Een depressie bij ouderen kan, net als in andere levensfasen het geval is, van uiteenlopende aard zijn. Ook hier geldt dat depressiviteit (een sombere stemming) in de zin van verdriet een normale menselijke reactie is. Een echte depressie ontstaat echter als het verdriet niet meer verwerkt en overwonnen kan worden. Dit gebeurt eerder als de patiënt in het verleden meer depressieve perioden doorgemaakt heeft of als hij een verhoogde kwetsbaarheid bezit.
Een depressie kan ook bij ouderen spontaan optreden, of ontstaan als gevolg van lichamelijke en psychosociale factoren. Oorzaken op het psychosociale vlak kunnen in deze leeftijdsfase zeker aanwezig zijn: het gevoel nutteloos te zijn, geen toekomstperspectief meer te hebben, gebrek aan sociale contacten, verlies van dierbare personen en in het bijzonder de partner. Het gedwongen isolement versterkt het depressieve gevoel nog eens. Bovendien kan een eenzijdige, onvolledige voeding (vooral op het gebied van vitaminen), een rol spelen.
Ouder worden en oud zijn hoeft niet onplezierig te zijn. Onderzoek heeft uitgewezen dat de ‘lifesatisfaction’, het tevreden zijn met het leven, niet afneemt bij het ouder worden. Maar de ouderdom komt nu eenmaal met gebreken, zowel in lichamelijk als in psychisch opzicht. Een aantal van deze gebreken, bijvoorbeeld de depressie, is wel te behandelen. Juist bij ouderen is onderdiagnostiek en onderbehandeling een cruciaal probleem. Helaas ontbreekt het nog wel eens aan geld en mankracht (artsen en psychiaters die zich met de psychogeriatrie bezighouden) om dit groeiende probleem te lijf te gaan. Ook in de preventieve sfeer zou er meer gedaan kunnen worden.

Een depressie is bij ouderen meestal lastig te herkennen. Helaas wordt dan ook wel eens de vergissing gemaakt, dat er sprake zou zijn van dementie. Ouderen met een depressie zijn namelijk vaak wat vergeetachtig en kunnen in een vreemde omgeving gemakkelijk de weg kwijtraken. Deze verschijnselen vloeien voort uit de trage, geremde gedachtengang die een onderdeel is van de depressie. Als dat niet als zodanig herkend wordt, kan men de depressie ten onrechte voor een dementie houden. In dit verband wordt wel eens van een ‘pseudo-dementie’ gesproken. Zoals eerder gezegd, een foutieve benaming, want er is helemaal geen sprake van een dementie.
Depressie en dementie kunnen overigens ook in gemengde vorm voorkomen. Mensen met een beginnende dementie kunnen tegelijkertijd aan een depressie lijden.