Auteur:
Dr. Leo van Deursen
 
In samenwerking met :  

Nederlandse Vereniging voor RugpatiŽnten De wervelkolom


lettergrootte: A  A  A
Spondylolysis en spondylolisthesis

Spondylolysis is een stoornis in de botopbouw van de wervelboog. De wervelboog is de benige ring om het ruggenmerg heen, die achter het wervellichaam ligt. De boog is dan op één of twee plaatsen niet gesloten (zie figuur 29). Nu betekent dit niet dat er totaal géén verbinding is, zoals het plaatje suggereert, want de benige verbinding wordt vervangen door kraakbeen en bindweefsel.

Figuur 29

De afwijking is te zien op röntgenfoto’s van de rug, in het bijzonder op de driekwart-opnames (schuin van achter opgenomen foto). In 85% van de gevallen betreft het de 5e lendenwervel en in 15% de 4e lendenwervel. Spondylolysis zou bij 5-10% van de bevolking voorkomen. Bij de Inuit, de ‘eskimo’s’ van Groenland en Canada, trouwens vaker (er worden getallen tot 23% genoemd). De oorzaak is niet duidelijk. Er bestaan verschillende theorieën over. Wellicht is sprake van een aangeboren afwijking, mogelijk het gevolg van een ongeval, een groeistoornis of een vermoeidheidsfractuur. Het laatste wordt tegenwoordig als meest waarschijnlijk geacht. Breuk van de boog door herhaalde overbelasting op jonge leeftijd, waarbij de genezing door de herhalingen niet tot stand komt en er een ‘pseudo-artrose’ (een soort schijngewricht) ontstaat. Deze overbelasting zou mogelijk nog de prijs zijn die we moeten betalen voor onze evolutie, in het bijzonder voor onze opgerichte houding. De te holle houding zou dan de directe aanleiding zijn. Men denkt zelfs dat het ouderwetse ‘bakeren’, het inwikkelen en daardoor strekken van de heupjes en rekken van de iliopsoas, een rol zou kunnen spelen. In de dierenwereld komt spondylolysis overigens niet voor. Ook zou spondylolysis bij bepaalde sporten als turnen, gewichtheffen en schoonspringen iets meer voorkomen. Maar of dit dan oorzaak of gevolg is, weten we niet.

Belangrijk is, dat de meeste lijders aan deze aandoening géén klachten hebben. Als mensen al last hebben, denken we hierbij vooral aan instabiliteit van het niveau, waardoor de tussenwervelschijf en de gewrichtsbanden problemen kunnen krijgen (zie Instabiele discus). Bij dubbelzijdige lysis bestaat het gevaar voor ‘afglijden’ van de wervel naar voren, de spondylolisthesis. Spondylolisthesis betekent dus het afglijden van het wervellichaam (de ronde schijf) naar voren. Daardoor gaat natuurlijk alles wat er bovenop staat ook mee. Zie figuur 30.

Figuur 30

Zoals gezegd komt dit dus vooral voor (85%) tussen de 5e lendenwervel (L5) en het heiligbeen (S1), en soms tussen L4 en L5.
Spondylolisthesis is zeker in de helft van de gevallen een gevolg van de spondylolysis als hierboven beschreven. Als dit afglijden bestaat, blijkt het evenwel zelden toe te nemen. Aanleiding tot het afglijden zit waarschijnlijk vooral in de schuine stand van de wervel L5, die meestal onder een hoek van 40 graden staat. Ook speelt de flexibiliteit van de tussenwervelschijf hierbij een rol.
In 25% van de gevallen bestaat er een degeneratieve vorm van spondylolisthesis. Dit komt meestal door afwijkingen in de tussenwervelschijf, die uitdroogt en versmalt (als een slappe band) en daardoor meer speling (instabiliteit) in de wand toelaat (zie instabiliteit). De mate van afglijden is hierbij nooit erg hoog. In veel gevallen komt dit op het niveau L4-L5 voor en dan vooral bij mensen boven de veertig jaar.
Spondylolisthesis kan klachten geven maar verloopt meestal probleemloos. Treden eenmaal klachten op, dan hebben deze het kenmerk van instabiliteit, ofschoon bij functieopnames (foto’s bij buigen of strekken van de rug) lang niet altijd verschuiving te zien is. Vaak betreft het ook hier klachten van de tussenwervelschijf of van de gewrichtsbanden. Slechts een enkele keer bij een volledige lysis en listhesis waarbij de afschuiving erg groot is, kunnen grotere problemen en zenuwafklemming optreden. Ooit zag ik een meisje van tien jaar dat niet meer volledig kon bukken en ook niet meer rechtop kon zitten. Zij bleek een 4e graad listhesis te hebben, waarbij L5 volledig afgegleden en vóór S1 gezakt was. Natuurlijk is dit zéér uitzonderlijk.
Slechts zeer zelden is operatief ingrijpen nodig. Meestal volstaat geruststelling en het advies om zeer zware belasting te vermijden, naast houdings- en bewegingsinstructie. Sporadisch is een korset nodig.



terug verder




Een steuntje in de rug


e-book

Prijs : € 14,99
ISBN : 9789491549120