Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. Annemiek Nap, Dr. Wim Willemsen en Prof. dr. Thomas D'Hooghe
 
In samenwerking met :  



lettergrootte: A  A  A
De diagnose

Endometriose is een complex ziektebeeld met veel verschillende verschijningsvormen, waardoor deze aandoening niet gemakkelijk kan worden vastgesteld. Dit blijkt onder meer uit het feit dat het gemiddeld acht jaar duurt voordat de diagnose wordt gesteld. 65% van de vrouwen met endometriose krijgt eerst een verkeerde diagnose te horen. Bovendien krijgt de helft van de vrouwen met endometriose vijf of meer artsen te zien voordat de diagnose wordt gesteld.

Anamnese
Voor het stellen van de diagnose vindt allereerst een gesprek plaats tussen de arts en de vrouw. In dat gesprek vraagt de arts naar de precieze klachten, hoe lang ze bestaan, wat de ernst ervan is en wanneer ze voorkomen. Als de arts dan aan endometriose denkt, besteedt hij specifiek aandacht aan de relatie van de klachten met de menstruele cyclus, met seks, met plassen en met de ontlasting. Tevens wordt besproken of er al behandelingen hebben plaatsgevonden.

Lichamelijk en echografisch onderzoek
Als een vrouw klachten heeft die kunnen passen bij endometriose zal de arts het gebruikelijke onderzoek doen met een eendenbek (speculum) en ook inwendig voelen met de vingers (vaginaal toucher). Soms zal de arts ook met een vinger via de anus in de dikke darm (rectaal toucher) voelen. Dit onderzoek kan de huisarts vanzelfsprekend ook doen. In minder frequent voorkomende gevallen wordt diepe endometriose zichtbaar tijdens het onderzoek met de eendenbek. Er zijn dan blauw doorschemerende knobbels zichtbaar in de wand van de vagina.

Een gynaecoloog zal het lichamelijk onderzoek vaak combineren met een inwendige echo (vaginale echo) en/of een buikecho (abdominale echo). De baarmoeder en de eierstokken liggen heel diep onder in de buik, in het kleine bekken. Met een buikecho is het daarom moeilijk om de baarmoeder en de eierstokken goed in beeld te brengen. Deze organen kunnen wel heel gedetailleerd bekeken worden met behulp van een vaginale echo. Bij een vaginale echo gebruikt men een langwerpige, dunne echokop die een klein stukje in de schede wordt gebracht. Een vaginale echo is niet pijnlijk. Op een vaginale echo kan de arts bijvoorbeeld zien of er endometriosecysten (endometriomen) in de eierstokken zitten. Soms kan ook endometriose in de blaas worden vastgesteld.

Met een buikecho kan de arts endometriose in de darmwand vaststellen. Indien endometriose in of op de darm voorkomt, is dit meestal bij het laatste deel van de dikke darm of bij het begin van de dikke darm en de blindedarm (appendix). Kleine endometriosehaarden op het buikvlies kunnen niet met behulp van een echo gezien worden.

Echoscopisch beeld van een endometriosecyste (endometrioom).


Verdere diagnostiek
Als de arts na het doen van het lichamelijk onderzoek denkt dat er sprake zou kunnen zijn van endometriose, volgt aanvullend onderzoek om de exacte diagnose te kunnen stellen. Het aanvullend onderzoek kan bestaan uit een kijkoperatie (laparoscopie), aanvullend beeldvormend onderzoek en/of laboratoriumonderzoek.

Zekerheidsdiagnose laparoscopie
De diagnose endometriose kan alleen met zekerheid gesteld worden wanneer een kijkoperatie (laparoscopie) wordt verricht door een gynaecoloog. Als de gynaecoloog weefsel ziet dat eruitziet als endometriose, kan hij daarvan een hapje (een biopt) afnemen. Het biopt wordt in het laboratorium onderzocht. Wanneer in dat biopt baarmoederslijmvlies aanwezig blijkt te zijn, wordt de diagnose endometriose gesteld.

Voor een laparoscopie maakt de arts een snede van ongeveer een centimeter in de onderrand van de navel, en via die opening wordt een cameraatje in de buik gebracht. Vervolgens maakt hij een tweede snede van ongeveer een centimeter, rechts of links of mediaan onder in de buik. Via deze snede kan hij kleine instrumenten in de buik brengen. Op deze manier kan de hele buik goed worden onderzocht op de aanwezigheid van endometriose, en kan hij kijken waar in de buik de endometriose precies zit. Er kunnen vervolgens zoals gezegd hapjes weefsel uit de buik worden weggenomen, en deze kunnen worden onderzocht op endometriose.

Afhankelijk van wat er bij de kijkoperatie wordt aangetroffen, kan de arts een plan voor behandeling opstellen. Wanneer de endometriose niet te uitgebreid is, kunnen de endometriosehaarden tijdens de kijkoperatie zelfs al worden weggehaald. Soms blijkt het noodzakelijk om een grotere ingreep te plannen. In het hoofdstuk over de behandeling van endometriose wordt nader ingegaan op de manier waarop dat gebeurt.

Aanvullend beeldvormend onderzoek bij uitgebreide endometriose
Bij het vermoeden van meer uitgebreide endometriose die de darmwand, de blaas en/of de urineleider heeft aangetast, is aanvullend beeldvormend onderzoek nodig, zeker ter voorbereiding van een grote operatie. Hiervoor bestaan verschillende methoden. Met behulp van deze onderzoeken is het mogelijk om te zien waar de endometriose de darm of de blaas raakt, zodat men goed kan inschatten hoe uitgebreid de operatie zal worden en of er een deel van darm of de blaas weggenomen moet worden bij de operatie.
De verschillende methoden zijn:

- ivp
Het IVP of intraveneus pyelogram is een radiografisch onderzoek met behulp van röntgenstralen, waarbij eerst een contraststof via het bloed wordt toegediend, en vervolgens een aantal opnames worden gemaakt van nier, ureter (= urineleider) en blaas, om na te gaan of endometriose een van deze organen heeft aangetast.

- X-Colon
Een röntgenfoto van de dikke darm met contrast, ook wel X-Colon genoemd, is een radiografisch darmonderzoek om na te gaan of de darm is aangetast door endometriose. Ter voorbereiding van dit onderzoek moeten de darmen volledig leeggemaakt worden. Dit kan bereikt worden door sterke laxeermiddelen te gebruiken voorafgaand aan het onderzoek. Bij het onderzoek zelf wordt contraststof via de anus in de dikke darm gebracht, en worden vervolgens foto’s genomen van de hele dikke darm.

- mri
mri is een onderzoek met behulp van elektromagnetische stralen. Met deze beeldvormende techniek kan men afbeeldingen maken van doorsneden van het lichaam in dwarse richting, lengterichting en schuine richting. Hiermee kan het lichaam heel gedetailleerd van binnen bekeken worden. Zo kunnen ook afwijkingen in het lichaam zichtbaar worden gemaakt, zoals tumoren, ontstekingen, en botbreuken.
mri wordt ook voor endometriose hoe langer hoe vaker toegepast, vooral om endometriose waarbij de darm betrokken is in beeld te brengen. Een mri-scan stelt geen diagnose, maar kan een beeld geven, waarvan de radioloog kan zeggen dat het goed past bij endometriose.

De rol van MRI bij het vaststellen van de precieze locatie van endometriose.
A schematische weergave van een normale buik (lengtedoorsnede)



B MRI-scan van een normale buik.



C MRI-scan met diepe endometriose. De MRI-scan geeft precies aan waar de endometriosehaard zit in relatie tot de darm en de baarmoeder. Overigens komt het heel zelden voor dat een endometriosehaard zo'n grote afmeting aanneemt.



Laboratoriumonderzoek
Soms wordt een bepaald eiwit in het bloed onderzocht, het ca125. De aanwezigheid van deze stof in het bloed zou op de aanwezigheid van endometriose kunnen duiden. Dit is echter geen betrouwbare methode voor het stellen van de diagnose endometriose, omdat deze stof niet alleen aanwezig is bij vrouwen met endometriose, maar ook bij vrouwen met andere afwijkingen. Het ca125 geeft eigenlijk alleen aan dat het buikvlies geprikkeld is, en dat kan vele oorzaken hebben waaronder endometriose. Aan de andere kant zijn er ook vrouwen met endometriose bij wie deze stof niet aanwezig is.
Het bepalen van het ca125 is wel nuttig als een vrouw met endometriose een verhoogd ca125 heeft en er een behandeling wordt ingezet. Daalt na de behandeling het ca125, dan kan gezegd worden dat de behandeling succesvol is. Vanzelfsprekend wordt hierbij ook gelet op een afname van de klachten van de vrouw.

Proefbehandeling
Bij veel vrouwen voert men geen kijkoperatie uit, maar stelt men proefondervindelijk vast dat hun klachten waarschijnlijk veroorzaakt worden door endometriose. Relatief lichte klachten die veroorzaakt worden door endometriose reageren vaak goed op het nemen van de anticonceptiepil, in de volksmond ‘de pil’ genoemd. Veel artsen geven in overleg met de vrouw met buikpijn een proefbehandeling met de pil. Wanneer het nemen van de pil, eventueel zonder stopweek, de buikpijnklachten vermindert, is de kans groot dat de klachten veroorzaakt werden door endometriose. Op deze manier kan de waarschijnlijkheidsdiagnose endometriose gesteld worden. Natuurlijk is deze methode niet geschikt bij vrouwen die graag zwanger willen worden!




terug verder




Endometriose de baas!



Auteur(s) : Annemiek Nap, Bianca De Bie, Thomas DHooghe
Prijs : € 14,95
ISBN : 9789491549731