Als iemand een voeding neemt die minder energie bevat dan hij verbruikt, valt hij af. 'Ieder pondje gaat door het mondje' is een cliché dat weliswaar klopt, maar weinig steun biedt om af te vallen. Afvallen door meer energie te verbruiken, meer te gaan bewegen, levert slechts een gewichtsverlies op van 100 gram per week. Extra lichamelijke activiteit als enige manier om af te vallen, is dus niet voldoende.
Hoeveel energie iemand dagelijks gebruikt, hangt af van persoonlijke omstandigheden zoals leeftijd en hoeveelheid lichamelijke inspanning. De voedingsstoffen die energie leveren zijn vet, koolhydraten, eiwit en alcohol. Het maakt voor het gewicht niet uit welke voedingsstoffen de calorieën leveren. Elke calorie telt. In vermageringsdiëten kan de energie-inname worden beperkt door van alle energieleverende stoffen minder te eten. Dit dieet lijkt het meest op het normale eetpatroon. Het voordeel daarvan is dat men dit dieet ook op de lange duur kan blijven volhouden.
Een andere methode is het heel sterk beperken van één voedingsstof. Zo bevatten het Atkins-dieet en het Mayo-dieet veel vet en eiwit, en weinig koolhydraten. Om af te vallen, moet ook in deze diëten de totale inname van energie lager zijn dan men gewend was. Dit soort diëten kan men wel gebruiken om af te vallen, maar voor de lange duur zijn het geen gezonde voedingen. Ze bevatten te weinig groenten en fruit en hebben een ongunstige invloed op het cholesterol- en triglyceridengehalte in het bloed.
Een derde manier om af te vallen bestaat uit het vervangen van een deel van de maaltijden door een voorgeprogrammeerde, vaststaande hoeveelheid voeding: de zogenaamde maaltijdvervangers. Het voordeel van deze maaltijdvervangers is dat het snel resultaat oplevert en dat iemand niet hoeft te rekenen met calorieën. Het nadeel is dat er weinig ruimte is voor persoonlijke voorkeuren en tussendoortjes. Bovendien biedt deze methode weinig mogelijkheden om te experimenteren met het zelf samenstellen van een gezonde voeding. Er wordt weinig geleerd en de kans bestaat dat men na verloop van tijd weer terugvalt op de oude manier van eten. Er is daarmee geen blijvende verandering in de voeding ontstaan.
Valt men van het éne dieet nu sneller af dan van het andere? In wetenschappelijk onderzoek is het effect van verschillende vermageringsdiëten met elkaar vergeleken. Hieruit blijkt dat vooral de beperking in de energie-inname belangrijk is. Voor het afvallen maakt het niet uit met welk dieet men dat doet.