Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
dr. Frans Zoetmulder
 
In samenwerking met :  



Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie


lettergrootte: A  A  A
'Er is lucht bij geweest'

In de volksmond wordt vaak gezegd dat kanker sneller verloopt als eraan geopereerd is. Er wordt dan naar familieleden verwezen die een operatie ondergingen en enkele weken later overleden. Meestal betrof het dan kankers in de buik, die niet of slechts ten dele verwijderd konden worden. 'Er is lucht bij geweest.' Jarenlang is door chirurgen hardnekkig ontkend dat operatie een nadelig effect op kankergroei zou kunnen hebben. De laatste jaren is echter duidelijk geworden dat chirurgie wel degelijk een tweesnijdend zwaard kan zijn als het om kanker gaat.

Wondgenezing en kankergroei
Een operatiewond geneest dankzij groeistimulatie. De twee randen van een wond plakken in eerste instantie tegen elkaar aan door natuurlijke lijm. Direct daarna komen in de wond stoffen (groeifactoren) vrij die cellen activeren om zich naar de wond te verplaatsen en daar te gaan delen. Het betreft vooral verschillende typen steuncellen en cellen die bloedvaatjes maken. De cellen die reageren op deze groeifactoren doen dat omdat ze daar een specifieke gevoeligheid voor hebben. Als er kankercellen in een operatiewond aanwezig zijn, worden die ook door deze processen beïnvloed. Losse kankercellen plakken bij voorkeur vast op de lichaamslijm in een wond. Sommige kankercellen blijken daarnaast ook tot deling te worden aangezet door de groeifactoren in een wond. Als er kankercellen in een operatiewond aanwezig zijn, kan een operatie wel degelijk bijdragen aan een snellere groei van de kankercellen.

Storing van het immuunsysteem
Sommige kankers worden in hun groei beïnvloed door de weerstand van het lichaam. Cellen van het immuunsysteem dringen kankers binnen en lijken een negatief effect te hebben op de groei van een kanker. Uit veel onderzoek blijkt dat operaties een nadelig effect op onderdelen van het immuunsysteem kunnen hebben. Het lijkt daarom logisch dat operatie via verzwakking van de immunologische weerstand een stimulatie voor de groei van kanker betekent. Toch is dat verband in de praktijk niet zo duidelijk. Zeker is dat verzwakking van de immuniteit bij operatie van lokaal beperkte gezwellen geen essentiële invloed op de uitkomst heeft. Operatief verwijderen van het gezwel leidt in die situatie tot genezing, en niet tot verspreiding van kanker.

De rol van operatie bij verspreiding van kanker
In normaal weefsel zitten de cellen stevig vast aan elkaar. In kankerweefsel zijn deze verbanden veel minder stevig. Dit kan spontaan leiden tot het losraken van cellen, die met bloed of met lymfe worden meegevoerd. Als tijdens operatie in een kankergezwel geknepen wordt, resulteert dit in een toename van het aantal cellen dat in de bloedbaan terechtkomt. Dit is echter niet de enige factor die meespeelt bij het ontstaan van uitzaaiingen. Daarvoor is het ook nodig dat de meegevoerde kankercellen een plek vinden waar ze zich kunnen hechten en tot verdere ontwikkeling kunnen komen. Dit vermogen om zich tot een uitzaaiing te ontwikkelen is nauw verbonden met de eigenschappen van een bepaald gezwel. Sommige gezwellen zullen gemakkelijker uitzaaien en zullen al bij het losraken van een beperkt aantal kankercellen uitzaaiingen ontwikkelen, terwijl andere gezwellen dat niet doen, ook als veel cellen loslaten. Bij een aantal kankertypen, bijvoorbeeld dikkedarmkanker blijkt er geen verband te bestaan tussen het aantonen van vrije kankercellen in de bloedbaan en het risico op latere uitzaaiingen. Toch blijft het een eng idee dat door een gezwel te manipuleren tijdens operatie meer kankercellen losraken.

Kankercellen in darm of blaas
Bij dikkedarmkanker raken continu kankercellen los van het oppervlak van het gezwel en belanden zo in het slijm in de darm. Dat zijn levende cellen, die men in het laboratorium ook kan laten groeien. Hetzelfde geldt voor kankers van de blaas, van waaruit kankercellen in de urine terechtkomen. Als bij operatie aan dikkedarmkanker de darm wordt geopend en slijm met daarin kankercellen vrijkomt, kunnen deze cellen zich hechten in het operatieterrein en zich daar ontwikkelen tot diffuse uitzaaiingen. Hetzelfde geldt voor kankercel bevattende urine tijdens operaties voor blaaskanker. Zoals we gezien hebben is een operatiewond een omgeving die in hoge mate bevorderend kan werken op de vestiging en groei van kankercellen.

Niet-complete kankerverwijdering
Doel van een kankeroperatie is altijd het verwijderen van het gezwel tot in het gezonde weefsel. Als dit niet lukt en er door uitlopers van kanker gesneden wordt, blijven ter plaatse kankerresten achter, die op den duur tot een plaatselijk recidief leiden. Ook kunnen echter met het snijden door kankerweefsel cellen vrijkomen die zich dan in de omgeving kunnen nestelen. Zo leidt niet-complete resectie van een dikkedarmkankergezwel vaak zowel tot een lokaal recidief als tot uitzaaiingen diffuus op het buikvlies.

Wat kan de chirurg doen om dit te voorkomen?
Door een goede operatietechniek zijn veel van deze risico's tot een minimum te beperken. Goede beeldvorming vooraf en goede planning van de operatie zijn belangrijk om te voorkomen dat tijdens operatie door een kankergezwel heen wordt gesneden. Het gezwel wordt derhalve bij voorkeur uit zijn omgeving losgemaakt zonder het zelf aan te raken (no touch-techniek) Bij dikkedarmoperaties wordt de darm uitgespoeld, voordat hij wordt geopend, om alle slijm dat kankercellen bevat, te verwijderen. Indien er twijfel is over het vrijkomen van kankercellen in een operatiewond, wordt de wond uitgebreid gespoeld met celdodende vloeistoffen. Een deel van het effect van behandelingen voor operatie berust waarschijnlijk op het feit dat hierdoor de vitaliteit van de kankercellen afneemt en daardoor het risico van de hierboven beschreven mechanismen van kankerverspreiding tijdens operatie wordt beperkt. Het is uiterst belangrijk dat een kankerchirurg zich voortdurend bewust is van het gevaar dat een operatie met zich meebrengt. Dan kan er rustig lucht bijkomen zonder de gevreesde gevolgen.




terug verder




Gezond eten rond chemotherapie


Als je vanwege kanker chemokuren krijgt, heb je vaak weinig tot geen trek in eten en ook je smaak is geregeld heftig aangetast. Daarbij komt meestal ook nog eens een gevoelige mond en keel waardoor eten zelfs pijn kan doen. Diezelfde problemen kun je krijgen als gevolg van bestraling. Toch is het juist van essentieel belang voor het herstel – door goed te eten – je lichaam op gewicht te houden. Dit unieke kookboek – het eerste in z’n soort – helpt bij het gevecht weer beter te worden. Met allerlei praktische tips en inspirerende recepten om toch plezier in eten te houden.

Auteur(s) : José van Mil
Prijs : € 22,50
ISBN : 9789491549434