Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. ir. H.B. Kal, dr. V.J. de Ru, prof. dr. H.J. Struikmans
 


lettergrootte: A  A  A
Kanker en zijn verschijningsvormen

Ons lichaam bestaat uit miljarden cellen. De meeste cellen delen zich met als doel:
- uitbreiding (groei);
- vervanging van oudere cellen (denk aan huidschilfers);
- herstel (wondjes).
Gezonde cellen stoppen automatisch met zich delen als hun aantal weer op peil is. De cellen van nagels en haren vormen hierop een uitzondering, want die blijven zich delen (groeien).
De informatie voor het regelen van de groei ligt opgeslagen in het erfelijk materiaal (de genen) van de cellen. De genen hebben we van onze ouders geërfd. Dit erfelijke materiaal wordt ook wel DNA genoemd. DNA regelt dat cellen voortdurend worden vervangen. Soms wordt het erfelijk materiaal beschadigd en kan het zich niet goed herstellen. De cel waarin dit beschadigde DNA zit, kan ontregelen en zich daardoor ongecontroleerd blijven delen. Zo'n cel noemen we een kankercel. Kankercellen hopen zich op en vormen een kwaadaardig gezwel. Een gezwel noemen we ook wel een tumor.

Tumor
Een tumor kan goedaardig of kwaadaardig zijn. Een voorbeeld van een goedaardige tumor is een wrat. Bij een wrat krijgt het lichaam de celdeling uiteindelijk weer onder controle. Een goedaardige tumor kan soms tegen omliggende organen drukken, waardoor behandeling toch nodig is. Bij kwaadaardige tumoren is het regelmechanisme zo zwaar beschadigd dat het lichaam de celdeling niet meer onder controle krijgt. De cellen drukken tegen omliggende organen, groeien erin door of zaaien uit. Dat wil zeggen dat ze zich uitbreiden naar andere organen.
Bekend is dat cellen die goed van zuurstof en voedingsstoffen worden voorzien, zich gemakkelijker delen (prolifereren), dan cellen die onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen krijgen. Cellen met een gebrek aan zuurstof en voedingsstoffen zullen een slapend of rustend bestaan gaan leiden.
Tumorcellen kunnen zich ontwikkelen tot een eindcel. Dat wil zeggen tot een cel die zich niet meer deelt. Dit soort cellen noemt men ook wel gedifferentieerde cellen. Een goed gedifferentieerde tumor bevat dus veel cellen die zich niet meer kunnen delen. Snel groeiende tumoren bevatten veel prolifererende cellen, langzaam groeiende tumoren veel rustende en gedifferentieerde cellen.
Dit beeld van een tumor is erg schematisch. Delende tumorcellen blijken niet tweemaal zoveel dochtercellen te produceren als gezonde cellen. Na deling van bijvoorbeeld 1000 cellen zullen geen 2000, maar misschien 1100 cellen ontstaan. We zeggen dan dat er celverlies opgetreden is. Niet-levensvatbare cellen worden door het lichaam afgevoerd. Tumoren met veel celverlies groeien langzaam.
Groei van een tumor die in drie maanden in volume verdubbelt. Vanaf het ontstaan tot het moment waarop de tumor wordt ontdekt, kan een periode van 10 jaar liggen.

Klachten
De klachten van een tumor kunnen sterk variëren. U kunt bijvoorbeeld helemaal geen klachten hebben of al een hele tijd erg moe zijn. Maar ook klachten als kortademigheid (bij longkanker), bloedverlies (bij baarmoederkanker) of een hese stem (bij strottenhoofdkanker). Omdat een tumor overal in het lichaam kan ontstaan, is het onmogelijk alle klachten op te sommen. Pijn is zeker niet de meest voorkomende klacht.

Uitzaaiingen
Bij een kwaadaardige tumor kunnen cellen losraken en in het afvalverwerkingssysteem van het lichaam, de lymfebanen, terechtkomen. De lymfebanen hebben tussenstations, lymfeklieren genaamd. Als kankercellen in de lymfeklieren worden gevonden, spreekt men van lymfogene uitzaaiingen of metastasen.
Lymfeklieren. De pijlen geven de stroomrichting van het lymfevocht aan.
a. hals, b. oksels, c. mediastinum, d. loghili, e. para-aortaal, f. para-iliacaal, g. inguinaal.

Tumorcellen kunnen ook rechtstreeks in het bloed terechtkomen en van daaruit in andere organen. Het gezwel dat zo ontstaat noemen we een hematogene uitzaaiing of metastase. Dergelijke metastasen komen meestal voor in de longen, de lever, de hersenen of de botten.
Als tumorcellen zich door het lichaam verspreiden, is de kans op genezing duidelijk kleiner. Ook als een tumor niet op de behandeling reageert, kunnen tumorcellen zich alsnog gaan verspreiden en in vitale organen zoals longen en lever terechtkomen. De belangrijkste levensfuncties worden dan aangetast, waardoor de patiënt uiteindelijk sterft.

Voorkomen
Kanker is na hart- en vaatziekten de tweede doodsoorzaak in de westerse wereld. In 2003 werd in Nederland bij 37.500 mannen en 35.500 vrouwen kanker geconstateerd. In 2003 stierven er 38.200 mensen aan kanker. Vaak wordt gedacht dat kanker één ziekte is, maar er zijn meer dan honderd soorten kanker. Ze kunnen op verschillende plaatsen in het lichaam optreden. Er bestaat ook niet één soort longkanker of één soort borstkanker. U kunt zich dan ook voorstellen dat niet elke patiënt op dezelfde manier behandeld wordt en niet elke patiënt hetzelfde reageert op behandeling van ogenschijnlijk dezelfde aandoening.
De tien meest voorkomende vormen van kanker in Nederland, onderverdeeld naar geslacht.

Veel voorkomende types kanker
Bij de vrouw:
Baarmoederkanker: In Nederland krijgen per jaar 1.600 vrouwen baarmoederkanker. Gelukkig wordt de diagnose vaak in een vroeg stadium gesteld.
Eierstokkanker (= ovariumcarcinoom): Jaarlijks krijgen 1100 vrouwen deze tumor.
Baarmoederhalskanker: In Nederland krijgen per jaar ongeveer 600 vrouwen baarmoederhalskanker. Deze tumor komt tegenwoordig op wat jongere leeftijd voor.
Bij de man:
Prostaatkanker: Jaarlijks wordt nu bij circa 7.900 mannen in Nederland prostaatkanker geconstateerd.
Testiskanker: Elk jaar krijgen in Nederland ongeveer 500 mannen een kwaadaardige tumor in een zaadbal. We noemen dit testiskanker.
Bij de vrouw en de man:
Borstkanker: Is in Nederland de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Bij bijna 11.800 vrouwen wordt jaarlijks borstkanker geconstateerd. Dankzij het bevolkingsonderzoek wordt de tumor vaak in een vroeg stadium ontdekt. Bij mannen komt borstkanker ongeveer 70 keer per jaar voor.
Longkanker: Per jaar krijgen in Nederland 9.000 mensen longkanker. De laatste jaren komt longkanker ook steeds vaker voor bij vrouwen.
Huidtumoren: Huidkanker ontstaat in de opperhuid vooral op die plaatsen die jarenlang aan zonnestralen zijn blootgesteld. Huidkanker - plaveiselceltumoren en basaliomen - komt dan ook vooral bij oudere mensen voor op het hoofd, de nek en de handen. In de kankerregistratie worden de basaliomen niet apart geteld, omdat die bijna nooit uitzaaien of direct levensbedreigend zijn. 6.800 mensen krijgen per jaar een plaveiselceltumor van de huid.
Jaarlijks krijgen ongeveer 2.900 mensen een meer kwaadaardige huidtumor (melanoom). De kans op genezing hiervan is sterk afhankelijk van de dikte van deze tumor. Hoe dunner, des te groter is de kans op genezing.
Dikkedarmkanker: In Nederland krijgen per jaar ongeveer 9.900 mensen dikkedarmkanker. Bij ongeveer 2.400 van hen betreft het het laatste deel van de dikke darm, de endeldarm.
Tumoren in hals of hoofd: In de mond- en keelholte en in de omgeving van het strottenhoofd kunnen veel verschillende soorten kwaadaardige tumoren voorkomen. Dit kwam in 2003 bij 2.400 mensen voor.
Het strottenhoofd ligt onder de keelholte en is het eerste deel van de luchtpijp. Hierin liggen de stembanden en het strottenklepje. In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 700 mensen strottenhoofdkanker geconstateerd.
Ook in de tong kan zich kanker vormen. Dat gebeurt ongeveer 200 keer per jaar.
In het gebied boven de keelholte (de nasopharynx) treffen we soms ook kanker aan, maar deze vorm van kanker komt in ons land niet veel voor (ca. 70 keer per jaar).
Blaaskanker: In Nederland hebben jaarlijks ongeveer 2.300 patiënten een oppervlakkig groeiende tumor in de urineblaas. Wanneer zo'n tumor niet goed op de behandeling reageert, zal deze op den duur in de onderliggende spierlaag kunnen groeien. We spreken dan van blaaskanker. Dit komt jaarlijks bij ongeveer 2.350 patiënten voor.
Maagkanker: Het aantal patiënten met maagkanker neemt jaarlijks geleidelijk af (momenteel zijn het er ongeveer 2.000).
Nierkanker: In 2003 werd bij 1.530 mensen nierkanker aangetroffen.
Alvleesklierkanker: In 2003 werd alvleesklierkanker bij 1.360 patiënten vastgesteld; het komt meer voor, vooral bij vrouwen.
Slokdarmkanker: Bij 1.400 mensen werd slokdarmkanker ontdekt.
Hersentumoren: Jaarlijks krijgen 900 mensen in ons land een hersentumor. Binnen de schedel kunnen verschillende soorten tumoren ontstaan. Een tumor die ontstaat uit steuncellen (gliacellen) in de hersenen, noemen we een glioom. Dit is de meest voorkomende tumor van de hersenen. Andere hersentumoren zijn ependymomen of medulloblastomen. Tumoren die ontstaan zijn uit tumorcellen die via de bloedbaan vanuit bijvoorbeeld een borst- of longtumor in de hersenen zijn terechtgekomen, noemen we uitzaaiingen in de hersenen of metastasen in de hersenen.
Tumoren in de weke delen: In spier- en vetweefsel kunnen kwaadaardige tumoren ontstaan. Ze worden sarcomen genoemd, oftewel tumoren in de weke delen. In Nederland krijgen per jaar ongeveer 400 mensen kanker in de weke delen.
Lymfomen: In 1832 beschreef de Engelse arts Thomas Hodgkin een speciale vorm van kanker. Hij ontdekte dat deze vorm van kanker ontstaat in een speciaal type lymfekliercel. Nadien is het ziektebeeld naar hem vernoemd. Alle andere vormen van lymfeklierkanker worden sindsdien voor het gemak non-Hodgkin-lymfomen genoemd. Elk jaar krijgen ongeveer 350 mensen in Nederland de ziekte van Hodgkin.

Daarnaast waren er nog 2.500 mensen waarbij de eigenlijke tumor niet ontdekt werd, maar bij wie wel uitzaaiingen ontdekt werden. Dit noemen we patiënten met een onbekende primaire tumor.

Het kan zijn dat u uw tumor niet aantreft bij deze opsomming. Dat betekent niet dat u geen behandeling kunt krijgen, maar hier zijn alleen die tumoren genoemd die zeer veel voorkomen.




verder




Gezond eten rond chemotherapie


Als je vanwege kanker chemokuren krijgt, heb je vaak weinig tot geen trek in eten en ook je smaak is geregeld heftig aangetast. Daarbij komt meestal ook nog eens een gevoelige mond en keel waardoor eten zelfs pijn kan doen. Diezelfde problemen kun je krijgen als gevolg van bestraling. Toch is het juist van essentieel belang voor het herstel – door goed te eten – je lichaam op gewicht te houden. Dit unieke kookboek – het eerste in z’n soort – helpt bij het gevecht weer beter te worden. Met allerlei praktische tips en inspirerende recepten om toch plezier in eten te houden.

Auteur(s) : José van Mil
Prijs : € 22,50
ISBN : 9789491549434