Met de huidige 'gewone' röntgenfoto's is osteoporose pas in een vergevorderd stadium te ontdekken, omdat minstens een derde deel van de botmineraal moet zijn verdwenen, voordat het verlies aan botmineraal op de foto duidelijk zichtbaar is geworden.
Daarom zijn er nieuwe onderzoekmethodes ontwikkeld, waarmee men in staat is om het verlies aan botmineraal in een vroeg stadium waar te nemen. Dit zijn:
- DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry) en
- CT-scan (Computer Tomografie)
Hiermee kan in een bepaald bot de totale hoeveelheid mineralen (BMD: Bot Mineraal Dichtheid) of de botdichtheid heel precies worden gemeten. Een botdichtheidmeting heeft twee zeer duidelijke voordelen boven de gewone röntgenfoto's. Allereerst is osteoporose hiermee in een vroeg stadium vast te stellen. Verder is het tempo van de voortgang van osteoporose beter te volgen en is een betere schatting te maken van het risico op een botbreuk.
Op basis van nieuwe inzichten is het weinig zinvol om het resultaat van de behandeling te beoordelen op basis van het herhalen van BMD-metingen. De verandering van de botmineraaldichtheid correleert slecht met het verminderen van het aantal botbreuken.
Voor het opsporen van osteoporose kan de botdichtheid van de wervelkolom worden gemeten of die van de heup. De meting is ook geschikt om het resultaat van de behandeling van osteoporose vast te stellen; de toename van de hoeveelheid bot valt goed te meten. Er zijn aanwijzingen dat de meting van de botdichtheid van de wervelkolom om osteoporose vast te stellen bij mensen boven de zestig jaar minder betrouwbaar wordt. In dat geval kan beter gekozen worden voor een meting van de botdichtheid van de heup.

Uitslag botdichtheidmeting
Bij de botdichtheidmeting wordt niet alleen een uitslag gegeven van de hoeveelheid botmassa. De uitslag wordt ook vergeleken met de gemiddelde botdichtheid van jonge volwassenen (T-score) en de gemiddelde botdichtheid van iemand met dezelfde leeftijd als de onderzochte persoon (Z-score). Bij een T-score tussen de +1 en -1 is er sprake van een normale botdichtheid en is er dus niets aan de hand. Een T-score tussen de -1 en de -2,5 betekent dat er sprake is van osteopenie. Dat wil zeggen dat er wel een verminderde botdichtheid bestaat, maar dat de kracht van het bot hierdoor nog niet duidelijk is verminderd. Een preventieve behandeling kan nodig zijn. Bij een T-score lager dan -2,5 is er sprake van osteoporose. De afname van de botdichtheid is dermate groot geworden, dat behandeling raadzaam is omdat het risico op een botbreuk vergroot is. Als er reeds een botbreuk heeft plaatsgevonden die mede veroorzaakt is door de osteoporose, wordt van ernstige osteoporose gesproken.




Botdichtheidmeting is geen routineonderzoek
De laatste jaren is het aantal ziekenhuizen waar de moderne apparatuur beschikbaar is, toegenomen. Dat betekent dat een botdichtheidmeting in steeds meer gevallen toegepast kan worden. Omdat dit onderzoek kostbaar is, dient er uiteraard wel een duidelijke reden voor aanwezig te zijn. Te denken
valt aan de Indicatie voor BMD-meting (DXA). Daarnaast kan een botmetingsonderzoek worden gebruikt om het resultaat van de behandeling te bepalen.

DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry)
De DEXA is een onderzoek waarbij gebruik wordt gemaakt van röntgenstralen. Door de precisie waarmee wordt gewerkt, is de stralingsbelasting minder dan van een serie gewone röntgenfoto's van het bot. De straling wordt door het bot gestuurd en achter het bot weer opgevangen. Een deel van de straling wordt door het bot tegengehouden (geabsorbeerd). De hoeveelheid stralen die wordt doorgelaten, kan heel precies worden gemeten en worden omgerekend tot de hoeveelheid mineralen in het onderzochte bot.

CT-scan (Computer Tomografie)
Een CT-scan werkt ook met röntgenstralen. Hiermee kan vanuit drie richtingen worden gemeten, waardoor er door middel van een computer een driedimensionaal beeld van het bot verkregen kan worden. Alle soorten bot kunnen, ongeacht de plaats in het lichaam, gemeten worden. Een nadeel ten opzichte van de Dexa is het feit dat de stralingsbelasting voor de patiënt wat groter is dan bij de DEXA. Het onderzoek met een CT-scan van botten gebeurt ook wel onder verschillende andere namen, zoals QCT (Quantitatieve Computer Tomografie), SEQCT (Single Energy QCT) en DEQCT (Double Energy QCT).




Echografie
De echografie werkt met, voor ons oor onhoorbare, geluidstrillingen. Echografie is een populaire onderzoekmethode, die inwendige organen, zoals het hart en de organen in de buik, op een beeldscherm zichtbaar kan maken. Ook tijdens de zwangerschap wordt veelvuldig gebruikgemaakt van echografie, onder meer om de groei van het kind te beoordelen. Momenteel wordt onderzocht of echografie van het hielbot ook geschikt is om osteoporose vast te stellen.