Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
dr. Frans Zoetmulder
 
In samenwerking met :  



Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie


lettergrootte: A  A  A
Wat is het juiste adres voor een kankeroperatie?

Bij de operatieve behandeling van kanker heeft men maar één goede kans en dat is bij de eerste operatie. Derhalve is er alles aan gelegen om die eerste operatie goed voor te bereiden en hem zo goed mogelijk uit te voeren. Uit onderzoek blijkt dat dat in de praktijk niet overal even goed gebeurt. Een patiënt die geopereerd wordt in een ziekenhuis waar die operaties veel worden gedaan, door een chirurg met een ruime ervaring in bepaalde ingewikkelde kankeroperaties, loopt minder risico op complicaties en heeft een betere kans op genezing van zijn kanker dan een patiënt die geopereerd wordt door een chirurg die zo'n operatie incidenteel uitvoert.
Elke kankerpatiënt die het advies krijgt zich te laten opereren doet er daarom goed aan zich af te vragen in welk ziekenhuis en door welke chirurg hij/zij die ingreep het beste kan laten verrichten.

Integrale kankercentra
In Nederland bestaat een goede samenwerking tussen kankercentra en perifere ziekenhuizen in zogenaamde Integrale kankercentra (IKC's). In alle perifere ziekenhuizen die zich met kankerdiagnostiek en -behandeling bezighouden worden regelmatig (wekelijks of eens per twee weken) oncologiebijeenkomsten gehouden waar niet alleen de plaatselijke specialisten aanwezig zijn, maar waaraan ook een team van kankerspecialisten uit het meest nabije centrum deelneemt, bestaande uit een kankerchirurg, een radiotherapeut en een medisch oncoloog. In principe wordt in deze bespreking elke nieuw gediagnosticeerde kankerpatiënt voorgesteld en wordt het behandelplan besproken. De centrumspecialisten kunnen hierbij suggesties doen voor de naar hun mening beste aanpak. Daarbij wordt soms ook de suggestie gedaan om een patiënt naar een kankercentrum te verwijzen. Het is echter de perifere specialist die beslist of hij het advies zal opvolgen. Bij de operatieve kankerbehandelingen komt daar nog bij dat naar aanleiding van een bespreking op papier geen enkele invloed kan worden uitgeoefend op de praktische uitvoering van een operatie. Deze besprekingen kunnen daardoor wel een positieve invloed op de indicatie voor operatie hebben, maar de invloed op de kwaliteit van de uitvoering blijft beperkt.

Welke specialisten voeren kankeroperaties uit?
In Nederland houdt een aantal medisch specialisten zich bezig met operaties aan kanker. Voor allemaal geldt dat hun opleiding veel breder is dan kankerbehandeling alleen. In hun praktijk moeten de meeste specialisten hun aandacht verdelen over de verschillende terreinen die tot hun vakgebied behoren. Zo zullen de meeste chirurgen behalve kankerbehandelingen ook ingrepen verrichten op het gebied van de ongevalschirurgie, liesbreuken opereren, spataderen behandelen, galblazen met stenen verwijderen en noem maar op. Daarnaast zijn er centra in Nederland waar specialisten zich alleen maar met kanker bezighouden - en dan ook nog vaak een bepaald soort kanker. Dit zijn de academische ziekenhuizen, die alle een afdeling chirurgische oncologie (kankerchirurgie) hebben en de twee gespecialiseerde kankerziekenhuizen in Nederland: het Nederlands Kanker Instituut/Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam en de Dr. Daniel den Hoed Kliniek in Rotterdam. Zoals te verwachten leidt deze vergaande concentratie op een klein gebied tot verdieping en kwaliteitsverbetering. Voor een aantal kankeroperaties is inmiddels aangetoond dat concentratie tot betere resultaten leidt (tabel 4).



Patiënten die geopereerd worden in ziekenhuizen waar een bepaalde operatie vaak wordt uitgevoerd, hebben minder risico op complicaties, minder risico om aan de operatie te sterven en meer kans om van de kanker te genezen. Die verschillen kunnen groot zijn. Het gaat daarbij zowel om de routine van het ziekenhuisteam als om het aantal ingrepen van een bepaald type dat door een individuele chirurg wordt verricht. Welke aantallen precies nodig zijn om goede kwaliteit te kunnen leveren is een punt van heftige discussie. Vaak worden internationaal een aantal van vijftig operaties van een bepaald type (slokdarm, alvleesklier, endeldarm, long, eierstok, blaas) per jaar in een ziekenhuis en ten minste tien voor een individuele chirurg genoemd. Er zijn maar weinig ziekenhuizen in Nederland die dergelijke aantallen halen. Recentelijk is door de Hoofdinspecteur voor de Volksgezondheid vijftien genoemd als minimumaantal voor slokdarmkankeroperaties, hetgeen een absoluut minimum lijkt.
Hiermee is natuurlijk niet gezegd dat alle kankeroperaties in Nederland in gespecialiseerde centra moeten plaatsvinden. Sommige kankeroperaties komen veel voor, zijn betrekkelijk eenvoudig en kunnen dus ook goed door artsen in de algemene praktijk worden uitgevoerd. Behandeling in het ziekenhuis in de buurt heeft natuurlijk ook grote voordelen. Een korte reistijd, goed contact tussen huisarts en plaatselijke specialisten, alsmede tussen plaatselijk ziekenhuis en ondersteunende hulpverleners in de buurt, zoals wijkverpleging en thuiszorg.



Vooral voor oudere patiënten is dit van groot belang. Daarnaast is er een duidelijk financieel aspect: een behandeling in een kankercentrum is veelal aanzienlijk duurder dan in een streekziekenhuis. Dus is het zaak ernaar te streven operaties die verantwoord in het streekziekenhuis kunnen worden verricht, daar ook te laten doen. Daarentegen zouden operaties waarvan is aangetoond dat concentratie tot betere resultaten leidt, beter in centra kunnen plaatsvinden. Ook andere factoren kunnen een rol spelen. Zo zullen voor een bejaarde patiënt de voordelen van het streekziekenhuis zwaar wegen, terwijl voor een jeugdige patiënt zelfs een heel kleine verbetering in de overlevingskans genoeg motivatie is om ver te reizen.
Helaas is het niet zo dat een academisch ziekenhuis of een gespecialiseerd kankerziekenhuis altijd de betere keuze is voor alle ingewikkelde kankeroperaties. Sommige van deze centra zijn sterk gespecialiseerd in een bepaald soort kankeroperaties, maar hebben weinig ervaring met andere kankeroperaties. Daarnaast heeft een aantal streekziekenhuizen wel degelijk veel ervaring in en aandacht voor bepaalde kankeroperaties.

Hoe komt een patiënt erachter wat het juiste adres is?
Het besluit in welk ziekenhuis en door welke chirurg een patiënt zijn kanker laat opereren is van direct belang voor het resultaat van de behandeling. Het is dan ook goed daar de nodige aandacht aan te besteden. Helaas zijn in Nederland gegevens over aantallen operaties van verschillend type en de complicatiecijfers in de verschillende ziekenhuizen niet openbaar. Daar wordt wel aan gewerkt. Op dit moment is een patiënt nog afhankelijk van de informatie van insiders.

Internist, maag-darm-leverarts, longarts
Veel kankerpatiënten komen met hun klachten eerst terecht bij een specialist die bij hen de diagnose stelt, maar die zelf geen operaties doet. Doorgaans is hij degene die doorverwijzing naar de chirurg regelt en hij hoort ook op de hoogte te zijn van de kwaliteit van de chirurgische afdeling in zijn ziekenhuis. Aan hem kan dan ook de vraag worden gesteld of het goed is de voorgestelde operatie in het eigen ziekenhuis te laten doen, en zo ja door welke chirurg.
In de praktijk blijkt er vaak enige weerstand te bestaan om patiënten voor moeilijke kankeroperaties door te sturen. Verwijzende specialist en chirurg ontlenen een zekere professionele trots aan het feit dat bepaalde ingewikkelde operaties in hun ziekenhuis worden uitgevoerd. Ook kan een rol spelen dat specialisten elkaar onderling ook privé kennen. Samen met een chirurg sporten en vervolgens patiënten adviseren zich niet door die chirurg te laten opereren blijkt moeilijk.
Om hierin goed geadviseerd te worden is het belangrijk dat patiënten assertief zijn en de juiste vragen stellen. Hoe vaak wordt de voorgestelde operatie in dit ziekenhuis gedaan? Is de chirurg ook degene binnen dit ziekenhuis die gespecialiseerd is in de betreffende operatie? Tot slot, subjectief: zou de specialist zichzelf of zijn familie door die chirurg in dat ziekenhuis laten opereren?

Chirurg
Chirurgen en andere opererende specialisten zijn - terecht - trots op hun vak. Veel chirurgen vinden het moeilijk toe te geven dat een collega meer bedreven is in het verrichten van een bepaalde operatie. De spontane neiging om patiënten door te verwijzen is derhalve niet groot. Toch zijn chirurgen in het algemeen eerlijke, hardwerkende mensen, die op een heldere vraag ook een eerlijk antwoord zullen geven. De vraag hoeveel van een bepaald soort operaties het afgelopen jaar op de afdeling chirurgie zijn uitgevoerd en hoeveel door de betrokken chirurg zal in de meeste gevallen eerlijk worden beantwoord. Zijn het er minder dan twintig voor de afdeling, en minder dan tien voor de chirurg, dan is het waarschijnlijk verstandig dat de patiënt zich naar een centrum laat verwijzen. Ook wanneer duidelijk om het antwoord heen wordt gedraaid, is hij waarschijnlijk niet aan het juiste adres.

Huisarts
De huisarts hoort op de hoogte te zijn van de situatie in de ziekenhuizen in de omgeving. Hij is dan ook de voor de hand liggende vraagbaak als het gaat om de keuze ziekenhuis/specialist. In de regel heeft hij wat meer afstand tot het ziekenhuis en kan hij een wat objectiever advies geven. Helaas is het soms teleurstellend te merken hoe weinig huisartsen weten over de kwaliteitsvraag, of hoe weigerachtig zij zijn om zich daarover uit te spreken.
Ook in contact met de huisarts is het belangrijk om de juiste vragen te stellen.

Second opinion
De meeste ziektekostenverzekeraars vergoeden een tweede-opinieonderzoek, dat vooral is bedoeld om nog eens een andere medisch specialist dan de behandelende arts naar het voorliggende kankerprobleem te laten kijken. Het is echter ook een prima gelegenheid om bij een niet betrokken dokter te informeren wat hij ervan vindt de voorgestelde operatie in een bepaald ziekenhuis en/of door een bepaalde chirurg te laten uitvoeren. Er kan niet genoeg worden benadrukt hoe belangrijk het is dat een kankeroperatie zo goed mogelijk wordt verricht.




terug verder




Gezond eten rond chemotherapie


Als je vanwege kanker chemokuren krijgt, heb je vaak weinig tot geen trek in eten en ook je smaak is geregeld heftig aangetast. Daarbij komt meestal ook nog eens een gevoelige mond en keel waardoor eten zelfs pijn kan doen. Diezelfde problemen kun je krijgen als gevolg van bestraling. Toch is het juist van essentieel belang voor het herstel – door goed te eten – je lichaam op gewicht te houden. Dit unieke kookboek – het eerste in z’n soort – helpt bij het gevecht weer beter te worden. Met allerlei praktische tips en inspirerende recepten om toch plezier in eten te houden.

Auteur(s) : José van Mil
Prijs : € 22,50
ISBN : 9789491549434