Als u hoort dat u kanker heeft, staat uw wereld stil. Allerlei vragen gaan door uw hoofd. Hoe lang zit het er al? Had ik (of de dokter) het niet eerder kunnen weten? Waarom moet ik op een operatie of bestraling wachten? Kan bestraling geen kwaad? Hoe lang heb ik nog te leven? Hoe ga ik dood? Hoe bespreek ik het met de kinderen? Krijg ik veel pijn of word ik erg ziek van de behandeling? U voelt zich erg onzeker.
Ook kunt u het gevoel hebben dat u er ineens alleen voor staat. U heeft kanker. Die anderen kunnen mooi praten. U wordt kwaad. U vraagt uzelf af: waarom ik? U gaat onderhandelen; als ik nu zus en zo doe, dan word ik wel weer beter.
Bedenk dat u er niet alleen voor staat. In uw directe omgeving zijn mensen die om u geven en die u graag willen helpen als u ze die kans geeft. Maar u kunt ook terugvallen op een professioneel netwerk van dokters, verpleegkundigen, radiotherapeutisch laboranten, sociaal-verpleegkundigen en psychologen. Ze zijn er voor u. Dat geldt ook voor het voorlichtingscentrum van de Nederlandse Kankerbestrijding en de Integrale Kankercentra; de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties en de lotgenotencontacten.
Natuurlijk zult u het niet met iedereen even goed kunnen vinden. Met de een klikt het nu eenmaal beter dan met de ander. Ook zult u het gevoel hebben dat sommige mensen u ineens in de steek laten, terwijl anderen overdreven belangstellend zijn. Realiseert u zich dan dat ieder mens op een andere manier met ziekte omgaat en op een andere manier reageert.
Heel belangrijk is het dat u onder woorden probeert te brengen wat u van iemand verwacht en er niet van uitgaat dat de ander dat wel zal begrijpen. Maar probeer ook uit te leggen waarom iets te vermoeiend voor u is. Of dat u nu juist wel zin heeft om leuke dingen te doen.
Het is úw leven. En hoewel er aan uw deur geklopt is, moet u weer verder. Vaak zullen mensen u adviseren niet achterom te kijken of ver vooruit, maar in het nu te leven.

Na de fase van onzekerheid over of u nou wel of geen kanker en uitzaaiingen heeft, komt de fase van behandeling. Ook dat is weer een periode vol onzekerheid en spanning. Hoe gaat de behandeling in zijn werk? Zal die aanslaan? Hoe reageer ik erop? Krijg ik veel last van bijwerkingen?
Soms kunt u door de veelheid aan informatie niet alles onthouden van wat de behandelend arts zegt. Neem daarom naar gesprekken over de behandeling altijd iemand mee. Zet eventuele vragen op papier, anders vergeet u ze misschien te stellen. Lees ook de folders die u meekrijgt goed door.

Ook als de radiotherapeut de bestralingsvelden gaat aftekenen, mag u gerust iemand meenemen.
Trek makkelijk zittende kleding aan. En trek als u naar het ziekenhuis gaat voor het aftekenen van de bestralingsvelden op uw huid wat ouder ondergoed aan. Soms geeft de aftekeninkt namelijk af.

In principe mag u in de bestralingsperiode eigenlijk alles doen wat u normaal ook zou doen. Het kan zijn dat u wat eerder moe bent dan anders. Luister goed naar de signalen die uw lichaam u geeft en volg die op. Ook mag u gewoon vrijen, tenzij de radiotherapeut u dat heeft afgeraden. Wees echter niet verbaasd als het vrijen niet goed gaat, in spannende tijden gebeurt dat wel vaker.

Douchen, in bad gaan en in de zon zitten
U mag in de zon zitten tijdens de bestralingsperiode. Wel wordt geadviseerd de bestraalde huid niet te lang bloot te stellen aan de "zomerzon". Na afloop van de bestraling mag dit wel weer (gewoon, dus met mate) zodra de huid goed hersteld is.

Huidverzorging en bijwerkingen
Op de afdeling radiotherapie kunt u folders krijgen over bijvoorbeeld de huidverzorging van dat deel van uw huid dat bestraald gaat worden, maar ook over de specifieke bijwerkingen. Lees deze folders goed door en volg de adviezen op. Laat u door anderen niet bang maken. Bijwerkingen hoeven niet op te treden. En als u geen bijwerkingen krijgt, wil dat niet zeggen dat de behandeling niet goed helpt. Over het algemeen beginnen bijwerkingen pas als u al één of twee weken bestraald wordt. De meeste bijwerkingen herstellen ook weer snel; twee tot drie weken na de laatste bestraling heeft u er meestal geen last meer van. Indien de radiotherapeut vermoedt dat er bij u een redelijke kans op blijvende bijwerkingen (late effecten) is, zal hij die met u bespreken.

Angst voor bestraling
Bestralen klinkt eng. We zijn veel meer gewend aan het idee van een operatie. Straling is gevaarlijk. Dat is ook zo als er niet zorgvuldig mee wordt omgegaan. Maar op alle afdelingen radiotherapie in Nederland wordt heel zorgvuldig gewerkt. De portie straling die u per dag krijgt, wordt zorgvuldig gecontroleerd. Ook de apparatuur wordt goed onderhouden en doorgemeten. Angst voor de bestraling is dus eigenlijk onterecht. Maar het blijft een gek idee om op een tafel te liggen, niets te zien of te voelen en toch behandeld te worden.

Duur van de uitwendige behandeling
Meestal zult u vier of vijf keer per week bestraald worden en gaat de bestraling vijf tot zeven weken door. De bestraling duurt zo lang omdat we het kankergezwel willen doden en de gezonde weefsels eromheen willen sparen. Soms kunt u ook, afhankelijk van de plek die bestraald moet worden, eenmalig bestraald worden.

Afspraken
U krijgt de tijden van alle afspraken voor de bestralingen meestal voor de hele week mee. Er zal zo veel mogelijk rekening gehouden worden met uw voorkeur voor de ochtend of de middag. Maar ook als u op een bepaalde tijd niet kunt, zal men proberen daar rekening mee te houden. Maar of dit kan, hangt sterk af van de andere mensen die in dezelfde periode bestraald worden. Soms is het niet mogelijk om een voorkeurstijd op te geven omdat de bestraling gecombineerd wordt met bijvoorbeeld medicijnkuren. Soms kan dat niet omdat u meerdere keren per dag bestraald moet worden en het schema daar goed op moet zijn afgestemd. Wel wordt geprobeerd om de wekelijkse afspraak met de radiotherapeut aan te laten sluiten op de bestraling. En ook als tussentijds de bestralingsvelden nog een keer moeten worden afgetekend, zal dat voor of na de bestraling gebeuren.

Bestraling onderbreken
Omdat er elke dag een kleine portie straling wordt gegeven, die op z'n minst groot genoeg is om het gezwel niet te laten teruggroeien, kan de bestraling niet zomaar een dag onderbroken worden. Soms (bijv. bij de bestraling van stembandkanker) kan worden besloten extra bestralingen toe te voegen wanneer de bestraling gedurende langere periode onderbroken moest worden. Indien u zich te ziek voelt om te komen, moet u dit vooraf telefonisch overleggen met uw radiotherapeut. Hij kan dan bepalen of er nog genoeg ruimte in uw totale behandelingsschema zit om voor deze dag te compenseren. Daarbij moet ook rekening gehouden worden met onderhoudsbeurten van het bestralingstoestel en met feestdagen.

Poliklinische behandeling
Voor radiotherapie hoeft u bijna nooit opgenomen te worden in het ziekenhuis. Bijna alle behandelingen gebeuren poliklinisch. Alleen voor een inwendige behandeling zult u wel opgenomen worden.

Inwendige radiotherapie (brachytherapie)
U zult meestal vooraf een kijkje mogen nemen op de afdeling. U krijgt een eigen kamer met televisie en telefoon. Ook kunt u tegenwoordig gewoon bezoek ontvangen. Het bezoek mag alleen niet al te lang blijven, omdat tijdens het bezoek de apparatuur wordt uitgeschakeld. U wordt dan even niet bestraald. Als het bezoek te lang blijft, moet u uiteindelijk langer in het ziekenhuis blijven.
Bij de behandeling van baarmoederkanker, baarmoederhalskanker, prostaatkanker, anuskanker en blaaskanker krijgt u laxeermiddelen mee naar huis die u de dag voor de behandeling moet innemen. Alle instructies krijgt u schriftelijk mee zodat u die thuis nog eens rustig kunt lezen. Daarin staat ook of u wel of niet nuchter moet komen.
Het inbrengen van de bronhouders voor de inwendige behandeling gaat onder lokale of algehele verdoving. Vandaar dat u vooraf een afspraak heeft met de anesthesist. Voor het verwijderen van de bronhouders is meestal geen verdoving nodig. Het kan even een onprettig gevoel zijn, maar dat trekt meestal snel weg. Enige tijd na het uithalen van de bronhouders mag u, indien alles goed is, weer naar huis of, bij blaaskanker, terug naar de afdeling urologie.

Duur van de opname voor brachytherapie
Hoewel er een schatting wordt gemaakt van de opnameduur, hangt de totale behandeltijd erg af van de manier waarop de bronhouders voor de inwendige bestraling zijn ingebracht. Tijdens of na het inbrengen van de bronhouders worden röntgenfoto's gemaakt om de precieze plaats van inbrengen te bekijken. Daarna volgt een computerplanning van de exacte dosisverdeling. Keurt de radiotherapeut deze computerplanning goed, dan is de totale behandeltijd bekend. Vaak wordt al gestart met de behandeling tijdens het maken van de computerplanning. Dit kan geen kwaad omdat u meestal enkele dagen behandeld moet worden en de planning maar een paar uur in beslag neemt.
Bij een bestraling voor slokdarm- of longkanker wordt gebruikgemaakt van een apparaat (high dose rate) dat de dosis heel snel toedient. De opname blijft dan meestal ook beperkt tot een dag.

Vervoer
Omdat u, als u uitwendig bestraald wordt, op (bijna) alle werkdagen naar het ziekenhuis moet komen, kan het prettig zijn om per taxi te reizen. Overleg dit met uw radiotherapeut of huisarts. U moet vaak eerst toestemming aan uw verzekering vragen.

Wat kunt u zelf doen?
Lees alle folders die u krijgt aandachtig door en volg de adviezen nauwkeurig op. Bespreek eventuele vragen met uw dokter. Leg contact met de patiëntenvereniging waar u onder valt. Vraag bij hen tips op. Laat u niet van de wijs brengen door verhalen in wachtkamers of op televisie. U weet namelijk nooit of die persoon precies hetzelfde heeft als u zelf en als dat wel zo mocht zijn of die ook precies hetzelfde reageert op de behandeling.
Bespreek uw angst- en onzekerheidsgevoelens ook met uw partner of vertrouwenspersoon. Laat alle technische details van de bestraling over aan de afdeling radiotherapie. Stel eventueel vragen aan de radiotherapeutisch laboranten die u ziet of aan de radiotherapeut tijdens het wekelijkse contact. Onthoud goed dat domme vragen niet bestaan.

Ook de tijd na de bestraling is een tijd vol onzekerheid. Uw behandeling is klaar. U zult vragen hebben. Maar heeft het geholpen? Gaat de pijn over? Wordt u weer helemaal beter?
U zult de eerste keer na een maand, daarna om de drie maanden, op controle moeten komen. Elk jaar na de behandeling wordt de tussentijd wat langer. De controles worden gedaan door de radiotherapeut, afgewisseld door de verwijzende specialist. Soms wordt er dan ook bloed geprikt of een röntgenfoto of CT/MRI-scan gemaakt. Maar ook al is alles goed, dan nog zult u heel langzaam het vertrouwen in uw eigen lijf weer moeten terugwinnen. En dat kost tijd.
Soms vallen mensen juist na de behandeling in een zwart gat. Na alle drukte en angst is daar de rust en het afwachten. Ook hierbij kunt u voor vragen terecht bij uw arts. Aarzel niet dit te doen, u hoeft niet flink te zijn.
De omgeving, die eerst zo begrijpend was, kan enige tijd na de behandeling ineens vinden dat u nu beter moet zijn. Het leven gaat door, dat is waar. Maar praat erover als u het er nog moeilijk mee heeft. Ook nu kunnen contacten binnen een patiëntenvereniging vaak steun bieden. Zij maakten immers hetzelfde mee.