Bij het vaststellen van een botziekte is het bekijken van een röntgenfoto van het zieke bot onmisbaar. Scheuren, breuken, holten en tumorvorming in het bot zijn op een gewone röntgenfoto zeer duidelijk zichtbaar. Ook de vorm van het bot is goed te zien. Dat komt doordat het calcium in de botten röntgenstralen tegenhoudt. Zachte weefsels zonder calcium, zoals spieren, laten juist alle röntgenstralen door. Botmineraal - op de foto wit gekleurd - laat zich daardoor goed onderscheiden van andere weefselsoorten, die nauwelijks of geen calcium bevatten en op de foto zwart gekleurd zijn.
Bovendien is botmineraal dat een optimale hoeveelheid botmassa bevat op een foto ook veel witter gekleurd, dan een bot dat al veel botmineraal is kwijtgeraakt.

Gering botverlies is niet zichtbaar
Op een gewone röntgenfoto is er geen verschil te zien tussen normaal bot en bot dat al 10 procent of 20 procent botmineraal verloren heeft. Een bot dat slechts 'licht ontkalkt' is, ziet er op een gewone röntgenfoto net zo wit uit als een normaal gezond bot. Pas wanneer een bot 30 procent tot 50 procent botmineraal heeft verloren, ziet het er op een foto wat minder intensief wit uit en ziet men op de röntgenfoto van een rugwervel een verticale streping als teken van botverlies. Daarom is een gewone röntgenfoto niet geschikt om te bepalen of er sprake is van lichte tot matige osteoporose. Er zal een speciaal op osteoporose gericht röntgenonderzoek verricht worden. Zo'n onderzoek wordt alleen aangevraagd, wanneer de arts aan de mogelijkheid van het bestaan van osteoporose denkt.

Vaak bij toeval gevonden
Zolang er niet door middel van gericht onderzoek naar vroege stadia van osteoporose wordt gezocht, zal deze meestal pas in een (te) laat stadium worden ontdekt. Dat betekent dat osteoporose vaak pas wordt ontdekt, wanneer er al een botbreuk is ontstaan.
Het is ook mogelijk dat osteoporose bij toeval wordt ontdekt. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer er een röntgenfoto van de longen wordt gemaakt vanwege benauwdheidsklachten of hoesten. Omdat op een 'longfoto' ook de rugwervels zijn te zien, kan een eventueel bestaande (ernstige) ontkalking van de wervels worden ontdekt.

Gericht onderzoek is nodig
Wanneer iemand klachten heeft die op osteoporose kunnen wijzen, zal er veelal een botdichtheidsmeting (DXA) worden gedaan. Dergelijke apparaten zijn tegenwoordig in de meeste ziekenhuizen voorhanden. Daarnaast worden vaak röntgen-foto's gemaakt van de wervelkolom om vast te stellen of er wervelfracturen zijn.
Gericht onderzoek is ook noodzakelijk na elke botbreuk van bovenarm, pols, rugwervel, rib, bekken en heup indien er sprake was van een gering ongeluk, zoals een val uit staande, zittende of liggende positie. Daarbij is de kracht bij het neerkomen in de regel dermate beperkt, dat het ontstaan van een botbreuk eigenlijk alleen kan optreden wanneer het bot reeds verzwakt was. Ook hier is een botdichtheidsmeting zinvol.

Foto's van de hand
Het kalkgehalte van de middenhandsbeentjes geeft een vrij goede indruk over het kalkgehalte van de botten elders in het lichaam. Men kiest voor dit onderzoek het middenhandsbeentje dat bij de wijsvinger van de 'niet-dominante' hand hoort. Dat wil dus zeggen dat men bij een rechtshandige een foto van de linkerhand neemt en bij een linkshandige de rechterhand onderzoekt. Het veel of weinig gebruiken van een hand heeft namelijk invloed op de dikte van de middenhandsbeentjes.
Op de foto wordt de dikte van de schors van het middenhandsbeentje (de 'cortex') vergeleken met de breedte van de holte binnen in het bot (de 'mergholte') en die meting geeft een betrouwbare informatie over de kwaliteit van de botten.

Foto's van de rug
Voor het opsporen van matige tot ernstige osteoporose wordt vaak gebruikgemaakt van foto's van de rugwervels. Hierbij worden alleen de borstwervels en de lendenwervels gefotografeerd. Deze wervels lopen de meeste kans om door osteoporose te worden aangetast. In de nekwervels komt osteoporose veel minder vaak voor.
Bij het onderzoek worden er van twee kanten (van voren en van opzij) foto's van de wervels gemaakt. Een afname van de hoeveelheid botmineraal is op de zijwaartse foto's het beste te zien. Ook een breuk of een inzakking van een wervel zijn erg goed te zien. Om de ernst van de eventuele breuken en inzakkingen te beoordelen, zijn er echter ook voor- en achterwaartse foto's nodig.
Tegenwoordig kan met een DEXA-onderzoek een nauwkeuriger zijwaartse afbeelding van bijna de gehele wervelkolom worden gemaakt dan met een 'gewone' röntgenfoto. Deze zogeheten 'laterale DEXA' geeft inzicht in de opbouw van de vierde borstwervel tot en met de vijfde lendenwervel. Hierdoor kunnen ook kleinere wervelbreuken worden opgespoord, die soms met een 'gewone' röntgenfoto worden gemist. Dit is belangrijk omdat bij een wervelbreuk met een behandeling tegen osteoporose moet worden begonnen, zelfs wanneer er nog geen osteoporose is vastgesteld.