Opname kan op zowel vrijwillige als op onvrijwillige basis geschieden. Als de patiënt zelf niet wil, moet echter sprake zijn van een gevaar voor hemzelf (bijvoorbeeld een ernstige kans op zelfdoding), voor de omgeving of beide. In dat geval moet een psychiater die de patiënt niet in behandeling heeft hem onderzoeken en een zogenoemde ‘geneeskundige verklaring’ invullen. Op grond van deze verklaring kan een in bewaring stelling (IBS) door de burgemeester afgegeven worden. Een IBS is een politiemaatregel. De patiënt kan dan meteen worden opgenomen. Enkele dagen later komt de rechter kijken of er een reden bestaat om de IBS voor de duur van drie weken te ‘bekrachtigen’. De patiënt moet dan die tijd op onvrijwillige basis opgenomen blijven. Wanneer de rechter echter vindt dat er geen acuut gevaar meer bestaat wordt de IBS niet bekrachtigd. De patiënt kan dan uiteraard op vrijwillige basis opgenomen blijven.