Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Drs. Bep Franke en dr. Jan Dirk Banga
 
In samenwerking met :  



lettergrootte: A  A  A
Stoppen met roken

Een tevreden roker is geen onruststoker. Deze spreuk heeft jarenlang de muur van menig huiskamer gesierd. De spreuk illustreert dat het gebruik van tabak jarenlang als iets plezierigs is ervaren. Men beschouwde het zelfs als goed voor de gezondheid. In de tweede helft van de vorige eeuw is het denken over roken echter drastisch veranderd. De schadelijke effecten voor de gezondheid van de roker zelf en voor de mensen in de omgeving van de roker werden steeds duidelijker.
Het weer terugdringen van het gebruik van tabak bleek evenwel niet eenvoudig. De tabaksindustrie ontkende in eerste instantie de gezondheidsschade. Ze zette alles in om de roker zand in de ogen te strooien en aan het roken te houden. Desondanks kreeg de tabaksindustrie steeds meer beperkingen opgelegd. Er verschenen waarschuwingen op de pakjes en het roken werd verbannen uit openbare ruimten. Ondanks de gezondheidsschade en ondanks het feit dat rokers soms als paria's worden behandeld, zijn er mensen die blijven roken.

Roken doe je niet zomaar. Rokers ervaren roken als iets plezierigs. Roken geeft hun een gevoel van ontspanning, ze voelen zich prettiger. Rokers denken dat ze zich na een sigaretje beter kunnen concentreren. Of dat het roken het contact met anderen gezellig maakt. Geeft het roken ook werkelijk bovengenoemde voordelen? Voor het gemak schrijven we in dit hoofdstuk steeds over het roken van sigaretten, maar dan bedoelen we daarmee ook alle andere vormen van tabaksgebruik.


Aangename gewenning
Het lijkt erop dat de voordelen van roken voor een belangrijk deel ontstaan door het wegroken van ontwenningsverschijnselen. Roken leidt tot gewenning aan nicotine. Als het nicotinegehalte in het bloed daalt, treden ontwenningsverschijnselen op. Een roker voelt zich pas weer normaal als zijn nicotinegehalte weer op peil is. Zodra hij een sigaret opsteekt, verdwijnen de vervelende gevoelens die ontstaan door een gebrek aan nicotine als sneeuw voor de zon en voelt de roker zich weer goed. Sigaret na sigaret, en dat gedurende vele jaren, heeft de roker deze prettige gevoelens ervaren. Hij heeft geleerd (lees: is eraan gewend geraakt) dat het roken aangenaam is. De verwachting dat roken iets goeds te bieden heeft, is zo vanzelfsprekend geworden, dat het moeilijk is om met roken te stoppen. Behalve lichamelijk verslaafd aan de nicotine, is ook het gedrag rond het roken een vaste gewoonte geworden. Een roker kan vaak maar moeilijk afstand doen van dat gedrag. Dat is de reden waarom ex-rokers weer zo gemakkelijk terugvallen in hun oude gedrag als ze al een poos niet meer gerookt hebben. Toch lukt het veel rokers wel om definitief te stoppen. Van de ruim één miljoen rokers die rond 1 januari 2004 stopten met roken, rookte een kwart op 31 december 2004 nog steeds niet. Het grote aantal stoppers rond 1 januari 2004 was een gevolg van een aangekondigde belastingverhoging op sigaretten, de invoering van het rookverbod op de werkplek en in de treinen en een intensieve stopcampagne van Stivoro, een stichting die strijdt voor een rookvrije toekomst en hulp biedt bij het stoppen met roken. Deze combinatie van factoren heeft mogelijk geleid tot het hoge succespercentage.

Twee giftige stoffen: nicotine en koolmonoxide
Tabaksrook bevat twee bestanddelen die erg schadelijk zijn voor hart- en bloedvaten: nicotine en koolmonoxide. Nicotine verhoogt de hartslag met gemiddeld tien slagen per minuut. Het hart moet dus harder werken.
Nicotine vernauwt ook de bloedvaten. Daardoor stijgt de bloeddruk en neemt de doorbloeding in de kleine bloedvaatjes af. Een roker heeft eerder een bleke gelaatskleur, een verouderde huid en heeft sneller last van koude handen en voeten dan een niet-roker. Ten slotte beschadigt nicotine de vaatwanden, wat het proces van slagaderverkalking bevordert.
De koolmonoxide (CO) uit de tabaksrook verdringt de zuurstof uit het bloed. Als gevolg van de koolmonoxidevergiftiging kan het bloed daarom minder zuurstof vervoeren. Het hart moet nu meer bloed rondpompen om de weefsels van voldoende zuurstof te voorzien. Daarvoor heeft de hartspier zelf ook meer zuurstof nodig, en dat terwijl er juist minder zuurstof in het bloed aanwezig is. Koolmonoxide zorgt er ook voor dat de bloedplaatjes gemakkelijker aan elkaar en aan de vaatwand plakken. Omdat de bloedvaten bij iemand met slagaderverkalking niet mooi glad meer zijn, verhoogt dit de kans op een stolsel aanzienlijk.
Naast nicotine en koolmonoxide bevat tabaksrook nog talloze andere schadelijke stoffen. Deze stoffen bevorderen het ontstaan van zogenaamde zuurstofradicalen, die de wanden van de bloedvaten beschadigen. Daarnaast beschadigt tabaksrook ook de luchtwegen waardoor het bekende rokershoestje ontstaat en de roker op den duur last krijgt van kortademigheid. Roken kan leiden tot het ontstaan van een groot aantal andere aandoeningen, waaronder verschillende vormen van kanker.

Voordelen van stoppen met roken
Stoppen met roken heeft direct belangrijke voordelen. Het nicotinegehalte in het bloed begint al snel te dalen. Twintig minuten na het stoppen daalt de bloeddruk, daalt de hartslag en stijgt de lichaamstemperatuur. Acht uur na het stoppen daalt het koolmonoxidegehalte in het bloed en stijgt het zuurstofgehalte. Na 24 uur begint de kans op een hartinfarct te dalen. Na twee dagen herstellen de reuk en de smaak. Na twee tot drie maanden zijn de bloedcirculatie en de longfunctie verbeterd. De ex-roker merkt dit door het toenemen van zijn uithoudingsvermogen. Na één tot negen maanden neemt het hoesten af en vermindert de slijmophoping in de neusbijholten. Daardoor heeft een ex-roker minder last van kortademigheid. Naast deze snel merkbare veranderingen zijn er nog veel andere gunstige effecten voor de gezondheid zoals een daling van de kans op hart- en vaatziekten, een minder snelle achteruitgang van de longfunctie, een daling van de kans op kanker, een betere genezing van wonden en botbreuken, minder kans op een heupfractuur, op staar, een prettige uitademingslucht voor anderen, gezonder sperma, enzovoort.


Nadelen van het stoppen met roken
Naast de voordelen van het stoppen met roken zijn er ook nadelen. De helft van de rokers die stoppen, krijgt last van ontwenningsverschijnselen zoals geïrriteerdheid, problemen met concentreren, rusteloosheid en een licht gevoel in het hoofd. Deze klachten zijn het gevolg van een gebrek aan nicotine.
Het lichaam went echter snel aan de nieuwe situatie. De verschijnselen zijn het hevigst in het begin en beginnen na enkele dagen te verminderen. Nicotinevervangende middelen kunnen de onaangename ontwenningsverschijnselen verlichten. Deze middelen hebben wel de effecten van nicotine, maar niet de andere gezondheidsschade van de tabaksrook. De opname in het bloed van de nicotine van nicotinevervangende middelen is gelijkmatiger dan de opname bij het roken van sigaretten. Daardoor kan de behoefte aan nicotine geleidelijk worden afgebouwd. Nicotinevervangende middelen zijn in verschillende vormen verkrijgbaar: als inhalatievloeistof, kauwgom, pleister, tabletten voor onder de tong of zuigtabletten. Mensen die tien of meer sigaretten per dag roken, kunnen baat hebben bij het innemen van deze middelen. Nicotinevervangende middelen kunnen geringe bijwerkingen geven zoals hikken bij het gebruik van kauwgom of irritatie van de huid bij het gebruik van pleisters.

Depressieve gevoelens
Van de ontwenningsverschijnselen zijn de depressieve stemming, het hunkeren naar een sigaret en de toegenomen eetlust de belangrijkste. In sigarettenrook komen stoffen voor die werken als antidepressiva. Dat zijn medicijnen die gebruikt worden om een depressie te bestrijden. De nicotinevervangende middelen bestrijden depressieve gevoelens in mindere mate dan sigaretten. Voor mensen die al eens een depressie hebben doorgemaakt, stijgt bij het stoppen met roken de kans op een terugval. Bij deze mensen kan het innemen van antidepressiva de stoppoging ondersteunen.
Als de lichamelijke verslaving aan nicotine na enkele weken voorbij is, dan kan het hunkeren naar een sigaret nog een behoorlijke tijd duren. De roker moet zich bevrijden van een ingeroeste gewoonte, van het jarenlang aangekweekte gedrag rondom roken. Als de ex-roker denkt dat hij er vanaf is, kan de behoefte om opnieuw te roken toch opeens opduiken. Het roken van één sigaretje leidt echter vaak tot het roken van een tweede, een derde, enz. Op die manier is een ex-roker voordat hij het goed en wel beseft, opnieuw een roker en zal hij opnieuw moeten stoppen.

Energieverbruik
Bij iemand die begint met roken, vermindert het lichaamsgewicht met drie tot vier kilo. Nicotine remt de eetlust, en een roker verbruikt meer energie dan een niet-roker: zijn hartslag is sneller en ook ander organen gebruiken meer energie. Bij het stoppen stijgt het lichaamsgewicht gemiddeld met twee tot vijf kilo. De ex-roker keert terug naar het gewicht dat hij normaal ook zou hebben gehad. Het stijgen van het lichaamsgewicht gebeurt vooral in de eerste zes tot twaalf maanden. Uit het oogpunt van risicobestrijding is het beter om de geringe gewichtstoename te accepteren en te stoppen met roken dan om te blijven roken. Wanneer u stopt met roken, is het niet verstandig om steeds iets te gaan eten als beloning voor elke sigaret die u niet opsteekt, want dit kan uitdraaien op een forse gewichtstoename.

Aften en acne
Ten slotte is het bekend dat mensen die onlangs zijn gestopt met roken meer last hebben van aften in de mond en dat de kans op acne (jeugdpuistjes) toeneemt. Ook deze ontstekingsverschijnselen worden geleidelijk minder.

Stoppen met roken
Stoppen met roken lukt alleen als je zélf overtuigd bent van de noodzaak om te stoppen. Die beslissing kan alleen de roker zelf nemen. Een goede voorbereiding verhoogt de kans op het slagen van een stoppoging. Iemand die zijn voorbereiding om te stoppen begint met het intypen van 'stoppen met roken' in een zoekprogramma op internet, krijgt ruim 1.000.000 hits (Google). Daaruit blijkt dat stoppen met roken veel belangstelling heeft, maar het maakt het zoeken naar informatie niet eenvoudig. De stichting Stivoro heeft een uitgebreide website met veel informatie en tips (www.stivoro.nl). Bij deze stichting kan men ook een persoonlijk 'stoppen met roken'-advies krijgen. Een huisarts of medisch specialist kan adviseren bij het stoppen met roken of verwijzen naar een speciale polikliniek voor begeleiding bij het stoppen met roken of naar andere instanties. In het hele land organiseren thuiszorg, kruiswerkorganisaties en GGD'en cursussen om te stoppen met roken. De rokers die deelnemen aan deze cursussen stoppen gezamenlijk onder begeleiding van een deskundige. Veel ziektekostenverzekeraars vergoeden een deel van de cursuskosten.



De Brit Allan Carr ontwikkelde een trainingsmethode voor het stoppen met roken en schreef er een bestseller 'Stoppen met Roken' over. De trainingen worden op vijf plaatsen in Nederland gegeven. De training bestaat uit één bijeenkomst van ongeveer vijf uur. Er wordt gewerkt in groepen van circa acht personen. Aan het eind van de bijeenkomst wordt de laatste sigaret gerookt. De meeste rokers zouden aan één sessie voldoende hebben. Voor wie er niet genoeg aan heeft, is er een vervolgsessie van twee uur. Er is een telefonische hulplijn en een website (www.allencarr.nl). Het is niet bekend hoeveel procent van de stoppers met roken door middel van deze methode daadwerkelijk na één jaar nog steeds niet rookt.

Alternatieve behandelingen voor het stoppen met roken zijn acupunctuur en lasertherapie. Daarbij veronderstelt men dat door het prikkelen van bepaalde punten op het lichaam (meestal de oorschelp) de ontwenningsverschijnselen van het roken verminderen. Bij acupunctuur gebruikt men daarvoor naalden of elektrische prikkels en bij lasertherapie lichtprikkels. Naar het effect van deze behandelingen is geen goed onderzoek uitgevoerd.

Minder roken en lichte sigaretten zijn geen optie
Het lijkt voor de hand te liggen om de schade van roken te beperken door minder te gaan roken, zonder volledig te stoppen. Het lukt echter weinig rokers om permanent weinig te roken. De meeste rokers houden dit niet vol. Een ander probleem is dat rokers die minderen, meer trekjes per sigaret gaan nemen, dieper gaan inhaleren en de sigaret verder oproken. Dit doen ze om toch voldoende nicotine binnen te krijgen. Een extra nadeel is dat hierdoor het aantal schadelijke stoffen stijgt dat iemand per sigaret binnenkrijgt.
De hoeveelheid giftige stoffen die een roker binnenkrijgt met mild- of light-sigaretten is nauwelijks minder dan met gewone sigaretten. Ook bij het roken van dergelijke sigaretten passen de rokers hun rookstijl aan om meer nicotine per sigaret binnen te krijgen. Hetzelfde geldt voor milde en lichte shag. Het beste is toch om in een keer volledig te stoppen, alle sigaretten en aanstekers in de vuilnisbak te gooien en een schone en gezonde niet-rokers-omgeving te creëren. Stoppen met roken is niet eenvoudig, het vraagt doorzettingsvermogen, maar dat is altijd nog eenvoudiger dan te herstellen van een hartinfarct of te moeten leven met de gevolgen van een beroerte, kanker of luchtwegaandoening.




terug verder