Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
dr. Frans Zoetmulder
 
In samenwerking met :  



Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie


lettergrootte: A  A  A
Chirurgie als genezing niet meer mogeljik is

Kanker is in veel gevallen een dodelijke ziekte. Hoewel de laatste jaren duidelijk vooruitgang is geboekt bij de behandeling van kanker, sterft uiteindelijk bijna de helft van alle patiënten met kanker als gevolg van de ziekte. Dat wil niet zeggen dat bij die patiënten behandelen geen zin heeft. Behandeling kan een belangrijke rol spelen bij het uitstellen en beperken van klachten, zodat de periode tussen het vaststellen van niet te genezen kanker en de dood zo lang mogelijk is en misschien nog belangrijker, kwalitatief zo goed mogelijk. Een behandeling die deze vorm van levensverlenging tot doel heeft noemen we palliatieve behandeling. Omdat kwaliteit van leven bij deze palliatieve behandelingen centraal staat, moet telkens weer worden afgewogen of behandeling niet erger is dan de kwaal. Chirurgie is in dat kader niet de eerste behandeling waaraan gedacht zal worden. Eerder is dit het terrein van medicijnbehandeling en bestralingsbehandeling. Toch kan operatie soms leiden tot een verlichting van klachten die alleszins de moeite waard is. Hierbij is wel essentieel dat met de operatieve behandeling het doel wordt bereikt en dat het herstel vlot en zonder complicaties verloopt. Het betreft immers patiënten met een beperkte levensduur.
Hierna worden een paar veelvoorkomende situaties besproken waarin palliatieve chirurgie een rol kan spelen: darmobstructie, botuitzaaiingen en zwerende kankergezwellen.

Darmobstructie
Kanker stoort de functie van organen. Bij veel kankers in de buik is de meest voorkomende functiestoornis de blokkering van de passage van voedsel en ontlasting. Er komt dan geen ontlasting meer en de buik zet op als gevolg van het ophopen van de darminhoud. Meestal gaat dit gepaard met hevige krampen en braken, waarbij het braaksel steeds meer op ontlasting gaat lijken. Dit is typisch een situatie waarbij ook bij voortgeschreden kanker door operatief ingrijpen verlichting gebracht kan worden. De chirurg zal in zo'n situatie de buik openmaken en 'loodgieterswerk' verrichten met als doel de darmdoorgang te herstellen. Bij een blokkade dicht bij de uitgang van de endeldarm zal dit vaak betekenen dat een nooduitgang (stoma) wordt aangelegd, door de dikke of dunne darm stroomopwaarts van de blokkade op de buikhuid aan te sluiten.
Bij blokkades hogerop in het darmkanaal is het soms mogelijk de kankerknobbel die de blokkade veroorzaakt, te verwijderen en daarna de darmdelen weer met elkaar te verbinden. Als dat niet gaat, wordt vaak gekozen voor een omleiding (bypass). De darm stroomopwaarts van de blokkade wordt dan zijdelings verbonden met een stuk darm stroomafwaarts van de blokkade, zodat de darminhoud vrij kan doorstromen.
Het probleem van darmblokkade dreigt vooral bij kankers van de dikke darm. Om die reden zal dikwijls worden geadviseerd een darmkanker te opereren, ook als er al uitzaaiingen zijn en genezing niet meer mogelijk is. Het is nu eenmaal eenvoudiger om zo'n operatie in een rustige fase, gepland uit te voeren dan te wachten tot de darm volledig geblokkeerd is. De patiënt wordt daardoor bovendien de ellendige ervaring van een darmblokkade bespaard. Ook zullen in een spoedsituatie de omstandigheden voor operatie altijd minder ideaal zijn, waardoor de risico's op complicaties groter zijn.

Botuitzaaiingen
Uitzaaiingen van kanker naar botten komen veel voor. Vooral borstkanker en prostaatkanker zaaien vaak uit naar botten. Voor een deel is dit puur toeval. Kankercellen worden met de bloedstroom meegevoerd en lopen vooral vast op plaatsen waar veel bloed doorheen stroomt, zoals het beenmerg in botten. Dat verklaart ook waarom uitzaaiingen vooral in grote botten voorkomen, zoals wervels, bekken en bovenbenen. Gevaar is dat het bot op de plaats van een uitzaaiing verzwakt en de neiging heeft te breken. Dit geldt vooral voor uitzaaiingen in de bovenbenen en in de heupen. Als het bot breekt, is operatie de enige oplossing om ervoor te zorgen dat een patiënt weer snel pijnvrij op de been komt. Met metalen platen, schroeven en botcement, speciale pinnen en heupimplantaten kan de chirurg of orthopeed de meeste gebroken botten weer zodanig herstellen dat ze direct kunnen worden belast. Dat is essentieel, omdat veel van de patiënten die dit overkomt niet zo lang meer te leven hebben. Het is dan belangrijk dat zij gedurende die tijd mobiel en zonder pijn zijn.
Vaak zijn er waarschuwingssignalen voordat een bot breekt. Als een bovenbeen met een uitzaaiing pijn doet bij belasting, is dat zo'n waarschuwing. Het kan dan verstandig zijn om uit voorzorg reeds een metalen pen in het been te brengen om te voorkomen dat het breekt.

Zwerende kankergezwellen
Kankergezwellen die ontstaan in de huid, of vlak onder de huid, zoals in de borst, kunnen op den duur opengaan. Er kunnen dan vieze stinkende zwerende gezwellen ontstaan, die voor patiënten buitengewoon naar zijn, vooral ook in het sociale verkeer. Verwaarloosde borstkankergezwellen zijn berucht voor deze presentatie. Ook bij primaire huidgezwellen en gezwellen van pigmentcellen in de huid (melanomen) komt dit voor. Vaak is een dergelijke presentatie een uiting van een ver voortgeschreden kanker, of van een zeer kwaadaardig gedrag. Meestal zal een dergelijk probleem in eerste instantie met behulp van bestraling en/of medicijnbehandeling worden aangepakt. Als dit echter niet lukt, moet toch altijd overwogen worden of operatieve verwijdering van het gezwel het plaatselijke probleem kan oplossen, zelfs als dat geen genezing kan brengen. Om dit soort zwerende gezwellen tot in het gezonde weefsel te kunnen wegsnijden, moeten soms zeer grote defecten gemaakt worden. Sluiten hiervan vereist vaak samenwerking met plastisch chirurgen. Ook hier gaat het er immers om dat de wonden snel genezen, zodat de patiënt in de tijd die hij/zij nog te leven heeft profijt kan hebben van de ingreep. Wat dit betreft is de laatste jaren spectaculaire vooruitgang geboekt. Huid met onderliggende spier kan op zijn eigen bloedvatvoorziening van het ene deel van het lichaam naar het andere verplaatst worden. Zo kan de platte rugspier met daarop huid uit de rug naar voren worden verplaatst om daar een groot defect na verwijdering van een zwerende borstkanker te sluiten, ook als er al veel bestraling heeft plaatsgevonden. Op de rug is de huid zo elastisch dat het hier achterblijvende defect steeds direct kan worden gesloten. Als er geen donorweefsel in de directe omgeving te oogsten is, kan ook een zogenaamde vrije lap worden gebruikt. Een stuk weefsel wordt met zijn bloedvaten losgesneden en vervolgens worden die de bloedvaten onder de microscoop aangesloten op plaatselijke bloedvaten in de buurt van het te sluiten defect. Het overgeplaatste weefsel wordt zo goed doorbloed en kan snel genezen.




terug verder




Gezond eten rond chemotherapie


Als je vanwege kanker chemokuren krijgt, heb je vaak weinig tot geen trek in eten en ook je smaak is geregeld heftig aangetast. Daarbij komt meestal ook nog eens een gevoelige mond en keel waardoor eten zelfs pijn kan doen. Diezelfde problemen kun je krijgen als gevolg van bestraling. Toch is het juist van essentieel belang voor het herstel – door goed te eten – je lichaam op gewicht te houden. Dit unieke kookboek – het eerste in z’n soort – helpt bij het gevecht weer beter te worden. Met allerlei praktische tips en inspirerende recepten om toch plezier in eten te houden.

Auteur(s) : José van Mil
Prijs : € 22,50
ISBN : 9789491549434