|
|
Wat zijn maagklachten? Maagklachten komen zeer veel voor. Uit een Engels bevolkingsonderzoek is gebleken dat bijna 40% van de ondervraagde personen in het halfjaar voorafgaand aan het onderzoek maagklachten heeft gehad. Slechts een deel van deze personen (ongeveer eenvierde) heeft wegens deze klachten een arts geraadpleegd. Maagklachten komen bij mannen en vrouwen ongeveer even vaak voor. Naarmate men ouder wordt, ervaart men minder maagklachten. Dit zou kunnen komen doordat op oudere leeftijd andere klachten de maagklachten overschaduwen. Uit het onderzoek viel bovendien af te leiden dat het percentage van de mensen met maagklachten die een arts raadplegen, toeneemt met stijgende leeftijd. Terwijl van de jongeren met maagklachten minder dan 20% een arts bezoekt, gaat meer dan de helft van de zeventigplussers met maagklachten naar de huisarts. Dit is een gunstige verschuiving, omdat de kans dat maagklachten op een ernstige aandoening berusten groter wordt naarmate men ouder wordt. ![]() Resultaten van een onderzoek naar vóórkomen van maagklachten in Engeland. De ondervraagde personen werd gevraagd naar het vóórkomen van maagklachten in de afgelopen zes maanden. De figuur toont dat 40 toto 50% van de jonge mannen en vrouwen maagklachten heeft. Met het stijgen van de leeftijd nemen de maagklachten af. De figuur toont ook dat de frequentie waarmee wegens maagklachten een arts wordt geraadpleegd, stijgt met de toenemende leeftijd. Ontleend aan publicatie van Jones et al. Gut 1990; 31: 401-405. Doordat slechts een fractie van de personen met maagklachten in het medische circuit terechtkomt, kan men de vergelijking met een ijsberg trekken. Van de enorme ijsberg van mensen met maagklachten is slechts een klein deel boven de zeespiegel zichtbaar. Van dit zichtbare deel wordt het overgrote deel gevormd door patiënten die door hun huisarts adequaat kunnen worden onderzocht en behandeld. Een nog veel kleiner deel (naar schatting 5% van het totaal) wordt gezien door een specialist (internist of gastro-enteroloog). Wetenschappelijk onderzoek naar de oorzaken en optimale behandeling van maagklachten vindt plaats bij een uiterst kleine subgroep van de personen met maagklachten. ![]() De maagklachtenijsberg. Van alle maagklachten die in de samenleving voorkomen, wordt slechts een deel door artsen "gezien". Men zou de situatie kunnen vergelijken met een enorme ijsberg waarvan slechts het topje boven water uitsteekt. Symptomen In het dagelijks spraakgebruik worden met de term 'maagklachten' uiteenlopende symptomen aangeduid. Het is lang niet altijd zeker dat deze klachten ook werkelijk hun oorsprong in de maag vinden. Andere nabijgelegen organen zoals de slokdarm, de galblaas, de alvleesklier of de dikke darm zijn nogal eens de boosdoener. De volgende klachten worden vaak aan de maag toegeschreven: slechte eetlust, een vol, opgeblazen gevoel in de bovenbuik, pijn in de bovenbuik, misselijkheid, braken, boeren en oprispen, zuurbranden, pijn achter het borstbeen en hartwater. Deze klachten worden als groep ook vaak 'dyspeptische klachten' genoemd. Het woord 'dyspepsie' is uit het Grieks afkomstig en is samengesteld uit de Griekse woorden voor 'slecht' en 'vertering'. Strikt genomen zou dyspepsie dus vertaald moeten worden met 'slechte vertering'. Het is daarmee een ongelukkige term, omdat er bij patiënten met dyspeptische klachten meestal geen sprake is van een gestoorde vertering. De vertering van het voedsel en de opname van voedingsstoffen in de darm is bij hen meestal normaal. Toch wordt de term dyspepsie in het medisch spraakgebruik en in wetenschappelijke publicaties regelmatig gebruikt. Slechte eetlust Bij slechte eetlust (anorexie) wordt vaak ten onrechte gedacht dat de oorzaak van de verminderde 'trek' een maagafwijking is. Verminderde eetlust kan weliswaar op een maagaandoening zoals een maagzweer berusten, maar meestal zal de oorzaak van dit symptoom buiten de maag zijn gelegen. Ontelbare ziekten gaan gepaard met vermindering van de eetlust. Er zijn maar weinig ernstige ziekten die niet tot eetlustvermindering leiden. Zo geldt binnen de psychiatrie een verslechterde eetlust als een symptoom dat kan passen bij een depressieve ontwikkeling. Meer in het algemeen wordt de eetlust bij de meeste mensen nadelig beïnvloed door psychische stress. Zo is bijvoorbeeld vrijwel niemand in staat om vlak voor een belangrijk examen lekker te eten. Ook hebben veel geneesmiddelen een remmend effect op de eetlust. Wanneer artsen de medische term voor slechte eetlust, 'anorexie', gebruiken, bedoelen zij meestal niet anorexia nervosa. Anorexia nervosa is de officiële naam voor een vorm van magerzucht waarbij psychische factoren een belangrijke rol spelen. Patiënten met anorexia nervosa, meestal maar niet uitsluitend jonge vrouwen, hebben een onjuist beeld van hun lichaamslijn. Zij menen dikker te zijn dan zij in feite zijn en willen zijn. Vol, opgeblazen gevoel in de bovenbuik Een vol, opgeblazen gevoel in de bovenbuik wordt vooral tijdens en in de eerste uren na een maaltijd waargenomen. Wanneer na het nuttigen van een normale maaltijd een onaangenaam vol gevoel in de bovenbuik ontstaat, wijst dit sterk in de richting van een stoornis in het bewegingspatroon van de maag (maagmotoriek). Hierbij kan het zowel gaan om een verminderde motoriek van het onderste deel van de maag als om een verminderd ontspannend vermogen (adaptieve relaxatie) van het bovenste deel van de maag. De grens tussen een normaal verzadigingsgevoel en een onaangenaam vol gevoel is uiteraard vaag en van persoon tot persoon verschillend. De grens tussen een vol opgeblazen gevoel en pijnlijk gevoel in de bovenbuik is eveneens weinig scherp. Pijn in de bovenbuik Veel patiënten met maagklachten hebben pijn in de maagstreek, hetzij na een maaltijd, hetzij in nuchtere toestand. Het gaat dan om het gebied tussen het ondereinde van het borstbeen en de navel. Pijn in de maagstreek kan zeer duidelijk gelokaliseerd zijn, zodat het met één vinger aan te wijzen is, maar kan ook meer diffuus, over een groter gebied verspreid zijn. In dat laatste geval gebruikt de patiënt de gehele hand om het pijngebied aan te wijzen en maakt daarbij een vegend gebaar. Pijn in de maagstreek kan stekend, messcherp, brandend of zeurend van karakter zijn. Vaak wordt maagpijn in verband gebracht met de aanwezigheid van een maagzweer (of een zweer in de twaalfvingerige darm), maar dit is lang niet altijd terecht. Misselijkheid Net zoals slechte eetlust is misselijkheid een symptoom dat vrijwel altijd aan de maag wordt toegeschreven, maar meestal niet in de maag ontspringt. Misselijkheid kan worden omschreven als een onaangenaam gevoel in de bovenbuik, maar vaak ook in de keel, waarbij de betrokkene meestal het idee heeft dat hij spoedig zal braken. Misselijkheid gaat vaak gepaard met verschijnselen passend bij een verstoring van de balans in het onwillekeurige (autonome) zenuwstelsel. Dit is het deel van het zenuwstelsel dat buiten de wil om een aantal lichaamsfuncties regelt zoals de hartslag, bloeddruk en zweetproductie. De verschijnselen die vaak optreden bij misselijkheid zijn een bleke huid, transpiratie, versnelling van de hartslag en soms ook duizeligheid. Braken Braken is de meer officiële benaming voor overgeven. Als iemand overgeeft wordt de inhoud van de maag en van het bovenste deel van de dunne darm met kracht via de slokdarm omhooggeperst. Dit persen vindt plaats door samentrekkingen van de buikspieren en het middenrif, niet door samentrekking van de maag zelf. Die is tijdens braken slap en wijd. De onderste slokdarmkringspier staat tijdens het braken open. Braken is een ingewikkeld proces dat vanuit het centrale zenuwstelsel wordt gestuurd. In het verlengde merg bevinden zich groepen van zenuwcellen die als braakcentrum werken. Verder is er een ander centrum in het centrale zenuwstelsel dat 'chemoreceptortrigger zone' wordt genoemd. Deze zone is gevoelig voor vele lichaamsvreemde stoffen (onder andere vergiften en geneesmiddelen). Prikkeling van de chemoreceptortrigger zone leidt tot activatie van het braakcentrum en op die manier tot braken. Belangrijk om te weten is dat lang niet alle vormen van braken hun oorsprong vinden in de maag. Ook afwijkingen van andere organen in de buik kunnen aanleiding geven tot braken. Zelfs ziektes of aandoeningen die niets met de buik te maken hebben, kunnen gepaard gaan met braken. Voorbeelden hiervan zijn braken bij reisziekte, migraine en bij verhoogde hersendruk. Boeren en oprispen Boeren is het via de slokdarm en de mond laten ontsnappen van een hoeveelheid gasvormige maaginhoud. Meestal gaat het hierbij om kort daarvoor ingeslikte lucht die een tijdje in de maag heeft verbleven. Slechts bij hoge uitzondering is het opgeboerde materiaal gas dat in het maagdarmkanaal zelf geproduceerd is. Komt er met de lucht ook een kleine hoeveelheid vloeibare maaginhoud mee naar boven, meestal zuur van smaak, dan spreekt men van een oprisping. In principe zijn boeren en oprispen normale lichaamsfuncties. Onderzoek bij proefdieren en gezonde menselijke vrijwilligers heeft geleerd dat het laten ontsnappen van gasvormige maaginhoud als een normale reflex kan worden beschouwd. Die reflex dient ter bescherming tegen overdruk in de maag. Als de druk in het bovenste deel van de maag te hoog oploopt, of de maagwand te veel wordt gerekt, wordt via zenuwimpulsen de onderste slokdarmkringspier ontspannen. Het gasvormige materiaal kan vervolgens naar de slokdarm passeren. Deze boerreflex is te vergelijken met het veiligheidsventiel op een snelkookpan. Dit verklaart ook dat patiënten bij wie de druk in de maag te hoog oploopt, bijvoorbeeld doordat de maag niet goed ontledigt of niet goed ontspant, vaker boeren dan anderen. Een andere regelmatig voorkomende oorzaak van frequent boeren is luchtslikken (aerophagie). Zuurbranden Zuurbranden is een brandend gevoel dat meestal onder het onderste deel van het borstbeen wordt gevoeld. Het brandende gevoel kan echter opstijgen tot in de keel en wordt ook niet zelden midden in de bovenbuik vlak onder het borstbeen (het maagkuiltje) gevoeld. Zuurbranden is geen continu aanwezig symptoom. Het treedt vrijwel altijd op in episoden met een duur van enkele seconden tot enkele minuten. Vaak kan het symptoom worden opgewekt door voorover te bukken of te persen. Veel patiënten hebben vooral kort na de maaltijden last van zuurbranden. De grens tussen zuurbranden en pijn achter het borstbeen is vaak moeilijk te trekken. Sommige patiënten hebben nu eens last van zuurbranden en dan weer pijn. Opvallend is dat mensen die geen maagzuur meer produceren (bijvoorbeeld omdat hun maag operatief verwijderd werd) ook last van zuurbranden kunnen hebben. Pijn achter het borstbeen Zoals boven beschreven kunnen kortdurende episoden van pijn achter het borstbeen (retrosternale pijn) als variant van zuurbranden worden gezien. Soms is de pijn echter zo intens dat gedacht wordt aan een hartafwijking. De pijn kan een drukkend karakter hebben en uitstralen naar de hals, de kaken en de armen, net als pijn die veroorzaakt wordt door hartafwijkingen. In dit soort gevallen is onderzoek naar in het hart gelegen oorzaken aangewezen, voordat de slokdarm wordt onderzocht. Angina pectoris (pijn veroorzaakt door vernauwing van de kransslagaderen) en zelfs een hartinfarct dienen te worden uitgesloten. Dat pijn op de borst door een slokdarmoorzaak zo lijkt op pijn veroorzaakt door het hart, is te verklaren doordat pijnprikkels vanuit de slokdarm en vanuit het hart voor een deel via dezelfde zenuwbanen naar de hersenen worden geleid. Hartwater Onder hartwater verstaat men het verschijnsel dat de mond in korte tijd volloopt met een hoeveelheid smakeloos of enigszins bitter smakend helder vocht. Het heeft echter niets met het hart te maken, maar wordt geproduceerd door de speekselklieren. Vaak komt hartwater voor in samenhang met misselijkheid, voorafgaand aan braken. Andere patiënten hebben hartwater in samenhang met zuurbranden. Verschillende afwijkingen in of rond de maag kunnen het verschijnsel hartwater veroorzaken. |
Maagklachten In dit boek worden de alledaagse en de minder vaak voorkomende maagklachten uitgebreid beschreven. Aan de orde komen de oorzaken, de verschillende onderzoeksmethodes en de medicijnen waarmee deze klachten behandeld kunnen worden
Gezond eten voor je darmen Gezond eten voor je darmen bevat meer dan 100 recepten die zijn ontwikkeld om de smaakpapillen te prikkelen en tegelijkertijd de symptomen van PDS te bestrijden. Het boek bevat veel waardevolle adviezen en praktische informatie die je helpen de ziekte te herkennen en de overlast te beperken.
Registreren
Wilt u regelmatig onze nieuwsbrief met actuele gezondheidsinformatie en aanbiedingen rond boeken ontvangen, ga dan naar de registratiemodule.Gezond eten zonder gluten Geen gluten en toch lekker eten? Gezond eten zonder gluten bewijst dat het kan. Eet smakelijk!
|









