Als eenmaal is vastgesteld dat er hypertensie is, zal de arts aanvullend onderzoek doen om te onderzoeken of er een oorzaak voor de hypertensie gevonden kan worden. Het is belangrijk dat vastgesteld wordt welke vorm van hypertensie u heeft omdat de behandeling van essentiële en secundaire hypertensie sterk verschilt.
Ook voor de wetenschap is de scheiding in twee groepen nuttig. Onderzoek onder patiënten met secundaire hypertensie kan namelijk meer inzicht verschaffen over het ontstaan van hoge bloeddruk en mogelijk ook essentiële hypertensie. Hieronder staan de meest voorkomende vormen van secundaire hypertensie vermeld.

Hypertensie door nierziekten
De nieren spelen een centrale rol bij de water- en zouthuishouding van het lichaam. Verstoring van de nierfunctie door (chronische) infecties, de effecten van een langdurig verhoogde bloeddruk, medicijnen met giftige effecten op de nieren (zoals bepaalde antibiotica en pijnstillers) kan tot gevolg hebben dat de nieren te veel zout en water gaan vasthouden. Hierdoor kan het bloedvolume gaan stijgen waarna ook de bloeddruk stijgt of het hart gaat falen.
Hetzelfde fenomeen treedt op indien de doorbloeding van de nieren verminderd is als gevolg van een vernauwing in de slagader van een of beide nieren. Aan het bestaan van een vernauwing in de nierslagader moet altijd gedacht worden als er hypertensie wordt gevonden bij mensen jonger dan 40 jaar of wanneer de bloeddruk met medicijnen erg moeilijk te reguleren is. Doordat de bloeddruk in de nieren daalt en ze te weinig bloed krijgen, zullen ze een hormoon gaan produceren dat de bloeddruk verhoogt (angiotensine) door de bloedvaten overal in het lichaam te vernauwen. Daarnaast zal door angiotensine ook in de bijnier aldosteron geproduceerd gaan worden, waardoor weer extra zout vastgehouden wordt. Zout maakt dan weer dat er te veel water in de bloedcirculatie komt waardoor het vaatstelsel extra onder druk komt te staan.

Behandeling van hypertensie bij nierziekten
Bij hypertensie door nierziekten is een speciale aanpak noodzakelijk. Vaak zijn er verscheidene medicijnen in hogere dosering nodig om de bloeddruk weer binnen de normale waarden te krijgen en er tegelijk voor te zorgen dat de nierfunctie ondanks de lagere bloeddruk niet verder verslechtert.
Bij mensen met een vernauwing van een of beide nierslagaders door aderverkalking of een erfelijke aandoening (fibromusculaire dysplasie) kan vaak door middel van een dotterprocedure de vernauwing worden opgeheven. Ook kan gekozen worden voor een operatie om de circulatie in de nier weer te herstellen. Wanneer de circulatie inderdaad herstelt, zal de hypertensie dikwijls verdwijnen. Deze patiënten moeten dan wel zeer lang onder controle blijven omdat de vernauwing later weer terug kan komen. In dat geval kan de dotterprocedure herhaald worden of kan er - ook weer via de liesslagader - in de vernauwing een stent geplaatst worden. Dit is een soort veertje zoals die in balpennen gebruikt wordt. Dit veertje zorgt er dan voor dat de vernauwing meestal definitief wegblijft. Zo'n veertje is gemaakt van zeer bijzonder metaal dat een mensenleven lang mee kan gaan. Na verloop van weken groeit de normale binnenbekleding van het bloedvat over de stent heen zodat het lichaam er niets van merkt. Een dotterprocedure of operatie aan de nierslagaders kan alleen in gespecialiseerde centra plaatsvinden.

Hypertensie door hormoonstoornissen
Hormonen spelen een belangrijke rol in de regulering van de hoogte van de bloeddruk. Dat verklaart dat stoornissen in de werking van het hormoonsysteem tot hypertensie kunnen leiden.
De belangrijkste zijn stoornissen in de werking van de bijnieren. Hier worden verschillende hormonen gemaakt die onder meer invloed op de bloeddruk hebben. Dit zijn aldosteron, cortisol en (nor)adrenaline.

Hyperaldosteronisme
Bij hyperaldosteronisme wordt door de bijnierschors in overmaat het hormoon aldosteron geproduceerd. Aldosteron heeft een taak in de regulering van de hoeveelheid natrium en kalium in het bloed. Een teveel aan aldosteron is verantwoordelijk voor het vasthouden van extra zout en water en voor het verlies van kalium. Daardoor stijgt de bloeddruk. De normaal toegepaste bloeddrukverlagende medicijnen werken bij hyperaldosteronisme niet.
Wanneer er te veel aldosteron wordt aangemaakt ligt de oorzaak meestal in een overmatige productie in beide bijnieren. In dat geval moet de patiënt behandeld worden met speciale medicijnen.
Soms wordt het teveel aan aldosteron veroorzaakt doordat er een aldosteronproducerende tumor (= gezwel) in een van de bijnieren zit (primair hyperaldosteronisme of syndroom van Conn). Dergelijke patiënten zijn gebaat bij een operatie waarbij de aangedane bijnier verwijderd wordt.

Syndroom van Cushing
Bij het syndroom van Cushing wordt door een gezwel in een van de bijnieren te veel van het bijnierschorshormoon cortisol geproduceerd waardoor, onder andere door het vasthouden van water en zout, de bloeddruk stijgt. Vaak hebben mensen met het syndroom van Cushing ook andere verschijnselen: ze worden dikker met extra vetafzetting op de romp en krijgen een bol vollemaansgezicht; er ontstaat een typische verdikking op de overgang van de nek naar de schouders ('bisonnek'); ze krijgen overmatige beharing op het lichaam en ze ontwikkelen striae, scheurtjes of littekens in de huid op de borst, buik en heupen met typische paarse kleur (te vergelijken met zwangerschapsstriemen). De behandeling van deze aandoening bestaat uit verwijdering van de bijnier met het gezwel.
Naast het syndroom van Cushing bestaat ook de ziekte van Cushing. Daarbij is er sprake van een gezwel in de hypofyse. Dit is een klein orgaan dat onder de voorkwabben van de hersenen is gelegen en dat door de productie van verscheidene hormoonachtige stoffen de werking van alle hormoonproducerende klieren in het lichaam aanstuurt. Als gevolg van een klein gezwel in de hypofyse wordt extra adrenocorticotroop hormoon (ACTH) geproduceerd waardoor de bijnieren worden aangezet tot het maken van extra bijnierschorshormonen. Hierdoor ontstaan dezelfde verschijnselen als bij het syndroom van Cushing, zoals hypertensie. De behandeling van de ziekte van Cushing ligt meestal in handen van internisten die zich gespecialiseerd hebben in aandoeningen van de hypofyse en andere endocriene organen.

Het feochromocytoom
Dit is een zeldzame tumor van het bijniermerg. Deze tumor produceert enorm veel adrenaline en noradrenaline. Deze hormonen hebben een geweldig grote invloed op het sympathische zenuwstelsel en jagen de bloeddruk tot zeer grote hoogte op. Aan de diagnose moet gedacht worden als een patiënt met of zonder hoge bloeddruk bleek ziet en klaagt over aanvallen van hevig transpireren en hartkloppingen. Tijdens zulke aanvallen is de bloeddruk zeer sterk verhoogd. Tussen aanvallen kan de bloeddruk normaal of te hoog zijn. De behandeling bestaat uit operatieve verwijdering van de aangedane bijnier.

Acromegalie
Dit is een aandoening waarbij sprake is van reuzengroei als gevolg van een overmatige productie van groeihormonen door een gezwel in de hypofyse. Bij acromegalie wordt vaak hypertensie gezien. De aandoening kan herkend worden doordat de patiënt grote handen, voeten en oren krijgt en hele grove gelaatstrekken ontwikkelt. Acromegalie komt meestal bij volwassenen voor. De behandeling bestaat uit het toedienen van hormonen die het gezwel in de hypofyse kleiner kunnen maken, bestraling of operatie.

Hyperparathyreoïdie
Hyperparathyreoïdie is een ziekte van de bijschildklieren, waarbij een teveel aan bijschildklierhormonen wordt aangemaakt. Een normaal functionerende bijschildklier zorgt onder meer voor het instandhouden van een normaal calciumgehalte (kalk) van het bloed. Bij hyperparathyreoïdie wordt als gevolg van een teveel aan bijschildklierhormoon de hoeveelheid calcium in het bloed te hoog (hypercalciëmie). Dit veroorzaakt in de regel geen klachten of slechts vage vermoeidheid. Op den duur kan door het hoge kalkgehalte in allerlei organen kalk neerslaan. Dit gebeurt vooral in de nieren, waardoor nierstenen kunnen ontstaan en de nierfunctie verslechtert. Pas bij zeer hoge calciumwaarden van het bloed ontstaan misselijkheid, diarree en sufheid.
Bij ongeveer 30% van de mensen met een verhoogde werking van de bijschildklieren ontstaat hypertensie. Dat kan het gevolg zijn van het hoge calciumgehalte van het bloed, maar ook van de bijkomende slechte nierfunctie.
De behandeling van deze aandoening bestaat uit medicijnen die het kalkgehalte in het bloed verlagen of uit operatieve verwijdering van een of meer bijschildklieren.

De anticonceptiepil
De pil wordt door enorm veel vrouwen geslikt als middel tegen bevruchting. Bij een klein deel van de vrouwen leiden de oestrogenen (dat is een van de twee vrouwelijke hormonen uit de pil) tot een verhoging van de bloeddruk en het lichaamsgewicht. Bij stoppen van de pil kan de bloeddruk weer normaal worden. Ook kan geprobeerd worden of het gebruiken van een laaggedoseerde sub-30 pil beter is voor de bloeddruk.
Het exacte mechanisme waardoor oestrogenen de bloeddruk verhogen is nog niet bekend, maar er wordt vermoed dat dit samenhangt met het vasthouden van water en zout door stimulatie van angiotensine en renine.

Vernauwing van de aorta
Bij een zeer klein deel van de mensen wordt hypertensie veroorzaakt door een vernauwing in de aorta (de grote lichaamsslagader), vlak onder de boog. Daardoor bestaat er een lagere bloeddruk in het onderste deel van het lichaam dan in het bovenste deel. Het gevolg daarvan is, dat met name de nieren te weinig bloed krijgen. Er treedt dan in de nieren een regulatiemechanisme in werking om de bloeddruk te verhogen. Dat gebeurt door extra veel bloeddrukverhogende hormonen (renine en angiotensine) te produceren, opdat er onder de vernauwing misschien een redelijke of normale bloeddruk ontstaat. Het gevolg is dan helaas wel dat er boven de vernauwing een veel te hoge bloeddruk ontstaat, waardoor alle bekende schadelijke gevolgen voor het hart, de hersenen en de ogen kunnen ontstaan.
Een vernauwing van de aorta kan gemakkelijk opgespoord worden door de bloeddruk aan de armen en de benen te meten. Normaalgesproken zijn de drukken gelijk, maar bij een vernauwing van de aorta is de bloeddruk gemeten aan de armen veel hoger dan aan de benen. De aandoening ontstaat meestal kort na de geboorte en behoeft een operatieve correctie.
Tot zover de secundaire vormen van hypertensie. Ze zijn alle zeldzaam maar het bestaan ervan moet altijd overwogen worden omdat er duidelijke consequenties zijn voor de behandeling.

Het insulineresistentiesyndroom
De laatste jaren staat het insulineresistentiesyndroom in de belangstelling. De wetenschappers hebben ontdekt dat in bepaalde families de combinatie overgewicht, verminderde gevoeligheid voor insuline (= insulineresistentie), hypertensie en een gecombineerde stoornis in de vetstofwisseling voorkomt. De mensen die lijden aan dit zogenoemde insulineresistentiesyndroom hebben een sterk verhoogd risico op het krijgen van hart- en vaataandoeningen, al op jonge leeftijd. Verminderde gevoeligheid voor insuline leidt tot verhoogde productie van insuline. Deze hyperinsulinemie leidt weer tot hypertensie. Daarnaast is insulineresistentie de meest bepalende factor voor het krijgen van diabetes mellitus type II (dit is suikerziekte die niet altijd met insuline per injectie, maar met tabletten behandeld kan worden). Helaas wordt de diagnose insulineresistentiesyndroom vaak pas gesteld op het ogenblik dat de eerste complicaties zich openbaren, bijvoorbeeld een hersen- of hartinfarct. Een dieet en levenslang gebruik van verscheidene medicijnen is dan nodig.