Bij een gestoorde maagmotoriek staan de symptomen opboeren, misselijkheid, braken, opgeblazen zwaar gevoel en vroegtijdige verzadiging na een maaltijd op de voorgrond. Bij dit type klachten zal de arts meestal in eerste instantie een geneesmiddel voorschrijven dat de bewegingen van het maagdarmkanaal doet verbeteren. Op dit moment worden in Nederland en België drie van deze middelen regelmatig voor dit doel voorgeschreven. Dit zijn metoclopramide (Primperan), domperidon (Motilium) en cisapride (Prepulsid). Deze drie middelen hebben elk hun eigen werkingsmechanisme. Metoclopramide is een middel dat zowel misselijkheid bestrijdt (door een werking op bepaalde kernen in de hersenen) alsook de bewegingen van het maagdarmkanaal stimuleert (door een direct effect op het maagdarmkanaal). Domperidon kan eveneens misselijkheid verminderen, maar doet dit door een effect op andere kernen in de hersenen. Verder blokkeert domperidon in het maagdarmkanaal receptoren voor de stof dopamine. Dopamine heeft een remmend effect op de motoriek en blokkade van deze werking leidt dus tot een stimulatie van de motoriek. Cisapride heeft geen antimisselijkheidseffect en werkt uitsluitend op de motoriek van het maagdarmkanaal. Het middel zorgt ervoor dat de stof acetylcholine wordt vrijgemaakt uit de zenuwen die zich in de maag- en darmwand bevinden. Acetylcholine beurt prikkelt de gladde spiercellen en zet ze aan tot samentrekking (contractie).
Door hun verschillende werkingsmechanismen hebben de drie bovengenoemde prokinetische geneesmiddelen ook verschillende effecten bij verschillende patiënten met uiteenlopende aandoeningen. Wanneer misselijkheid op de voorgrond staat, zal metoclopramide of domperidon als regel de voorkeur verdienen. Wanneer een krachtige stimulatie van de motoriek gewenst is, zal cisapride het meest effectief zijn.
Alle bovengenoemde middelen dienen 30 tot 45 minuten voor de maaltijden te worden ingenomen. De meest gebruikelijke toediening is per tablet, maar bij mensen met slikproblemen kan ook een drankje worden gegeven.
Metoclopramide kan slaperigheid en bewegingsstoornissen veroorzaken. Bij gebruik van cisapride zijn hartritmestoornissen beschreven. Deze bijwerking werd in de Verenigde Staten als dusdanig ernstig beschouwd dat cisapride daar in het jaar 2000 uit de handel werd genomen. In Europa wordt cisapride nog wel toegepast, maar met grotere voorzichtigheid,
Naar alle waarschijnlijkheid zullen in de nabije toekomst nieuwe prokinetica ter beschikking komen. Een aantal hiervan wordt op dit moment getest. Veelbelovend zijn enkele stoffen die lijken op het antibioticum erythromycine. Van erythromycine werd enkele jaren geleden ontdekt dat het een zeer krachtig effect heeft op de motoriek van met name het onderste deel van de maag. Erythromycine is al sinds 1953 bekend als antibioticum en wordt gebruikt bij de bestrijding van uiteenlopende infecties. Het was bekend dat het als bijwerking krampen en maagpijn kon geven. Deze bijwerking op de motoriek is nu aanleiding tot de ontwikkeling van geneesmiddelen die wel de prokinetische maar niet de antibiotische werking van erythromycine hebben. Inmiddels is ook ontdekt dat de werking van erythromycine tot stand komt door stimulatie van motiline-receptoren in de maag- en darmwand. Motiline is een hormoon dat door de darm wordt geproduceerd en ook op het maagdarmkanaal zelf werkt. Het speelt een rol bij de regulatie van de motoriek in de nuchtere toestand.