Er zijn zoveel verschillende soorten kanker dat het voor de uiteindelijk te kiezen behandeling van groot belang is vast te stellen om welke soort kanker het precies gaat. Om dat te achterhalen, moet materiaal uit de tumor worden gehaald. Het materiaal wordt soms verkregen door met een heel dunne naald in de tumor te prikken (cytologische punctie). Maar meestal haalt de chirurg onder plaatselijke of algehele verdoving (narcose) de tumor in zijn geheel of een deel ervan weg en stuurt dat weefsel, voor onderzoek, op naar het pathologisch-anatomisch laboratorium. Men zegt in de wandeling ook wel dat het weefsel uit de tumor daar op kweek wordt gezet. Dat is niet juist. Het tumorweefsel wordt gefixeerd en met specifieke kleurstoffen bewerkt, in zeer dunne plakjes gesneden en uiteindelijk onder de microscoop bekeken. Het bewerken en bekijken van het weefsel kost tijd. Vandaar dat u nooit direct de uitslag hoort. Gemiddeld gaan er zeven dagen overheen. De patholoog beoordeelt onder de microscoop het weefsel. Hij schrijft zijn bevindingen op in het pathologisch-anatomisch verslag (PA-verslag).

Naast de bepaling van het type kanker is het ook van belang te achterhalen waar precies de tumor in het lichaam zit (of zat) en of er plaatselijk tumorcellen zijn achtergebleven na een operatie. Bovendien moet nagegaan worden of tumorcellen de omgeving hebben aangetast en of er uitzaaiingen zijn naar lymfeklieren of andere organen.
Tijdens een operatie worden vaak ook de lymfeklierstations die in de buurt van de tumor liggen verwijderd. Soms volgt er zelfs een aparte operatie om de lymfeklieren te verwijderen. Bij borstkanker wordt dat bijvoorbeeld vaak gedaan met de okselklieren. In het PA-verslag staat of er tumorcellen in de klieren zijn gevonden, of de tumor in het geheel is verwijderd en of er uitzaaiingen in de omgeving zijn. Om te achterhalen of er uitzaaiingen naar andere plaatsen van het lichaam zijn, kunnen van u op de afdeling radiologie röntgenfoto's, een computertomogram (CT) of een magnetic resonance imaging-scan (MRI) worden gemaakt. Ook kan een zogenaamde PET-scan (positron emissie tomografie) worden gemaakt. Hiermee kan door het afbeelden van de stofwisseling van de tumor de exacte plaats van de tumor worden bepaald. De botscan en de PET-scan worden op de afdeling nucleaire geneeskunde gemaakt. Al deze onderzoeken hebben tot doel zo veel mogelijk informatie te verkrijgen over de precieze plaats en uitbreiding van de tumor.

Kankerpatiënten die een second opinion (tweede mening) vragen omdat ze over de diagnose of het behandelplan twijfels hebben, doen dit meestal uit behoefte aan meer zekerheid. Andere redenen kunnen zijn de behoefte aan hulp bij het maken van een keuze of het willen afwijken van de voorgestelde behandeling. Voor een second opinion kunt u zich wenden tot een academisch ziekenhuis of een kankercentrum (bijvoorbeeld het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam). Bespreek uw verzoek om een second opinion wel met uw specialist want die moet ervoor zorgen dat de benodigde medische gegevens en foto's kunnen worden meegenomen. Vaak kunnen specialisten in één of twee gesprekken hun second opinion geven. Een enkele keer is aanvullend onderzoek nodig. In principe wordt u daarna voor de behandeling terugverwezen naar uw eigen specialist. Vrijwel alle ziektekostenverzekeraars vergoeden een consult voor een second opinion.

De behandeling van kanker is in Nederland goed georganiseerd. In Nederland bevinden zich negen regionale Integrale Kankercentra (IKC's). Zij ondersteunen en organiseren in alle ziekenhuizen oncologiebesprekingen. Dit zijn besprekingen over patiënten met kanker die in dat ziekenhuis worden behandeld. Alle medisch specialisten die de kankerpatiënten behandelen en door de IKC's aangestelde consulenten zijn daarbij aanwezig. Consulenten zijn medisch specialisten die zich hebben toegelegd op de behandeling van kankerpatiënten. Het zijn onder andere radiotherapeuten, internisten met een extra specialisatie oncologie of chirurgen met een extra specialisatie oncologie. Ook uw huisarts wordt voor zo'n bespreking uitgenodigd. Alle gegevens worden nogmaals bekeken en doorgesproken en er wordt een behandelplan voorgesteld. Uw specialist zal dat met u bespreken.

Bij de opstelling van het behandelplan wordt er goed op gelet met welk doel de behandeling wordt ingezet. Dat doel kan genezen (curatief) zijn.
Soms is genezing niet meer mogelijk omdat er elders uitzaaiingen zijn, bijvoorbeeld in de botten. Als u door zo'n uitzaaiing pijn krijgt, kunt u bestraald worden of medicijnen krijgen. Deze behandeling wordt gegeven ter verlichting van klachten (palliatief).
Ten slotte kennen we nog de begrippen electieve en adjuvante therapie. Onder electieve therapie verstaan we dat een plek waar een tumor heeft gezeten uit voorzorg wordt nabehandeld. Dit om te voorkomen dat tumorcellen die misschien zijn achtergebleven tot een nieuwe tumor kunnen uitgroeien. Een voorbeeld hiervan is de bestraling van de gehele borst nadat de tumor in de borst is verwijderd. Bij adjuvante therapie worden medicijnen (chemotherapie) of hormonen gegeven, die eventueel aanwezige tumorcellen doden. Deze tumorcellen zijn echter niet aantoonbaar met de huidige technieken.

Bij de keuze voor de behandeling speelt ook het begrip kwaliteit van leven een belangrijke rol. Het is een afwegen van de mogelijke winst in levensduur die een behandeling zal opleveren ten opzichte van de belasting die de behandeling met zich meebrengt. Die belasting kan bestaan uit het vaak naar een afdeling moeten komen. Maar ook mogelijke bijwerkingen van een geplande behandeling kunnen dat zijn.

De drie meest toegepaste methoden om kanker te behandelen zijn:
- het operatief verwijderen van de tumorcellen;
- het doden van de tumorcellen door middel van radiotherapie;
- medicijnkuren in de vorm van chemotherapie oftewel behandeling met medicijnen die de celdeling remmen (cytostatica) of hormonale therapie.

De meeste kankerpatiënten genezen als gevolg van een operatie. Veel patiënten genezen door bestraling (eventueel gecombineerd met een operatie). Wanneer genezing niet meer mogelijk is, wordt bestraling veelvuldig en met succes toegepast ter bestrijding van bijvoorbeeld pijn. Chemotherapie vergroot slechts voor een klein aantal mensen de kans op volledige genezing. Vaak is een combinatie van behandelingen nodig. Dit geldt bijvoorbeeld voor borstkanker waarbij eerst de (kleine) tumor uit de borst is verwijderd en waarbij vervolgens de borst wordt bestraald om eventueel nog aanwezige tumorcellen te doden.

Er zijn bepaalde organen in ons lichaam die niet alleen voor hun functie maar ook voor hun groei en ontwikkeling afhankelijk zijn van geslachtshormonen. Dit zijn in het bijzonder de borsten, baarmoeder en eierstokken bij de vrouw en prostaatweefsel bij de man. Sommige tumoren die in de borst of de prostaat ontstaan, kunnen door de invloed van die hormonen groeien. Bij het onderzoek van het tumorweefsel door de patholoog wordt daarom ook de hormoonreceptorgevoeligheid bepaald. Indien deze aanwezig is kan met antihormonen of hormonen van het andere geslacht de groei van deze tumoren geremd worden. De toediening van hormonen is gemakkelijk en de bijwerkingen zijn vaak minder belastend dan die van
chemotherapie.
Veel patiënten willen graag zelf een bijdrage leveren aan hun genezing. Zij doen dit door gezonder te gaan eten, meer te bewegen of naar alternatieve therapeuten te gaan. Bespreek wat u wilt gaan doen met uw behandelend specialist. Meer informatie vindt u ook in de folders van KWF Kankerbestrijding.