Hoe hoger de bloeddruk, hoe groter de kans op een hart- of vaatziekte. Het risico op complicaties begint al te stijgen bij normale bloeddrukken (vanaf een systolische bloeddruk van 115 mmHg en een diastolische bloeddruk van 75 mmHg). Meestal zijn bij iemand zowel de systolische als de diastolische bloeddruk verhoogd. De kans is ook verhoogd als alleen de systolische bloeddruk is verhoogd (geïsoleerde systolische hypertensie).
Hoge bloeddruk kan op verschillende manieren leiden tot schade aan hart en bloedvaten.
- Hoge bloeddruk is schadelijk voor de vaatwand. De hoge druk op de wand bevordert slagaderverkalking. Hoge bloeddruk is daardoor een belangrijke risicofactor voor ziekten die ontstaan door slagaderverkalking.
- Als gevolg van de aantasting van de wanden van de slagaders kunnen zwakke plekken ontstaan. Op zo'n zwakke plek rekt de vaatwand zich onder invloed van de hoge druk plaatselijk heel sterk uit. Er ontstaat dan een bobbel op de vaatwand (een aneurysma). Op een verzwakte plek kan de wand van het bloedvat kapot scheuren. Gebeurt dat bijvoorbeeld in de hersenen, dan heeft iemand een hersenbloeding.
- Hoge bloeddruk tast ook de werking van de nieren en het netvlies aan. Dit kan leiden tot verlies van nierfunctie en blindheid.
- De hoge druk in de bloedvaten zorgt ervoor dat het hart harder moet werken om het bloed in het lichaam rond te pompen. Wanneer deze situatie jarenlang bestaat, kan het hart op den duur te kort gaan schieten. Iemands hart is dan niet langer meer in staat om voor voldoende bloedstroom te zorgen. In het begin kan het hart vooral bij inspanning niet meer aan de vraag naar zuurstof voldoen. Op den duur is de pompwerking ook in rust onvoldoende. We noemen dit hartfalen.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat door het verlagen van de bloeddruk het risico op een hartinfarct met een kwart daalt en het risico op een beroerte met ruim eenderde. De kans op hartfalen daalt met de helft. Hoe groot de daling van het risico voor iemand persoonlijk is, hangt af van zijn absolute risico. Hoge bloeddruk kan men verlagen door het aanpassen van de leefstijl, zonodig aangevuld met bloeddrukverlagende medicijnen.