Voorkomen is beter dan genezen. Toch krijgt binnen de geneeskunde het voorkomen vaak minder aandacht dan het genezen. Dat is ook logisch. Mensen gaan naar een dokter omdat ze ziek zijn en een dokter bemoeit zich doorgaans niet met mensen die niet ziek zijn.
Van risicofactoren zoals hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte, roken, inactiviteit en overgewicht zijn mensen niet direct ziek. Ziekte ontstaat pas als na verloop van tijd de slagaderverkalking leidt tot vaatziekten zoals een hartinfarct, een beroerte of etalagebenen. In eerste instantie gaat dan alle aandacht naar het behandelen van de vaatziekte. Die behandeling wordt steeds beter en daardoor overleven tegenwoordig meer mensen hun eerste, tweede of soms zelfs derde vaatziekte, dan vroeger. Maatregelen om een tweede of derde vaatziekte te voorkomen, zijn echter dringend gewenst. Nog beter is het om risicofactoren te bestrijden voordat de slagaderverkalking heeft geleid tot ziekte. Op het moment dat er ziekte is ontstaan, is het eigenlijk al (te) laat. Soms sterft iemand na een eerste hartinfarct of beroerte. Op het moment dat iemand een hart- of vaatziekte krijgt, zijn de vaten vaak al ernstig aangetast door slagaderverkalking.
Wie is verantwoordelijk voor onze gezondheid? De overheid speelt een belangrijke rol in de manier waarop onze omgeving is ingericht. Het aantal mensen dat rookt, daalde onder andere onder invloed van overheidscampagnes, het aan banden leggen van roken in openbare ruimten en het opleggen van beperkingen voor de industrie. Het is te verwachten dat de tolerantie voor roken steeds verder zal afnemen. Maar met roken kun je radicaal stoppen, met eten niet. Dat maakt, zeggen sommigen, het bestrijden van overgewicht nog moeilijker dan het tegengaan van roken. Nederlanders worden echter ieder jaar dikker en ook daarin speelt de omgeving een belangrijke rol. Amerikanen en Engelsen gaan ons hierin voor. Daar heeft de vetzucht onder kinderen en volwassenen de omvang van een epidemie gekregen. De eetgewoonten zijn veranderd en de hoeveelheid lichaamsbeweging is sterk afgenomen. Toch aarzelt de overheid met het nemen van maatregelen, zoals met het opleggen van beperkingen aan de voedingsmiddelenindustrie. Ze vertrouwt op het maken van afspraken of convenanten, waarbij ze rekent op de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de industrie. De overheid, en in toenemende mate ook de zorgverzekeraars zijn geneigd om de verantwoordelijkheid voor gezond leven bij de mensen zelf te leggen.
De mogelijkheden van de dokter en andere professionals in de gezondheidszorg zijn beperkt. Zij kunnen adviseren en schrijven zonodig medicijnen voor. Als iemand er echter niet in slaagt om de adviezen op te volgen en gezond te gaan leven, dan zijn medicijnen slechts van beperkte waarde. Primaire preventie valt meestal buiten het blikveld van de dokter. Uiteindelijk moet iemand zelf kiezen voor een gezond leven. We leven gezond met of zonder advies of hulp van anderen, of we doen het niet en dan nemen we het risico op ziekte. Daar staat tegenover dat gezond leven geen garantie biedt op het bereiken van een hoge leeftijd zonder ziekten. Het beschermt ons ook niet volledig tegen hart- en vaatziekten maar verlaagt de kans daarop. We kunnen immers niet alle risicofactoren beïnvloeden. De risicofactoren die we wel kunnen beïnvloeden, kunnen we niet volledig uitbannen. Maar toch: iemand die te veel en ongezond eet, inactief is en rookt, loopt meer gevaar dan iemand die gezond leeft.