Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. Leo van Deursen
 
In samenwerking met :  

Nederlandse Vereniging voor Rugpatiënten De wervelkolom


lettergrootte: A  A  A
Zelfdiagnose: antwoorden

 
1.
Sterke vermagering die optreedt zonder het te willen, zou er op kunnen wijzen dat u een ernstige ziekte onder de leden hebt. Daarom is in eerste instantie het achterhalen van de oorzaak van de ongewenste vermagering nog belangrijker dan het zoeken naar de oorzaak van de rugklachten. U moet dus uw huisarts raadplegen!

2.
We vinden het vreemd wanneer iemand pas boven de 50 jaar voor het eerst in zijn leven last krijgt van rugklachten. Rugklachten beginnen meestal op jongere leeftijd. In een dergelijk geval denken we dan ook bij voorbaat aan uitzonderlijke aandoeningen of aan botontkalking en spontane botbreuken. Misschien maken we ons nu onnodig bezorgd, maar we hebben afgesproken dat u hiermee beslist naar uw huisarts moet om de diepere oorzaak op te sporen.

3.
Wanneer iemand langere tijd corticosteroïden slikt, zijn we bang voor het ontstaan van osteoporose (botontkalking). Wanneer hij/zij dan vrij plotseling last krijgt van de rug kan er sprake zijn van een spontaan opgetreden wervelfractuur. U moet dan ook eerst contact opnemen met uw huisarts. Wanneer een wervelfractuur uitgesloten is en geen oorzaak is vastgesteld, kunt u alsnog met deze vragenlijst verder gaan.

4.
Koorts is een aanwijzing voor het bestaan van ontstekingen. Koorts én rugklachten betekent meestal dat u iets heeft wat niet uit uw rug komt, maar wat u wel in uw rug voelt. Denk aan een ontsteking in de buik (nierbekken, darmen, baarmoeder etc.). Heftige rugpijn met koorts kan duiden op discitis of spondylitis, maar dit zijn echt witte raven. U dient contact op te nemen met uw huisarts.

5.
De eerste vraag is of er geen complicatie in de zwangerschap is opgetreden. Is dat niet het geval, dan moet u gaan kijken onder ‘Bekkeninstabiliteit’ (zie pagina 80). Kunt u uw klachten hierin niet herkennen, dan kunt u gewoon verder gaan met de laatste vraag van Lijst 1.

6.
Uitsluitend nachtelijke pijn wijst in de richting van een ‘ontsteking’. Rugklachten die gepaard gaan met een ontsteking zijn veelal reumatisch van aard. Wanneer in het bijzonder jonge mensen (15-25 jaar) iedere nacht wakker worden van de pijn in de rug, terwijl het overdag redelijk goed gaat, moeten we aan Bechterew of andere vormen van reuma denken (zie pagina 97).

7.
U hebt pijn onder in uw rug mét uitstraling in uw bil en been tot in uw voet of tenen toe. Het lijkt of u af en toe géén gevoel meer hebt in uw grote of kleine tenen. Misschien hebt u zelfs een klapvoet.

Herkent u dit:
U hebt veel pijn onder in uw rug met uitstraling in het been tot aan uw voet toe. Met hoesten, niezen en persen schiet de pijn als een mes door uw rug en been. U hebt geen gevoel meer in uw grote of kleine teen of in de zijkant van uw voet. Soms tintelt het tot in uw tenen toe, alsof er duizend mieren door uw been wandelen of u hebt het gevoel dat uw been onder stroom staat. Hebt u trouwens ook al minder kracht in uw voet of tenen of dreigt u een klapvoet te krijgen?

U hebt waarschijnlijk een zenuwafklemming vanuit uw rug. Meestal komt dit door een hernia waardoor er afklemming van een zenuw optreedt. Soms is sprake van een vernauwing in het ruggenmergkanaal of vernauwing bij de uittredeplaats van de zenuw. Neemt de afklemming toe of is er sprake van een grotere hernia, dan kan ook de kracht in uw voet of tenen verder afnemen zodat u gaat slepen met uw been. U moet dus echt naar de dokter. We spreken van hernia (zie pagina 49) en van een radiculair syndroom (zie pagina 56).

8.
U hebt pijn onder in uw rug mét uitstraling in uw bil en been tot in uw voet of tenen toe. Met hoesten, niezen en persen schiet er pijn door uw rug en been, soms tot in uw tenen toe.

Herkent u dit:
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling naar uw been, soms tot in uw tenen toe. U ervaart deze pijn meestal met langer zitten, lang staan en slenteren. Het minste last hebt u tijdens lopen en fietsen. Wanneer u plotseling moet niezen of lachen, lijkt het alsof er een mes door uw rug gaat. Het liefst vangt u dit op door wat voorovergebukt te gaan staan. U moet zich ook vooral niet verstappen. Uw been en uw tenen voelen soms wat ‘raar’ aan.

U hebt waarschijnlijk last van discopathie (zie pagina 64) en mogelijk zelfs van een kleine hernia (zie Bulging disc pagina 47). Wanneer de scheuten vaak optreden, kan het ook een instabiele discus zijn (zie pagina 71).

9.
U hebt pijn onder in uw rug mét uitstraling in uw bil en been tot in uw voet of tenen toe. Vooral met lopen en staan krijgt u pijn, die minder wordt bij bukken, hurken of zitten.

Herkent u dit:
U hebt pijn in de rug met uitstraling naar een of beide benen, soms tot in de tenen toe. Dit wordt vooral erger met lopen en met langdurig staan, maar wordt snel minder met bukken, hurken of zitten. Vroeger hebt u misschien ook al regelmatig rugklachten gehad, misschien bent u dertig jaar geleden zelfs al aan een hernia geopereerd. De laatste tijd wordt het lopen steeds moeilijker. De afstand die u zonder klachten kunt lopen, wordt steeds korter. Af en toe lijkt u wel te gaan slepen met uw been. Ze zeggen dat u op een tic loopt.

U hebt waarschijnlijk een neurogene claudicatio (zie pagina 59) of het syndroom van Verbiest (zie pagina 61). Niet wanhopen, hier is iets aan te doen!

10.
U hebt pijn onder in uw rug mét uitstraling in uw bil en been tot in uw voet of tenen toe. Vooral met zitten, staan en bukken, krijgt u last van uw rug en been. De minste last hebt u tijdens lopen of fietsen.

Herkent u dit:
U hebt pijn onder in uw rug, met uitstraling in een been (soms beide?) tot in uw voet en tenen toe. Met hoesten, niezen of persen schiet de pijn door uw rug en uw been heen. U hebt soms een raar gevoel of zelfs helemaal géén gevoel meer in uw grote of kleine teen. U ervaart deze pijn vooral met langer zitten, langer staan en met slenteren. De minste last hebt u nog met een beetje wandelen of fietsen, waarbij u overigens wel moet oppassen voor hobbeltjes en kuiltjes in de weg.

U hebt waarschijnlijk een aandoening aan de tussenwervelschijf. Acute of chronische discopathie (zie pagina 64) en mogelijk een hernia (zie pagina 45, 56) met irritatie van een zenuw door afklemming en daardoor radiculaire prikkeling (zie pagina 56) of durale prikkeling (zie pagina 58).

11.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling onder in de bil en vooral de zijkant van de kuit. De klachten worden vooral erger met langer zitten en staan, en zijn nog het minste met lopen en fietsen.

Herkent u dit:
U hebt pijn in uw rug en onder in uw bil én aan de zijkant van uw kuit. De pijn wisselt. Vaak zit u maar over uw kuit te wrijven, maar wrijven helpt niet. Trouwens met fietsen wil het nog wel eens verdwijnen. Wanneer u bukt, kunt u niet meer zo ver komen en trekt het in uw been. Hebt u al geprobeerd om dan nog eens uw hoofd te buigen? Als dat echt veel pijn doet weet u het zeker. Het lijkt wel of uw spieren te kort zijn geworden, maar dit is duraprikkeling.

Duraprikkeling (zie pagina 58) is irritatie van de hoes van de zenuwkabel. Het kan een gevolg zijn van een kleine hernia of bulging disc, maar soms zie je het ook na een succesvolle hernia-operatie als gevolg van littekenreactie.

12.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling onder in de bil en vooral de zijkant van de kuit. De pijn in de kuit kunt u opwekken door te bukken, uw hoofd te buigen of grote passen te maken, maar ook wanneer u liggend uw been naar boven strekt.

Herkent u dit:
U hebt pijn in uw rug en onder in uw bil én aan de zijkant van uw kuit. De pijn wisselt. Wanneer u bukt, kunt u lang niet meer zo ver komen als eerst en trekt het in uw been en soms tintelt het dan ook in uw tenen. Hebt u al geprobeerd om dan nog eens uw hoofd te buigen? Op de bank met uw benen gestrekt op tafel wil ook niet meer zo goed. Het lijkt wel of uw spieren te kort zijn geworden, want grote passen maken, lukt met die kant trouwens ook niet goed meer.

Dit zijn geen verkorte spieren, maar dit is duraprikkeling met het begin van radiculaire prikkeling. Kijk eens onder duraprikkeling (zie pagina 58), bulging disc (zie pagina 47) en hernia met een radiculair syndroom (zie pagina 56).

13.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling onder in de bil en vooral de zijkant van de kuit. Vooral lopen lokt de klachten uit en die worden dan minder met zitten, hurken en bukken.

Herkent u dit:
U hebt pijn in de rug met uitstraling naar een of beide benen, soms tot in de tenen toe. Dit wordt vooral erger met lopen en met langdurig staan, maar wordt snel minder met bukken, hurken of zitten. Vroeger hebt u misschien ook al regelmatig rugklachten gehad, misschien bent u dertig jaar geleden zelfs al aan een hernia geopereerd. De laatste tijd wordt het lopen steeds moeilijker. De afstand die u zonder klachten kunt lopen, wordt steeds korter. Af en toe lijkt u wel te gaan slepen met uw been. Ze zeggen dat u op een tic loopt.

U hebt waarschijnlijk een neurogene claudicatio (zie pagina 59) of het syndroom van Verbiest (zie pagina 61). Niet wanhopen, hier is iets aan te doen!

14.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling onder in de bil en vooral de zijkant van de kuit. De pijn zit zowel onder in de bil als in de lies of heupregio, maar ook in het bovenbeen en soms in de zijkant van het onderbeen.

Pijn onder in de rug met uitstraling net onder in de bil, die verder langs de achterzijde van het bovenbeen trekt en naar de voor-zijkant van de kuit springt, bestaat meestal op basis van duraprikkeling (zie pagina 47). Dit speelt zich dan weer af bij discopathie, bij spondylolisthesis of bij een kanaalstenose (zie pagina 61 Syndroom van Verbiest). Toch behoort ook het piriformis syndroom nog tot de mogelijkheden.

15.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling in heup, lies, bovenbeen of bilstreek. De pijn straalt uit tot aan uw knie en u hebt pijn bij hoesten, niezen en persen. Soms ervaart u een doof gevoel in de voorzijde en binnenkant van uw bovenbeen.

Mogelijk hebt u een hernia met radiculair syndroom op het niveau L3-L4. Een hernia op niveau L3-L4 komt weliswaar niet zo vaak voor en wordt daarom nog al eens gemist. U kunt uw pijnlijke been ook best hoog optillen zonder pijn wanneer u op uw rug ligt, maar u kunt uw been juist niet goed naar achter krijgen (zie onder hernia met radiculaire prikkeling pagina 56). Een doof gevoel in de voorzijde van het bovenbeen (zonder rugklachten) kan ook wijzen op meralgia paraesthetica, een veel voorkomende, onschuldige afklemming van een huidtakje van de nervus femoralis (zie Meralgia paraesthetica, pagina 99).

16.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling in heup, lies, bovenbeen of bilstreek. U hebt pijn in de heupregio, vooral tijdens liggen op uw pijnlijke zij.

Wanneer de pijn duidelijk ter hoogte van de heupkop zit, aan de zijkant waarop u ligt, heeft u waarschijnlijk een bursitis trochanterica, een ontsteking van de slijmbeurs die tussen de huid en de basis van de heupkop (de trochanter) zit. De pijn straalt uit langs de zijkant van uw bovenbeen. Een dergelijke ontsteking kan echter weer het gevolg zijn van een gedraaide bekkenstand of scheefstand van de rug, waardoor de heup als het ware te veel opzij uitsteekt, waardoor de slijmbeurs geïrriteerd raakt (zie Bursitis trochanterica, pagina 100).
Zit de pijn tijdens het liggen op uw zij meer achter onder in de rug, zonder dat er sprake is van uitstraling, dan kunt u ook last hebben van uw SI-gewricht, maar ook van uw ligamenten (vooral de iliolumbale banden) en zelfs van uw wervelkolom met
facetgewrichten en tussenwervelschijfjes.

17.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling in heup, lies, bovenbeen of bilstreek. U hebt moeite met lopen en kunt niet meer helemaal rechtop lopen. Het lijkt wel of u steeds stijver geworden bent.

U hebt geleidelijk aan meer last gekregen van pijn in de heup- en liesregio tijdens het lopen. Ze zeggen dat u wat met uw been trekt en meestal staat u wat krom en scheef. Als het aan u lag zou u wel met een stok willen lopen. Uw heup lijkt trouwens steeds stijver te worden. Wanneer u zit, heeft u overigens weinig last. Dit lijkt op coxarthrose, slijtage van uw heup (zie onder Coxartrose, pagina 84).

18.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling in heup, lies, bovenbeen of bilstreek. U hebt echter vooral last van pijn in uw lies.

Het kan zijn dat u, zoals ook al aangegeven bij antwoord 17, last heeft van uw heupgewricht. Het kan ook zijn dat u last hebt van een overprikkeling met hypertonie van de musculus iliopsoas, een diepe buikspier. Deze wil zich nog wel eens manifesteren als een ‘snapping hip’, een knakkend geluid in de liesstreek. Dit geluid ontstaat doordat de strak gespannen iliopsoas over de bekkenrand springt wanneer hij iets van positie moet veranderen als u bijvoorbeeld uw been moet heffen of laten zakken. Psoasprikkeling heeft weer van doen met prikkeling in de buik (zie onder Rugklachten die eigenlijk niet uit de rug komen, pagina 85). Ook een psoasbursitis behoort tot de zeldzame mogelijkheden.
Pijn die in de rug, maar vooral in de lies zit, kan echter ook nog een gevolg zijn van duraprikkeling (zie antwoord duraprikkeling pagina 30, antwoord 11).
Liespijn met loopstoornissen kan ook nog passen bij bekken-instabiliteit (zie Bekkeninstabiliteit, pagina 80).

19.
U hebt pijn onder in uw rug met uitstraling in heup, lies, bovenbeen of bilstreek. U hebt deze klachten sinds u hard op uw billen of stuitje gevallen bent.

Wanneer u wat ouder bent, kan het betekenen dat u iets gebroken hebt. Hoe ouder, des te groter de kans. Zeker wanneer ook sprake is van osteoporose (zie onder Osteoporose en fractuur, pagina 99).
Het kan zijn dat door het vallen gewrichten verstuikt of geblokkeerd geraakt zijn. Vooral wervelgewrichten of SI-gewrichten kunnen zo geblokkeerd raken. In veel gevallen is dit niet zo heel erg pijnlijk en kunt u er nog van alles mee, maar lastig is het wel en sommige bewegingen willen niet meer zo goed. De pijn zit vaker links of rechts onder in de rug of langs de wervelkolom, maar er kan ook een bandgevoel onder in de rug zitten (zie Blokkeringen 77). Manipuleren helpt hiervoor vaak snel en goed (zie Kraken, pagina 115).
Door hard vallen kan mogelijk ook een Piriformis Syndroom ontstaan zijn, waarbij de ischiadicus (de grote beenzenuw) geïrriteerd is geraakt of zelfs ingeklemd (zie piriformis syndroom, pagina 62).

20.
De pijn straalt niet uit, maar blijft in de rug zitten.
Het is ‘zo maar’ in uw rug geschoten. In het begin kon u niet meer op of neer en liep u helemaal scheef en krom.
Waarschijnlijk hebt u wat men in de volksmond ‘spit’ noemt, of een acute lumbago volgens de dokter (zie Spit, pagina 45). Het schiet er pats boem in en je kunt geen kant meer uit zonder heftige pijnscheuten in de rug.

21.
De pijn straalt niet uit maar blijft in de rug zitten.
U hebt al eerder spit gehad, maar nu schiet het voortaan regelmatig zonder aanleiding in uw rug. Soms krijgt u felle steken in de rug als u zich verstapt of als u over een weg met hobbeltjes loopt. Het lijkt wel steeds erger te worden.
Uw klachten wijzen in de richting van een chronische discopathie met tekenen van instabiliteit (zie onder Instabiele discus, pagina 71 of onder Chronische discopathie, pagina 64).

22.
De pijn straalt niet uit maar blijft in de rug zitten.
Zwaardere rugbelasting zoals tillen, sjouwen, tuinieren en een tijdje krom staan, leiden tot stijfheid en pijn in de rug. Het opstaan uit de stoel of uit bed verloopt dan erg moeizaam met van die pijnscheuten door je rug. De klachten zijn vaker periodiek en treden op nadat u iets te zwaar gesjouwd hebt of weer eens een wedstrijd gehockeyd hebt (zie onder Chronische discopathie, pagina 64).

23.
Eigenlijk hebt u alleen ’s nachts en ’s morgens last.
Wanneer u vooral ’s nachts en ’s morgens last hebt en soms in buien, is de kans op een reumatische aandoening niet denkbeeldig. Vooral wanneer er ook nog wisselende gewrichtsklachten van polsen, ellebogen, schouders en voeten bij komen, stijgen de kansen. Bij psoriasis (huidschilfers) kunnen ook dergelijke gewrichtsklachten optreden. Dergelijke aandoeningen kunnen tot heftige nachtelijke pijnklachten aanleiding zijn. Ontstekingsremmers en antireumatica helpen vaak verbluffend snel en goed. Zelfs één pilletje kan alles veranderen. Bent u overdag eenmaal weer op dreef, dan lijkt het wel weer in orde. Wanneer u stipt iedere nacht om dezelfde tijd van de pijn wakker wordt, stijgen de kansen (zie onder Bechterew pagina 97).

24.
De rugklachten zijn aansluitend na een operatie ontstaan.
Soms weten mensen het bijna zeker. ‘Sinds mijn baarmoederoperatie heb ik last van rugklachten, dokter. Er zal toch niet iets fout gegaan zijn?’ Wanneer u zeker weet dat uw klachten direct na een operatie begonnen zijn, raad ik u aan om ‘het Toon Hermans Syndroom’ eens te lezen (zie pagina 87). Soms is neuraaltherapie of therapeutische lokaalanesthesie een oplossing! Natuurlijk moet u ook naar uw rug laten kijken. Vaak spelen er dan veel meer zaken dan alleen uw rug.

25.
Uw klachten zitten niet alleen in uw rug, maar over uw hele lijf verspreid.
In dat geval kunt u behalve aan een ‘Toon Hermans syndroom’ (zie Het Toon Hermans syndroom, pagina 87) ook aan fibromyalgie gaan denken (zie Fibromyalgie, pagina 91).

26.
U bent al een paar maal aan uw rug geopereerd, maar desondanks wil het niet beter worden. Steeds komen de klachten maar weer terug.
Wanneer uw klachten ondanks goede operaties toch steeds maar weer terugkomen, moeten u zeker aan andere in stand houdende factoren gaan denken. Natuurlijk is het de moeite waard om te bekijken of die psychisch van aard kunnen zijn. Mogelijk spelen echter interne aandoeningen of stoorvelden een rol (zie het Toon Hermans syndroom 87; Houdingsklachten 103 en Psoashypertonie 85).

27.
U hebt pijn onder in uw rug mét uitstraling in uw bil en been tot in uw voet of tenen toe. U heeft deze klachten sinds u hard op uw stuitje of billen bent gevallen.
Mogelijk hebt u het ‘piriformis syndroom’ (zie pagina 62).

28.
De pijn zit precies in het midden van uw rug bij de doornuitsteeksels. Eigenlijk komt het maar heel zelden voor dat de pijn uitsluitend en precies midden in de rug zit. Als het geen gevolg is van een ongeval, moeten we dan ook al aan ‘witte raven’ gaan denken.
Bent u boven de vijftig jaar, dan zou het kunnen wijzen op een wervelaandoening of fractuur door osteoporose. Het kan ook wijzen op een ‘kissing spine syndroom’ of als het midden onderin zit op het zeldzame ‘Syndroom van d’Anguin’. Ook de interspinale ligamenten zouden verrekt kunnen zijn. Toch moeten we nu ook gaan denken aan psychogene klachten wanneer alle wervels drukpijnlijk zijn geworden. ‘Mediterraan pijngedrag’ zegt dat mensen van rond het Middellandse zeegebied hun klachten vaak duidelijk willen maken door álles als pijnlijk te ervaren.

29.
De pijn zit links of rechts van uw wervels. Dit kan wijzen op een facetsyndroom en meestal betreft het hier wervelblokkeringen (zie Blokkeringen, pagina 77 en Facetsyndroom, pagina 92).

30.
U heeft vooral pijn links en/of rechts onder in de rug, bij die knobbeltjes.
Dan heeft u waarschijnlijk last van de iliolumbale banden. U trekt de haringen uit de grond. Dit kan zijn omdat u van huis uit hypermobiel (te lenig) bent, maar ook omdat u scheef staat of omdat uw bekken of rug scheef staan (zie Ligamentaire lage rugklachten, pagina 78).

31.
In een wat groter gebied links of rechts onder in de rug.
Waarschijnlijk hebt u toch last van uw bekkengewrichtjes. Dit kan gekomen zijn door overbelasting en blokkering (zie onder Blokkering, pagina 77), door bekkenverwringing bij inwendige aandoeningen, door hypermobiliteit (u bent té lenig) of door ontsteking. De blokkering kan ook optreden bij bestaande discopathie in uw rug (zie dan ook onder antwoord 22). Wanneer u zwanger bent, is er mogelijk sprake van bekkeninstabiliteit (zie onder Bekkeninstabiliteit 80, zie onder Blokkering, pagina 77).




terug verder