Over dik worden bestaan veel fabeltjes. Bijvoorbeeld: 'Ik word dik van water.' Dat klopt niet. Water bevat geen voedingsstoffen die energie opleveren. Het lichaamsgewicht stijgt als iemand meer energie inneemt met de voeding - dat wil zeggen meer eet - dan hij verbruikt. De ongebruikte energie wordt omgezet in lichaamsvet. Lichaamsvet is een reservebron om tijden van voedselschaarste te overbruggen. Bij overgewicht is de hoeveelheid lichaamsvet te sterk toegenomen.
Eeuwenlang heeft de mens geleefd in een omgeving waarin voedsel schaars was. De mens verzamelde plantaardig voedsel en ging op jacht. Het verwerven van voedsel kostte dus veel energie. De inname van energie was laag en het verbruik hoog.
De laatste honderd jaar is die situatie voor een groot deel van de wereldbevolking omgekeerd. Er is voedsel in overvloed op alle tijden van de dag. De meeste mensen uit onze tijd hoeven zich nauwelijks in te spannen voor het krijgen van voedsel. De inname van energie is dus hoog en het gebruik van energie is laag. Daardoor kost het meer moeite om de energiebalans in evenwicht te houden. Bij een laag energiegebruik en een groot aanbod aan voedsel moeten mensen bewust minder eten om hun gewicht onder controle te houden. Anders ontstaat er overgewicht.

Geleidelijk
Dikker worden gaat heel geleidelijk. In de westerse landen nemen de meeste mensen naarmate ze ouder worden geleidelijk in gewicht toe. Gedurende vele jaren is hun inname van energie net iets hoger dan het verbruik. Vrouwen die bijvoorbeeld gemiddeld 20 kcal per dag (de hoeveelheid energie in een klontje suiker) te veel innemen, worden in een jaar een kilo zwaarder. Als je eenmaal overgewicht hebt, neemt het gewicht sterker en sneller toe.
Wanneer het lichaamsgewicht stijgt, neemt ook het gebruik van energie toe. Om een groter lichaam te onderhouden, is meer energie nodig. Voor iemand met een hoger lichaamsgewicht kost lichamelijke activiteit ook meer energie. Op die manier wordt de te hoge inname van energie enigszins gecompenseerd door een hoger energiegebruik. Omgekeerd geldt bij afvallen dat het lichaam zich instelt op een lager energiegebruik. Daardoor lijkt het wel alsof het lichaam zich verzet tegen het afvallen.