde leeftijd was 61 jaar. Vanzelfsprekend wordt geprobeerd de behandelingscapaciteit te vergroten.