Trefwoorden
Spreekuur Thuis bevat een voortdurend groeiend woordenboek met de omschrijving van medische termen.


 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z 


Trefwoord Omschrijving Gerelateerde thema's
 
Hoge bloeddruk 
Hypofyseziekten 
A-voorvoegsel dat 'niet-' betekent of het tegenovergestelde aangeeft, zoals asociaal 'niet-sociaal' betekent, en amenorroe 'niet-menstrueren' 
A-deltavezels‘dikke’ zenuwvezels waar de pijnprikkel wordt voortgeleid. De snelheid van voortgeleiding is hoger dan bij de C-vezelsChronische pijn 
aambeeldmiddelste van de drie gehoorbeentjes in het middenoor waar langs de geluidstrillingen vanaf het trommelvlies naar het binnenoor worden doorgegeven Oorsuizen 
aandoening, allergischeziekte als gevolg van overgevoeligheid voor bepaalde stoffen, zoals astma en hooikoorts. Stoornis in het afweersysteem, waardoor dit abnormaal reageert op van buiten komende stoffen die op zich niet of nauwelijks schadelijk zijn. Astma, COPD 
aandoening, chronische aspecifieke respiratoireverouderde verzamelnaam voor astma, longemfyseem en chronische bronchitisAstma, COPD 
aandoening, neurologischeziekte of afwijking van het zenuwstelsel 
aandrangincontinentievorm van urine-incontinentie (onvermogen om de urine voldoende lang op te houden) waarbij sprake is van een frequente aandrang om te urineren (tot wel meer dan tienmaal per dag)  
aangezichtspijnpijn in het gelaat, aan een of aan beide kantenChronische pijn 
aanpassingsstoornisonvermogen om zich binnen redelijke termijn aan te passen aan veranderde omstandigheden zoals een ontslag of een verhuizingDepressie 
aanval, atonischetype epileptische aanval waarbij geen verstijving van de spieren optreedt, maar juist een verslapping, waardoor de betrokkene bewusteloos neervalt 
aanval, complex partiëleepileptische aanval waarbij het bewustzijn geheel of gedeeltelijk is gestoord. De betrokkene kan vreemde onbewuste en doelloze handelingen uitvoeren, zoals smakken, slikken, wrijven, wriemelen of rondlopen. Het gezicht kan bleek zijn of rood.  
aanval, eenvoudige partiëleaanval waarbij het bewustzijn helder blijft. De uitingsvormen zijn heel verschillend en kunnen bestaan uit een misselijk gevoel, plotseling ongecontroleerde bewegingen van armen of benen, het ruiken van een vreemde geur of een nare smaak in de mond Epilepsie 
aanval, elementaireaanval waarbij het bewustzijn helder blijft. De uitingsvormen zijn heel verschillend en kunnen bestaan uit een misselijk gevoel, plotseling ongecontroleerde bewegingen van armen of benen, het ruiken van een vreemde geur of een nare smaak in de mond Epilepsie 
aanval, functioneleverouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzakenEpilepsie 
aanval, gegeneraliseerdeepileptische aanval waarbij de stoornis (epileptische ontlading van hersencellen) zich voordoet in de hele hersenen. Er is altijd een stoornis van het bewustzijn Epilepsie 
aanval, grand mal-oude benaming voor tonisch-clonische aanval, de meest bekende epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optredenEpilepsie 
aanval, grotebekendste epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optreden. Wordt ook wel grand mal-aanval of tonisch-clonische aanval genoemdEpilepsie 
aanval, Jacksonseoude benaming van een partiële epileptische aanval met motorische verschijnselen die zich uitbreidt volgens een vast patroonEpilepsie 
aanval, myoclonischetype epileptische aanval waarbij enkelvoudige of in reeksen voorkomende spierschokken optreden in de armen en/of de benen, met een zeer kortdurende bewustzijnsstoornis. Het kan een voorbode zijn van een volledige epileptische aanval (zie tonisch-clonische aanval)Epilepsie 
aanval, partieel beginnendeepileptische aanval die vanuit één bepaalde plek in de hersenen ontstaatEpilepsie 
aanval, partiëlestoornis (ontlading van hersencellen) die zich voordoet in een bepaald gedeelte (of part) van de hersenen. De verschijnselen zijn erg afhankelijk van de plek waarin dit gebeurt. Bij sommige aanvallen blijft iemand bij bewustzijn, bij andere aanvallen nietEpilepsie 
aanval, psychogeneverouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzakenEpilepsie 
aanval, psychogene pseudo-epileptischeaanval waarbij de verschijnselen lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij één persoonEpilepsie 
aanval, psychomotorischeverouderde naam voor complexe partiële aanval, epileptische aanval waarbij het bewustzijn geheel of gedeeltelijk is gestoord. De betrokkene kan vreemde onbewuste en doelloze handelingen uitvoeren, zoals smakken, slikken, wrijven, wriemelen of rondlopenEpilepsie 
aanval, secundair gegeneraliseerdesituatie waarbij een eenvoudige partiële aanval kan overgaan in een complexe partiële aanval en/of gegeneraliseerde aanval (tonisch-clonische (grote) aanval). De plaatselijke ontlading breidt zich dan uit tot de gehele hersenen Epilepsie 
aanval, temporaleeen veelvoorkomend type epileptische aanval (temporaalepilepsie), waarbij de patiënt doelloze bewegingen uitvoert, een starende blik heeft en gedeeltelijk (of geheel ) het bewustzijn verliestEpilepsie 
aanval, tonisch-clonischebekendste epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optredenEpilepsie 
aanval, volledigetonisch-clonische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optredenEpilepsie 
AAWafkorting van algemene arbeidsongeschiktheidswet 
abcesplaatselijke ophoping van pus (etter) in een holte in een ontstekingshaard 
Abdominale echoEcho waarbij via de buik gekeken wordt naar de organen in de buik.Endometriose 
absencelichte, kortdurende aanval die gepaard gaat met bewustzijnsverlies, staren en soms schokjes in het gelaat, optredend bij mensen met epilepsieEpilepsie 
absence, atypischetype epileptische aanval waarbij naast de korte afwezigheid van de absence ook kenmerken van de complexe partiële aanval optreden, zoals spiertrekkingen en automatische handelingen. Het lijkt daarom op een complexe partiële aanval 
absencestatushet zeer snel op elkaar volgen van absences, waardoor er een soort schemertoestand ontstaat die uren of een enkele keer dagen kan durenEpilepsie 
absolute risicoreductieafname van risico uitgedrukt in absolute afnameHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
Absoluut risicoDe kans dat iemand een ziekte krijgt (zie ook relatief risico). 
absorptiehet opnemen van stoffen (zoals zuurstof, vocht of voedingsstoffen) uit de omgeving 
ACAudiologisch Centrum, instituut dat speciaal gericht is op onderzoek bij en revalidatie van slechthorenden en doven 
accommodatieletterlijk: aanpassen. Met betrekking tot de ogen: het vermogen van de ooglens om op verschillende afstanden scherp in te stellen 
accommoderenscherpstellen op voorwerpen dichterbij door de ooglens sterker te krommen. Als dit op oudere leeftijd niet meer goed lukt, spreekt men van ouderdomsverziendheid (presbyopie) 
ACEAngiotensine Converted Enzym, enzym dat betrokken is bij regulatie van de bloeddruk doordat het de omzetting stimuleert van angiotensine I in angiotensine II, een stof die bloeddrukverhogend werkt 
ACE-remmertype bloeddrukverlager dat de werking van het Angiotensine Converting Enzyme remt en daardoor een bloedvatverwijdend effect heeft. Wordt vooral gebruikt bij de behandeling van hoge bloeddrukVaatlijden, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
acetylcholineneurotransmitter die een centrale regiefunctie heeft bij geheugenfuncties en die op veel plaatsen in de hersenen aanwezig is Dementie doet ook pijn!, Parkinson en nu 
acetylcholinesteraseenzym dat aanwezig is in de hersenen en dat acetylcholine afbreekt Dementie doet ook pijn! 
acetylsalicylzuurde werkzame stof in aspirineVaatlijden 
achterhoofdskwaboccipitaalkwab, het aan de achterkant gelegen deel van de grote hersenen, onder meer van belang voor de verwerking van informatie die ons via de ogen bereikt en voor het geheugen voor kleur en vormen 
achterhoofdspijnpijn in het achterhoofd, bijvoorbeeld als gevolg van hoge bloeddruk en hersenaandoeningen. Zenuwontsteking van de grote en kleine achterhoofdszenuwen kan chronische achterhoofdspijn veroorzakenChronische pijn 
achteruitgang, cognitieveachteruitgang van de cognitieve functies 
acidose verzuringNierziekten 
acipimoxgeneesmiddel dat afgeleid is van nicotinezuur en dat LDL-cholesterol- en triclyceridengehaltes matig verlaagt en het HDL-cholesterolgehalte matig verhoogt 
acneonschuldige huidaandoening tijdens de puberteit, waarbij de uitvoergangen van de talgklieren in de huid gemakkelijk verstopt raken, waardoor puistjes ontstaan 
acne conglobataernstige vorm van acne, die vooral bij mannen na hun twintigste voorkomt en waarbij dubbelcomedonen, reuzecomedonen, cysten, abcessen en fistels kunnen voorkomen, en die nogal eens geneest met achterlating van ernstige littekens 
acne vulgarismedische naam voor de 'gewone', meest voorkomende vorm van acneAstma, Parkinson 
acne vulgarisjeugdpuistjesAnticonceptie, Anticonceptie 
acromegalieklinisch beeld als gevolg van blootstelling van het lichaam aan te veel GHHypofyseziekten 
ACTHadrenocorticotroop hormoonHypofyseziekten 
ACTH-stimulatietesttest waarbij ACTH wordt toegediend om te beoordelen of er voldoende cortisol kan worden gemaaktHypofyseziekten 
acupressuurbehandeling waarbij de behandelaar op de punten die bekend zijn uit de acupunctuur met de hand druk uitoefentChronische pijn 
acupunctuurinbrengen van kleine naalden op verschillende punten van het lichaam. Deze naalden kunnen met de hand licht bewogen worden of elektrisch geprikkeld. De plaats waar de naalden ingebracht moeten worden is beschreven in oude Chinese tekstenChronische pijn 
acute gastritisontsteking van het maagslijmvlies, veroorzaakt door inwerking op de maag door schadelijke stoffen (zoals alcohol bij overmatig gebruik ervan), ziektekiemen (bijvoorbeeld bij voedselvergiftiging) of door bepaalde medicijnen 
acute pijnpijn veroorzaakt door weefselbeschadiging, waarbij de ernst van de pijn die men voelt, bepaald wordt door de sterkte van de pijnprikkelChronische pijn 
acuutaanduiding voor ziekten die plotseling ontstaan en meestal ook snel verlopenEetstoornissen 
adaptatieletterlijk: gewenning of aanpassing. In de oogheelkunde gebruikt in de term donkeradaptatie, het wennen van de ogen aan het zien in schemering of duisternis. In de chirurgie gebruikt voor het aan elkaar voegen van wondranden 
adaptieve colitisprikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikke darm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt 
ADDAttention Deficit Disorder: ADHD zonder hyperactiviteit: concentratiestoornis en impulsiviteit zijn hoofdsymptomenADHD 
Add-back-therapie‘Ondersteunende therapie’, het geven van een lage hoeveelheid oestrogenen tijdens een GnRH-agonist kuur, om de bijwerkingen van vooral botontkalking tegen te gaan.Endometriose 
Addisoncrisisziektebeeld veroorzaakt door acuut en ernstig tekort aan cortisol Hypofyseziekten 
additieletterlijk: toevoeging. De toegevoegde sterkte aan brillenglas of contactlens om ouderdomsverzienden beter te kunnen laten lezen 
adenohypofysevoorkwab van hypofyseHypofyseziekten 
Adenomyose Endometriose die aanwezig is in de buitenste laag van de baarmoeder. Deze buitenste laag bestaat normaal gesproken alleen uit spierweefsel. Zijn er in deze laag haarden van baarmoederslijmvlies aanwezig, dan spreken we van adenomyose. Sommige gynaecologen noemen elke endometriose waarbij spierweefsel betrokken is adenomyose, dus ook in blaas of darm.Endometriose 
adenoomgoedaardig gezwel met gelijkvormige cellen, dat zich ontwikkelt in een orgaan met kliercellen zoals de maag en de schildklierSchildklierafwijkingen, Hypofyseziekten 
aderbloedvat voor het vervoer van bloed van de verschillende lichaamsdelen naar het hartVaatlijden 
aderverkalkingatherosclerose (zie daar) wordt in de volksmond aderverkalking genoemdHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
ADH antidiuretisch hormoon, antiplashormoon, hormoon dat wordt uitgescheiden door de hypothalamusNierziekten 
ADHantidiuretisch hormoon (= vasopressine) 
ADHDAttention Deficit Hyperactivity Disorder, aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit en impulsiviteit, kan op elke leeftijd voorkomenADHD, ADHD 
adjuvante analgeticageneesmiddelen die geen specifieke pijnbestrijdingactiviteit vertonen, maar die bij voorschrijven wel de pijn kunnen verminderen; ook wel co-anelgetica genoemdChronische pijn 
adjuvante therapietoedienen van medicijnen of hormonen om eventueel aanwezige tumorcellen te doden. Deze tumorcellen zijn echter niet aangetoondKanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
adolescentielevensfase tussen puberteit en volwassenheidEetstoornissen 
adrenaline‘stresshormoon’ uit bijniermerg Hypofyseziekten 
adrenocorticotroop hormoonhypofysehormoon dat de bijnierschors stimuleertHypofyseziekten 
aerofagieletterlijk: het inslikken van lucht. Met aerofagie wordt het overmatig inslikken van lucht aangeduid. Patiënten met aerofagie hebben veel last van boeren en zijn zich meestal niet bewust van de oorzaak daarvan 
afakieletterlijk: het ontbreken van de ooglens. Meestal is dit het resultaat van een oogoperatie wegens staar, waarbij de troebele ooglens is weggenomen. Soms gaat het om een aangeboren afwijking of is het een gevolg van een oogbeschadiging na een ongeval 
afasieletterlijk: geen-spraak. Taal- en/of spraakstoornis als gevolg van een hersenbeschadiging, bijvoorbeeld na een beroerteVaatlijden, Hoge bloeddruk 
affectvoor anderen waarneembare gedragingen en uitingen waarmee iemand zijn emotionele gemoedstoestand tot uitdrukking brengtSchizofrenie 
affectieve stoornisstoornis in het gevoelsleven, meestal gebruikt om aan te geven dat iemands gevoelens of stemming in extreme mate verhoogd (manisch) of juist verlaagd (depressief) isManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
afhankelijke persoonlijkheidsstoornisPersoonlijkheidsstoornis uit cluster C met als centrale kenmerk een enorme angst voor verlating en eenzaamheid waardoor mensen vastklampend en onderworpen gedrag vertonenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
aggraverenzonder opzet overdrijven van een klacht 
agoniststof die de werking van een andere stof versterkt of imiteertHoge bloeddruk 
agorafobiestraat- of pleinvrees: de angst om in een situatie te geraken of op een plaats te komen waaruit of vanwaar men meent niet meer weg te kunnen of waar men meent dat, indien nodig, niet snel genoeg hulp geboden kan worden 
AIONanterieure ischemische opticusneuropathie, zuurstoftekort van de oogzenuw, meestal door atherosclerose in de slagadertak die deze zenuw van bloed voorzietHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
AirtrappingFenomeen waarbij te veel lucht achter in de longen blijft en waardoor copd-patiënten benauwd worden. 
akinesieletterlijk: bewegingsarmoede. Ziekteverschijnsel waarbij de betrokkene niet of slechts met moeite in staat is bewegingen uit te voeren, zonder dat daarbij sprake is van spierzwakte. Akinesie is een kenmerkend verschijnsel bij de ziekte van ParkinsonParkinson 
akinesie, end-of-doseverstijving van de spieren als gevolg van het uitgewerkt zijn van de laatste dosis medicijnen bij de behandeling van de ziekte van Parkinson 
akoestiekwijze waarop geluid zich in een ruimte voortplant 
albuminekwantitatief het belangrijkste eiwitmolecuul in het bloedplasmaPlas- en erectieproblemen 
aldosereductaseremmersmedicijnen bij de behandeling van diabetes (suikerziekte) die mogelijk de complicaties van een lang bestaande diabetes (met name de neuropathie = zenuwbeschadiging) afremmen Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
aldosteronhormoon dat in de bijnieren wordt aangemaakt en dat door het vasthouden van natrium (zout) in de nieren bijdraagt aan de regulatie van de hoeveelheid natrium en water in het lichaam Hoge bloeddruk, Nierziekten 
aldosteron hormoon dat wordt uitgescheiden door de bijnier 
alfa-1-antitrypsinegroot eiwit dat wordt gemaakt in de lever en dan wordt afgegeven aan het bloed en zo ook in de longen komt. Het is een antiproteïnase, dus een stof die de long beschermt tegen afbraakAstma, COPD 
alfa-1-antitrypsinedeficiëntieerfelijke ziekte waarbij er een tekort is aan alfa-1-antitrypsine. Mensen met een alfa-1-antitrypsinedeficiëntie hebben een grote kans op het ontwikkelen van longemfyseemAstma, COPD 
alfablokkers middel dat het effect van alfa-adrenerge receptoren remt (zitten onder andere in de bloedvatwand)Parkinson en nu 
alfaglucosidaseremmersbij de behandeling van suikerziekte gebruikte medicijnen, die de opname van glucose in de darm vertragen, waardoor het bloedsuikergehalte na een maaltijd minder snel stijgtDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
alfaritmede tijdens het registreren van de hersenactiviteit (EEG) zichtbare golven die kenmerkend zijn voor een ontspannen waaktoestand 
algemeen chirurgspecialist die ziekten behandelt door middel van operatie. In de loop van de tijd zijn van de algemene chirurgie deelgebieden afgesplitst Kanker en chirurgie 
alibi-manisch-depressiefhet verschijnsel dat mensen zich ten onrechte de diagnose manisch-depressief aanmeten om hun gedrag te rechtvaardigenManisch-depressieve stoornis 
allergeenstof (meestal een eiwit) waarop iemand allergisch kan reageren, bijvoorbeeld een component van huisstof, graspollen of honden- of kattenschilfersAstma, COPD 
allergiestoornis in het afweersysteem, waardoor dit abnormaal reageert op van buiten komende stoffen die op zich niet of nauwelijks schadelijk zijn. Hierbij komen stoffen vrij die verantwoordelijk zijn voor diverse lichamelijke verschijnselen, zoals roodheid en jeukAstma, COPD 
allergische aandoeningziekte als gevolg van overgevoeligheid voor bepaalde stoffen, zoals astma en hooikoorts. Stoornis in het afweersysteem, waardoor dit abnormaal reageert op van buiten komende stoffen die op zich niet of nauwelijks schadelijk zijnAstma, COPD 
allergische rhinitisallergische neusontsteking, zoals bij hooikoorts (zie ook allergie)Astma 
allergoloogarts die gespecialiseerd is in allergische ziekten, zoals hooikoorts, eczeem, astma, insectenallergie en voedselovergevoeligheid 
Alport, ziekte van erfelijke nierziekte waarbij ook de ogen en oren aangedaan kunnen zijn Nierziekten 
alprostadilprostaglandine, een werkzame stof om erectiestoornissen te behandelenErectieproblemen 
Alprostadil prostaglandine, een werkzame stof om erectieproblemen te behandelen Plas- en erectieproblemen 
alteplasemiddel dat een bloedstolsel kan oplossenVaatlijden 
alvleesklier (pancreas)onder en achter de maag gelegen klier die onder meer spijsverteringssappen, nodig voor de vertering van voedsel in de darmen, produceert. Ook het hormoon insuline, dat het bloedsuikergehalte van het bloed regelt, wordt in de alvleesklier gemaakt 
Alzheimer, ziekte vanhersenziekte waarbij door vooralsnog onbekende oorzaak een versneld verouderingsproces in de hersenen optreedt, gepaard gaand met verschijnselen van dementie, zoals vergeetachtigheid, afname van aangeleerde vaardigheden (zoals het juiste gebruik van taal 
amantadine middel tegen de ziekte van Parkinson 
amaurosis fugaxtijdelijke blindheid aan een oogVaatlijden 
amblyopiestoornis van het gezichtsvermogen die veroorzaakt wordt door het niet met beide ogen tegelijk kunnen kijken. Meestal hangt dit samen met een lui oog 
ambulantletterlijk 'lopend'. In het medisch spraakgebruik wordt hiermee aangegeven dat de behandeling thuis wordt gegeven. Dit in tegenstelling tot het begrip hospitalisatie of niet-ambulant, hetgeen aangeeft: in ziekenhuis of verpleeghuis opgenomen 
ambulante behandelingbehandeling waarbij de patiënt niet is opgenomen in een ziekenhuis of een andere medische instelling voor dag en nacht. Dit heet ook wel extramurale zorg (letterlijk 'buiten de muren'), in tegenstelling tot intramurale of klinische zorgDepressief en nu 
amenorroeafwezigheid van menstruatie tijdens de vruchtbare periodeEetstoornissen, Anticonceptie 
ametropieletterlijk: onregelmatig zien. In de oogheelkunde gebruikte verzamelnaam voor alle soorten afwijkingen van de lichtbreking door de lens of het hoornvlies van het oog. Hieronder vallen ondermeer verziendheid, bijziendheid en astigmatismeEetstoornissen 
aminozurenonderdelen waaruit eiwit is opgebouwd 
AMWafkorting van algemeen maatschappelijk werkDepressief en nu 
amylaseenzym dat zich in het speeksel en in het sap van de alvleesklier bevindt en dat zetmeel uit het voedsel afbreekt tot suikers 
amyloïdnatuurlijk eiwit dat onder andere in de hersenen voorkomt. Een van de vormen van dit eiwit, ß-amyloïd, slaat neer bij de ziekte van Alzheimer en is giftig voor hersencellen Dementie doet ook pijn! 
anafylaxisacute algemene reactie van het lichaam die kan ontstaan wanneer iemand die ergens allergisch voor is, opnieuw met die stof in aanraking komt 
analgeticapijnverdovende middelenChronische pijn 
Analgetica, adjuvanteGeneesmiddelen die geen specifieke pijnbestrijdingactiviteit vertonen, maar die bij voorschrijven wel de pijn kunnen verminderen; ook wel co-anelgetica genoemd.Chronische pijn 
Analgetica, periferePijnverdovende middelen met aangrijpingspunt voornamelijk buiten het centrale zenuwstelsel.Chronische pijn 
analgeticanefropathie nierziekte veroorzaakt door gebruik van pijnstillers Nierziekten 
Analytische theorieOok wel psychodynamische theorie genoemd. De door de Weense psychiater Sigmund Freud ontwikkelde theorie over het menselijk psychische functioneren. Kenmerkende begrippen in deze theorie zijn onder meer neurose, trauma, inzicht, onderbewuste en het trio I 
anamneseletterlijk: herinnering. Het verhaal van klachten van de patiënt en de gegevens over de voorafgaande medische ziektegeschiedenisAstma, ADHD, Cholesterol, Nierziekten 
anatomieaanleg en bouw van het lichaamErectieproblemen, Plas- en erectieproblemen 
androgeenleidend tot mannelijke ontwikkelingsvormenAnticonceptie 
Androgene hormonenVerzamelnaam voor alle hormonen (inclusief de door de geneesmiddelenindustrie [na]gemaakte hormonen) die een vergelijkbare werking hebben als die van het mannelijke geslachtshormoon testosteron. Ook bij vrouwen worden overigens in geringe mate in de bijniAstma, Maagklachten, Multiple Sclerose 
AndrosteendionMannelijk hormoon dat in kleine hoeveelheden ook bij de vrouw wordt gemaakt in de bijnieren en de eierstokken. Tot de overgang heeft dit hormoon geen invloed op het lichaam aangezien het geheel wordt geneutraliseerd door de vrouwelijke hormonen. Wanneer iOsteoporose, Osteoporose 
AnesthesioloogSpecialist verantwoordelijk voor de zorg voor patiënten tijdens operatie. De anesthesioloog zorgt dat de operatie pijnloos kan worden verricht en zorgt voor de veiligheid van de patiënt tijdens de operatie en direct daarna. Ook: anesthesist of narcotiseurKanker en chirurgie 
aneurysmaverwijding van de bloedvaten, voornamelijk de slagaders. Onder invloed van hoge bloeddruk kan een aneurysma scheurenVaatlijden, Hoge bloeddruk, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
aneurysma spuriumbloeduitstorting in de vaatwand Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
angina pectorisPijn op de borst of hartkramp, die ontstaat als gevolg van zuurstoftekort in de hartspier. Is meestal het gevolg van een vernauwing in de kransslagaders van het hart.Schildklierafwijkingen, Hoge bloeddruk, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
angine abdominalepijn in de buik die ontstaat door een toegenomen zuurstofbehoefte van de darmen, waaraan de bloedsomloop niet kan voldoen Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
AngioedeemZwelling gelokaliseerd in de diepere lagen van de huid of het onderhoudsvetweefsel, meestal optredend als gevolg van een plaatselijke allergische reactie. 
AngiogeneseVorming van bloedvaatjes.Kanker en radiotherapie 
angiografieröntgenfoto waarbij men eerst de bloedvaten vult met een contrastmiddel dat geen röntgenstralen doorlaat. Vernauwingen in bloedvaten presenteren zich dan als uitsparingen in het contrastHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
AngiogramRöntgenfoto van een bloedvat. Door in het bloedvat een stof in te spuiten (een onschadelijk contrastmiddel) die röntgenstralen tegenhoudt, worden het verloop van het bloedvat en eventueel aanwezige vernauwingen zichtbaar gemaakt.Vaatlijden, Cholesterol 
AngiotensineHormoonachtige stof die betrokken is bij de normale regulatie van de bloeddruk en, indien in te grote hoeveelheden aangemaakt, leidt tot het ontstaan van hoge bloeddruk. 
Angiotensine Converterend Enzym (ACE)Enzym dat betrokken is bij regulatie van de bloeddruk doordat het de omzetting stimuleert van angiotensine I in angiotensine II, een stof die bloeddrukverhogend werkt. Medicijnen die de werking van dit enzym afremmen (ACE-remmers) verlagen de bloeddruk.Hoge bloeddruk 
angiotensine II bloeddrukverhogend hormoon Anticonceptie, Nierziekten 
Angiotensine II-remmers Een groep van bloeddrukverlagende medicijnen. 
angiotensine-receptorblokkers (ARB’s) type bloeddruk­verlager Hart- en vaatproblemen 
AngiotensinogeenEen voorloper van de stof angiotensine, een hormoonachtige stof die betrokken is bij de normale regulatie van de bloeddruk en, indien in te grote hoeveelheden aangemaakt, leidt tot het ontstaan van hoge bloeddruk.Hoge bloeddruk 
AngstBang worden als normale reactie op een bedreigende gebeurtenis of situatie.Oorsuizen 
Angst, gegeneraliseerdeNiet-reële bezorgdheid of angst over normale aspecten van het leven, gepaard gaand met lichamelijke uitingen van ondraaglijke spanning en angst, zoals hartkloppingen, beven en transpireren. 
AngstequivalentenLichamelijke klachten die veel voorkomen bij een angststoornis, zoals hartkloppingen, transpireren, beven, een gevoel van ademnood, pijn in de borststreek, misselijkheid, duizeligheid en een gevoel de realiteit of de controle te verliezen.Depressie 
Angststoonis, gegeneraliseerdeVorm van angststoornis die niet ergens speciaal op gericht is. Wordt ook diffuse angststoornis genoemd. 
angststoornispsychiatrisch ziektebeeld waarbij er letterlijk iets gestoord is op het gebied van de angst.Depressief en nu 
Angststoornis, diffuseNiet-reële bezorgdheid of angst over normale aspecten van het leven, gepaard gaand met lichamelijke uitingen van ondraaglijke spanning en angst, zoals hartkloppingen, beven en transpireren. 
Angststoornis, gegeneraliseerdeVorm van angststoornis die niet ergens speciaal op gericht is. Wordt ook diffuse angststoornis genoemd. 
AniseïconieLetterlijk: ongelijk beeld. Toestand waarin de beelden die beide ogen op het netvlies krijgen links en rechts niet even groot zijn. Dit kan gebeuren wanneer de beide ogen een heel verschillende lichtbreking hebben (bijvoorbeeld als één ooglens verwijderdDepressie, Schizofrenie 
AnismeHet op het moment dat de stoelgang moet komen niet kunnen ontspannen van de spieren rond de anus of zelfs aanspannen van deze spieren. Het wordt ook wel spastisch bekkenbodemsyndroom genoemd en is een van de mogelijke oorzaken van obstipatie. 
AnisocorieHet links en rechts niet even groot zijn van de pupil in het oog. 
AnisometropieLetterlijk: ongelijk beeld. Toestand waarin de beelden die beide ogen op het netvlies krijgen links en rechts niet even groot zijn. Dit kan gebeuren wanneer de beide ogen een heel verschillende lichtbreking hebben (bijvoorbeeld als één ooglens verwijderd 
Anorexia nervosaEetstoornis waarbij iemand de angst heeft om dik te zijn terwijl er juist sprake is van een te laag lichaamsgewicht. Dit kan ernstige vormen aanmeten, waarbij er ondanks ernstig ondergewicht nog steeds te weinig voedsel wordt gebruikt. Daarnaast kan er spEetstoornissen 
anorexia nervosa psychiatrisch ziektebeeld met ernstige eetstoornis, leidend tot ondergewicht 
anorexiegebrek aan eetlust. Anorexie is een symptoom dat bij zeer veel ziekten kan voorkomen. Anorexie is niet hetzelfde als anorexia nervosa, een eetstoornis die vooral bij jonge vrouwen voorkomt.Eetstoornissen, Hypofyseziekten 
Anorganische stofStof die niet behoort tot de levende natuur, bijvoorbeeld water, aarde of mest. 
anosmieonvermogen om te kunnen ruiken  
Anovulatoire cyclusMenstruatiecyclus waarbij géén eisprong (ovulatie) optreedt, waardoor de cyclus meestal onregelmatig wordt.Maagklachten 
AntacidumGeneesmiddel dat reeds in de maag aanwezig maagzuur neutraliseert. Antacida worden vooral gebruikt bij de bestrijding van brandend maagzuur.Maagklachten 
AntagonistLetterlijk: strijd. Wordt gebruikt om stoffen aan te geven die een andere stof remmen. Wordt ook gebruikt om een spier aan te geven die de werking van een andere spier tegenwerkt (bijvoorbeeld: spieren die de arm buigen zijn de antagonist van spieren dieParkinson 
AnthropofielLetterlijk: houdend van de mens. Wordt bij het indelen van de verschillende schimmelsoorten gebruikt om aan te geven dat een bepaalde schimmelsoort de mens als belangrijkste bron (gastheer) heeft. 
Anti-epilepticumGeneesmiddel dat gebruikt wordt bij de behandeling van epilepsie.Epilepsie, Depressie, Eetstoornissen, Manisch-depressieve stoornis 
Anti-oestrogeenEen geneesmiddel dat de effecten van vrouwelijke hormonen (oestrogenen) blokkeert op een voor vrouwelijk hormoon gevoelige kankercel. Het meest gebruikte middel is tamoxifen.Kanker en hormonale therapie 
anti-Parkinsonmiddelengeneesmiddelen tegen verschijnselen van de ziekte van Parkinson of de parkinsonachtige bijwerkingen van sommige andere geneesmiddelen, zoals neuroleptica (middelen die ondermeer bij de behandeling van psychosen worden gebruikt)Manisch-depressieve stoornis, Astma, Manisch depressief en nu, Parkinson en nu 
antibioticumgeneesmiddel dat tegen bacteriën of andere ziekteverwekkers werkzaam isManisch depressief en nu 
anticholinergica middelen die het effect van acetylcholine (boodschapstof) tenietdoenParkinson en nu 
AnticholinergicumGeneesmiddel dat de werking van acetylcholine onderdrukt. Acetylcholine heeft op veel plaatsen in het lichaam een taak bij de werking van het zenuwstelsel: de hersenen, de spieren en het autonome zenuwstelsel (deel van het zenuwstelsel dat ondermeer de weAstma 
AnticoagulantiaBloedverdunners; medicijnen die ervoor zorgen dat het bloed minder snel stolt.Vaatlijden 
anticonceptieletterlijk: het voorkómen van een bevruchting. Het gebruikmaken van middelen of methoden ter voorkoming van zwangerschapAstma, Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
AnticonceptiepilMedicijn dat een of twee stoffen bevat met de werking van een of beide vrouwelijk geslachtshormonen (oestrogeen, progestageen) en dat indien correct volgens het opgegeven inneemschema gebruikt een praktisch 100% zekerheid biedt niet zwanger te worden. Vaa 
AntidepressivaGroep geneesmiddelen tegen depressiviteit.Depressief en nu 
antidepressivumgeneesmiddel ter behandeling van depressiesMaagklachten, Parkinson, Manisch depressief en nu 
AntidiabeticumGeneesmiddel gebruikt bij de behandeling van suikerziekte.Manisch-depressieve stoornis, Cholesterol 
antidiuretisch hormoonhormoon dat in de hypothalamus wordt gemaakt en door de hypofyseachterkwab wordt afgescheiden; het zorgt ervoor dat de nieren water kunnen vasthouden; het is identiek aan vasopressineHypofyseziekten 
AntihistaminicaMedicijnen die de schadelijke effecten van histamine tegengaan, een stofje dat vrijkomt bij een allergische reactie.Astma, COPD 
AntihistaminicumMedicijn dat de werking van histamine op de histamine-1-receptoren tegengaat en daarmee de symptomen van allergie kan verminderen (zie ook histamine-1-antagonist). 
AntilichamenStoffen die door het afweersysteem van het lichaam worden gemaakt en die virussen en bacteriën kunnen doden. Worden ook wel antistoffen genoemd. 
AntimycoticumGeneesmiddel dat gebruikt wordt bij de behandeling van schimmelinfecties. 
antioxidant stof die in staat is schadelijke vrije radicalen te neutraliserenDementie doet ook pijn! 
AntiproteasenMoleculen die zich binden aan proteasen waardoor zij onwerkzaam worden, ook antiprotheïnasen genoemd. De bekendste antiprotease is alfa-1-antitrypsine.Astma, COPD 
AntiproteïnasenMoleculen die zich binden aan proteïnasen waardoor zij onwerkzaam worden, ook antiproteasen genoemd. De bekendste antiprotheïnase is alfa-1-antitrypsine.Astma, COPD 
AntipsychoticaGroep van geneesmiddelen die gebruikt worden tegen psychosen, vroeger ook wel neuroleptica genoemd. 
Antipsychotica, atypischeNieuwe type medicijnen tegen psychose die minder bijwerkingen veroorzaken dan de klassieke antipsychotica. Ze veroorzaken met name minder bijwerkingen van het bewegingsapparaat (minder stijfheid en beven). 
Antiseptisch middelMiddel dat ziekmakende micro-organismen (bacteriën, virussen en schimmels) doodt of de groei ervan tegengaat en dat gebruikt wordt ter ontsmetting van levend weefsel, zoals bijvoorbeeld de huid. Zie ook Desinfecteren. 
antisociale persoonlijkheidsstoornispersoonlijkheidsstoornis uit cluster B met als centrale kenmerk weinig oog hebben voor de gevoelens en rechten van andere mensen, en de neiging hebben deze met voeten te treden Persoonlijkheidsstoornis en nu 
AntistoffenStoffen die door het afweersysteem van het lichaam worden gemaakt en die virussen en bacteriën kunnen doden. Worden ook wel antilichamen genoemd.Multiple Sclerose, Schizofrenie 
Antistoffen, OligoclonaleAntistoffen afkomstig van een gering aantal antistofmakende cellen. Ze worden als losliggende bandjes gezien op het testpapier bij het onderzoek van eiwitten (= elektroforese). Oligoclonale antistoffen worden gezien in het hersenvocht (= liquor) van MS-pa 
Antistoffen, OligoklonaleAntistoffen afkomstig van een gering aantal antistofmakende cellen. Ze worden als losliggende bandjes gezien op het testpapier bij het onderzoek van eiwitten (= elektroforese). Oligoklonale antistoffen worden gezien in het hersenvocht (= liquor) van MS-pa 
Antiviraal middelMiddel dat virussen doodt.Multiple Sclerose 
Antrum (venticuli)Onderste (laatste) deel van de maag, vlak voor de overgang naar de twaalfvingerige darm (duodenum). In dit deel van de maag wordt geen maagzuur geproduceerd.Maagklachten 
Anus praeternaturalisEen kunstmatig (operatief) aangelegde uitgang van de darm in de buikwand (stoma), om ontlasting af te voeren wanneer dit niet meer via de normale afvoerweg (via de anus) kan gebeuren. De uit een anus praeternaturalis of ontlastingstoma komende ontlasting 
AnxiolyticaGeneesmiddelen die angstremmend werken. 
AortaDe grote lichaamsslagader, die vanuit de linker hartkamer ontspringt.Vaatlijden, Hoge bloeddruk 
aorta abdominalisaneurysma van de grote buikslagaderHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
aorta thoracalis verwijding van de grote lichaamsslagader in de borstkas Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
APAfkorting van anus praeternaturalis of ontlastingstoma; een kunstmatig (operatief) aangelegde uitgang van de darm in de buikwand (stoma), om ontlasting af te voeren wanneer dit niet meer via de normale afvoerweg (via de anus) kan gebeuren. De uit een AP k 
APDautomatische peritoneaaldialyse, buikspoelingen waarbij de wisselingen door een apparaat worden uitgevoerd, ook wel CCPD genoemd Nierziekten 
AphakieLetterlijk: het ontbreken van de ooglens. Meestal is dit het resultaat van een oogoperatie wegens staar, waarbij de troebele ooglens is weggenomen. Soms gaat het om een aangeboren afwijking of het gevolg van een oogbeschadiging na een ongeval. 
ApoKortere naam voor apolipoproteïne, eiwit dat deel uitmaakt van een lipoproteïne en ervoor zorgt dat het lipoproteïne goed in het bloed opgelost kan wordenCholesterol 
Apo-E4Bepaald type apolipoproteïne dat risico op het krijgen van de ziekte van Alzheimer vergroot. 
ApolipoproteïneEiwit dat deel uitmaakt van een lipoproteïne en ervoor zorgt dat het lipoproteïne goed in het bloed opgelost kan worden.Cholesterol 
apomorfine dopamine-agonist 
ApoplexieEen verouderde term voor hersenbloeding.Vaatlijden 
apoplexie hypophysaireinfarct of bloeding in een hypofyse-adenoom Hypofyseziekten 
apoproteïneeiwitten aan oppervlakte van lipoproteïne (zie daar)Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
APPamyloid precursor protein, een groot eiwit waaruit ß-amyloïd ontstaatDementie doet ook pijn! 
AppendixMedische naam voor het wormvormig aanhangsel van de blinde darm (zie coecum). 
ApraxieEen geheel of gedeeltelijk onvermogen om bepaalde handelingen uit te voeren zonder dat er sprake is van een verlamming (zoals het niet meer weten hoe men een broek aan moet trekken of waar een vork voor dient). Dit kan het gevolg zijn van een hersenbeschaVaatlijden 
APZafkorting van algemeen psychiatrisch ziekenhuis.Manisch-depressieve stoornis, Depressief en nu, Manisch depressief en nu 
Arcus (lipoïdes) corneaeWitte ring rond de iris (regenboogvlies) in het hoornvlies, bestaande uit cholesterolesters. Dit kan een onschuldig ouderdomsverschijnsel zijn. Wanneer het reeds op jonge leeftijd ontstaat is het vaak het gevolg van een te hoog cholesterolgehalte van hetCholesterol 
argininebepaald aminozuur dat gebruikt wordt voor hormoontesten  
AromataseremmerEen geneesmiddel dat de omzetting van mannelijk hormoon uit de bijnier in vrouwelijk hormoon remt. Dit is vooral van betekenis bij vrouwen die in de overgang zijn omdat de vrouwelijke hormonen bij hen voortkomen uit omzetting van mannelijke hormonen (andrKanker en hormonale therapie 
AromatherapieKennis en kunde van de toepassing van geuren en geurstoffen. 
arteria carotishersenslagaderHart- en vaatproblemen, Hypofyseziekten, Hart- en vaatproblemen 
ArterieZie slagader. 
Arterie carotis communisHalsslagader; slagader aan de voorkant van de hals waardoor bloed stroomt naar de hersenen.Vaatlijden 
Arterie carotis internede aftakking van de halsslagader die de schedel induikt.Vaatlijden 
Arterie cerebriHersenslagader is grote slagader in de hersenen.Vaatlijden 
Arterie vertebralisWervelslagader, slagader voor het vervoer van bloed naar de hersenen. De wervelslagaders lopen aan de achterkant van de hals.Vaatlijden 
arterieel ulcushuiddefect, meestal rond de enkel of aan de voet, dat zich ontwikkelt door gebrekkige bloedvoorzieningHart- en vaatproblemen 
arteriënslagaders; zij brengen zuurstofrijk bloed van het hart naar de organenHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
arterioledunne slagaderHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
arterioscleroseverharding van de wand van de slagadersHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
arteritis temporalisontsteking van de slagader die langs de slaap looptHart- en vaatproblemen 
artroseslijtage van gewrichtskraakbeen 
AscendensLetterlijk: opstijgend. Verkorte aanduiding voor colon ascendens. 
AscitesVochtophoping in de buik. 
AsferischLetterlijk: niet-bolvormig. Bij een asferische contactlens verloopt de kromming naar de randen toe wat afgeplat om het hoornvlies natuurgetrouwer te volgen en zodoende het draagcomfort te verhogen. 
Asperger syndroomPatiënt met spectrumstoornis met goed intellect.ADHD 
AspiratieHet vanuit de slokdarm in de longen terechtkomen van vloeistof of vast voedsel tijdens de inademing.Vaatlijden 
AspirerenHet voedsel loopt vanuit de slokdarm terug in de keel en komt met het ademhalen in de longen terecht.Vaatlijden 
AssociatieEen verbinding maken of een verband leggen. 
AstigmatismeOnvolkomenheid aan het oog waarbij het hoornvlies (en soms de ooglens) op sommige plaatsen niet egaal bolvormig (sferisch) maar cilindrisch gekromd is. Het hoornvlies is daardoor niet in alle richtingen even bol. De lichtstralen worden zodoende op een ver 
AstmaLetterlijk: aanval van benauwdheid. Dit kan veroorzaakt worden door een longaandoening (zie astma bronchiale), of door een hartaandoening (zie Astma cardiale).Astma 
Astma bronchialeAandoening van de luchtwegen met ontstekingsverschijnselen en aanvalsgewijs optreden van kortademigheid door een wisselende vernauwing van de luchtwegen als gevolg van ophoping van slijm en een verkramping van de spiertjes in de wanden van de luchtwegen.COPD, Astma 
Astma cardialeKortademigheid, vaak 's nachts optredend, door overvulling van de longaders met bloed als gevolg van falende hartwerking.Astma 
astma, IntrinsiekeOok wel: niet-allergisch astma: astmatische klachten bij iemand die niet allergisch is. Dit wordt vooral gezien als het astma op volwassen leeftijd begint. De klachten zijn hardnekkig en lastig voldoende te behandelen.Astma, COPD 
AtaxieStoornis van de coördinatie van de spieren als gevolg van een aandoening van de hersenen. Een coördinatiestoornis van de spieren van de benen leidt tot een loopstoornis die als 'stuurloos' wordt ervaren.Multiple Sclerose, Vaatlijden 
atherobrombosecombinatie van atherosclerose en trombose (zie daar)Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
atherosclerosecholesterolophoping in de vaatwandVaatlijden, Chronische pijn, Hoge bloeddruk, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
Atherosclerotische plaqueVerdikte plaats in de wand van een slagader door een opeenhoping van vetachtige stoffen.Vaatlijden 
Atonische aanvalType epileptische aanval waarbij er geen verstijving van de spieren optreedt, maar juist een verslapping, waardoor de betrokkene plotseling bewusteloos neervalt.Epilepsie 
AtoomKleinst mogelijk deeltje van een element, waarin de chemische eigenschappen nog volledig behouden zijn.Kanker en radiotherapie 
AtoomkernOnderdeel van een atoom. Een atoom is opgebouwd uit een atoomkern met daaromheen elektronen. Een atoomkern bestaat uit protonen en neutronen (een waterstofkern alleen uit een proton).Kanker en radiotherapie 
AtopieErfelijke aanleg voor allergische aandoeningen zoals hooikoorts, eczeem en astma.Astma, COPD 
Atopisch eczeemEen erfelijke vorm van de huidziekte eczeem, die zich tijdens het eerste levensjaar voordoet als een 'nattend' eczeem in het gelaat (dauwworm) en zich later juist uit in de vorm van een droog eczeem, voornamelijk in ellebogen, knieholtes, aan de polsen enAstma, COPD 
Atopisch syndroomHet samengaan van meerdere atopische aandoeningen (waarvan de drie belangrijkste vormen hooikoorts, astma en eczeem zijn) bij één patiënt.Astma, COPD 
AtresieAfwezig zijn van een normale opening, bijvoorbeeld van de gehoorgang of de anus. 
AtriumfibrillerenHartritmestoornis waarbij de boezem van het hart onregelmatig samentrekt.Vaatlijden 
atrofiehet krimpen van weefselAnticonceptie 
atrofie verschrompeling Parkinson en nu 
AttaqueEen verouderde term voor beroerte.Vaatlijden 
Atypische absenceType epileptische aanval waarbij naast de korte afwezigheid van de absence ook kenmerken van de complexe partiële aanval optreden, zoals spiertrekkingen en automatische handelingen. Het lijkt daarom op een complexe partiële aanval.Epilepsie 
Atypische antipsychoticaNieuwe type medicijnen tegen psychose die minder bijwerkingen veroorzaken dan de klassieke antipsychotica. Ze veroorzaken met name minder bijwerkingen van het bewegingsapparaat (minder stijfheid en beven).Schizofrenie 
AudicienLeverancier van hoortoestellen.Oorsuizen 
Audiologisch centrumInstituut dat speciaal gericht is op onderzoek bij en revalidatie van slechthorenden en doven.Oorsuizen 
AudiometerApparaat waarmee gehooronderzoek wordt verricht. 
AudiometrieOnderzoek van het gehoor.Oorsuizen 
AuditiefBetreffende het gehoor.Schizofrenie, Oorsuizen 
auraletterlijk ‘bries’. Het zien van lichtflitsen, vlekken of sterretjes, uitval van het gezichtsveld of een deel daarvan, tintelingen of doof gevoel van een arm/been/gezichtEpilepsie, Anticonceptie 
AutismeContactstoornis, zie spectrumstoornis.ADHD 
auto-immuunziekteziekte waarbij de natuurlijke afweer zich tegen de eigen lichaamscellen richtSchildklierafwijkingen, Nierziekten 
Automatische handelingenDoelloze handelingen, zoals wriemelen, plukken, kauw- of smakbewegingen en soms rondlopen. Deze handelingen worden verricht zonder bewust overleg of nadenken.Epilepsie 
automutilatiezelfbeschadiging; het met opzet zichzelf verwondingen toebrengen, bijvoorbeeld krassen of snijdenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
autonome zenuwstelselHet gedeelte van het zenuwstelsel dat de onwillekeurige organen (buiten de wil om functionerende organen) verzorgt, zoals die van de spijsvertering, de bloedsomloop en de ademhaling.Astma, Maagklachten, Hoge bloeddruk, Oorsuizen 
AVLGedragsbeoordelingslijst aan de hand waarvan kan worden bepaald of de patiënt gedragssymptomen van ADHD vertoont.ADHD 
AWBZAlgemene Wet Bijzondere Ziektekosten. 
B-lymfocytenMaken immunoglobulinen, zoals IgE onder invloed van de cytokinen die Th-cellen uitscheiden.COPD, Astma 
Baarmoederslijmvlies De binnenste bekleding van de baarmoeder, die bestaat uit klierweefsel en stroma (steunweefsel). Het baarmoederslijmvlies wordt iedere maand opgebouwd zodat er een embryo kan innestelen. Treedt er geen zwangerschap op, dan wordt het baarmoederslijmvlies afgestoten (de menstruatie).Endometriose 
Babinski, reflex vanDe door de Franse neuroloog Babinski als eerste beschreven afwijkende voetzoolreflex, waarbij de grote teen zich bij het strijken onder de voetzool zich omhoog beweegt in plaats van naar beneden. Deze afwijkende voetzoolreflex, ook wel extensie respons of 
Bacteriële vaginoseOvermatige vaginale afscheiding die veroorzaakt wordt door een overmatige groei van bacteriën in de vagina, met name van de Gardnerella vaginalis. Dit geeft aanleiding tot sterk ruikende 'witte vloed' (fluor vaginalis). Dit in tegenstelling tot afscheidin 
BAEPAfkorting voor brainstem auditory evoked potential onderzoek. Dit is een onderzoek om de werking van de hersenstam te meten. Daartoe wordt een bepaalde geluidsprikkel aan het oor toegediend, waarna de elektrische impuls gevolgd wordt op zijn weg via de geMultiple Sclerose, Multiple Sclerose 
BalanitisOntsteking van de eikel van de penis, al dan niet gecombineerd met een ontsteking van de voorhuid. 
BalansBelangenvereniging voor ouders van kinderen met leer- en gedragsproblemen.ADHD 
BandagelensContactlens met een hoog watergehalte dat als beschermend vliesje bij oogletsel of hoornvliesontsteking wordt gebruikt. Wordt vaak in combinatie met oogdruppels voorgeschreven. 
BandenpijnPijn onderin de buik tijdens de eerste maanden van de zwangerschap als gevolg van het oprekken van de ophangbanden van de baarmoeder. 
BaranytrommelBus met een lawaaimakend mechaniek om tijdens het onderzoek van het gehoor van het ene oor de gehoorfunctie van het andere oor te maskeren. 
Bariatrische chirurgieVorm van chirurgie die tot doel heeft de vetmassa en dus het lichaamsgewicht drastisch te verlagen bij mensen met ernstige obesitas. Zie ook Restrictieve operatie en Malabsorptieve operatie. 
basale assumpties automatische gedachten over zichzelf, anderen en de wereld, die mensen zich in hun jeugd eigen hebben gemaakt. Bij mensen met persoonlijkheidsstoornissen zijn deze basale assumpties vaak negatief, zodat ze leiden tot gevoelen van onzekerheid, angst of depressiePersoonlijkheidsstoornis en nu 
Basale kernGroep zenuwcellen in de hersenen die nodig zijn voor de spierspanning, de coördinatie en het soepel laten verlopen van bewegingen.Parkinson 
basale kernen kernen midden in de hersenen betrokken bij het starten en uitvoeren van geleerde bewegingenParkinson en nu 
BasiskrommingAanduiding van de binnenkromming van een contactlens. 
BeengeleidingGeleiding van geluidstrillingen via het bot van de schedel naar het binnenoor. 
Behandeling, klinischeBehandeling waarbij de patiënt in een ziekenhuis (kliniek) of verpleeginstelling is opgenomen. 
Bekkenbodemsyndroom, spastischHet op het moment dat de stoelgang moet komen niet kunnen ontspannen van de spieren rond de anus of zelfs aanspannen van deze spieren. Het wordt ook wel anisme genoemd en is een van de mogelijke oorzaken van obstipatie. 
beloopindividuele ziektegeschiedenis over de loop van het leven, omvat zowel ziektegeschiedenis als klachtenvrije episodenManisch depressief en nu 
benigne prostaathyperplasie toenemen van het aantal cellen van de prostaat, dat prostaatvergroting oplevert Plas- en erectieproblemen 
benigne prostaathypertrofie groter worden van de cellen van de prostaat waardoor de prostaat groter wordt Plas- en erectieproblemen 
BenzodiazepinenGroep medicijnen die alle een zekere mate van angstremmende, kalmerende, slaapverwekkende en spierverslappende werking hebben. Per medicijn verschillen ze in de mate waarin een of meer van deze effecten de nadruk heeft. 
BERAOnderzoek van de gehoorcentra in de hersenen, waarbij via op het hoofd geplakte elektroden geregistreerd wordt hoe de hersenen reageren op het horen van een geluid. 
BeroepsallergeenEen stof die een allergische reactie kan veroorzaken en waarmee men beroepsmatig in contact kan komen.Astma, COPD 
BeroepsastmaEen wisselende vernauwing van de luchtwegen veroorzaakt door blootstelling aan stoffen, gassen of dampen, waar men beroepsmatig mee in contact komt.Astma, COPD 
BeroertePlotselinge functiestoornis van een deel van de hersenen als gevolg van een afsluiting van een bloedvat (herseninfarct) of een hersenbloeding. Wordt ook wel een cerebrovasculair accident of CVA genoemd. 
Besnier-Boeck, ziekte vanzie sarcoïdose Hypofyseziekten 
Beta Amyloïd Precusor ProteinBeta Amyloïd Precusor Protein, een eiwit dat normaal aanwezig is in de hersencellen. Wanneer dit niet normaal volledig kan worden afgebroken ontstaat de voor de hersenen schadelijke stof amyloïd. Dit is het geval bij de ziekte van Alzheimer. 
Beta-APPBeta Amyloïd Precusor Protein, een eiwit dat normaal aanwezig is in de hersencellen. Wanneer dit niet normaal volledig kan worden afgebroken ontstaat de voor de hersenen schadelijke stof amyloïd. Dit is het geval bij de ziekte van Alzheimer. 
bètablokkertype bloeddrukverlager die tevens de hartslag vertraagtDiabetes, Vaatlijden, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
bètablokkers remmen het effect van bèta-adrenerge receptoren Parkinson en nu 
BètacellenDe cellen in de alvleesklier (pancreas) die insuline maken. Ze bevinden zich in de Eilandjes van Langerhans in de alvleesklier.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
BètastralingElektronen die door sommige radionucliden worden uitgezonden.Kanker en radiotherapie 
Bi-colorLetterlijk: twee kleuren. 
Bi-level Positive Airway PressureVorm van ademhalingsondersteuning waarbij de patiënt door een neus- of mond-neusmaker een lucht-zuurstofmengsel onder een bepaalde druk krijgen aangeboden; de druk voor de in- en uitademing kan afzonderlijk worden ingesteld.Astma, COPD 
BIAAfkorting van Bioelektrische Impedantie-Analyse. Meting van de vetmassa door middel van wisselstroom. 
BifocaalDe aanwezigheid van twee correctiesterkten (voor veraf en dichtbij) in één brillenglas of contactlens. 
big five vijf persoonlijkheidstrekken waarop mensen van elkaar onderscheiden kunnen worden: introvert versus extravert, emotioneel stabiel versus labiel, gewetensvol versus impulsief; vriendelijk versus vijandig en open voor nieuwe ervaringen versus rigidePersoonlijkheidsstoornis en nu 
BiguanidesMedicijnen die de lichaamscellen gevoeliger maken voor insuline en gebruikt worden bij de behandeling van een bepaald type suikerziekte (type 2 diabetes), met name bij mensen met een te hoog lichaamsgewicht.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
bijnierandrogenenhormonen uit de bijnierschors waarvan de werking lijkt op het mannelijke hormoon testosteronHypofyseziekten 
bijnierschorsinsufficiëntieonvoldoende werking van de bijnierschors Hypofyseziekten 
BijziendheidOogafwijking waarbij men niet goed kan zien in de verte, omdat het oog de lichtstralen te veel afbuigt. Het scherpe beeld valt daardoor vóór het netvlies. Het beeld op het netvlies zelf is daardoor onscherp. De oorzaak is een te sterke kromming van het le 
Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen, WetWet die het mogelijk maakt om iemand tegen zijn of haar wil op te laten nemen in een psychiatsisch ziekenhuis of een psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis. 
Binoculair zienHet zien met beide ogen tegelijk. Dit is nodig om diepte te kunnen waarnemen en afstanden te kunnen schatten. 
Bioactieve stofStof in de voeding die niet noodzakelijk is voor de gezondheid, maar wel een bijdrage kan leveren aan een goede gezondheid. 
biochemiekennis betreffende de scheikundige (chemische) processen in het levende organisme.Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Bioelektrische Impedantie-AnalyseMeting van de vetmassa door middel van wisselstroom. 
BiofeedbackLeren voelen hoe het lichaam reageert.ADHD 
biologische klokhet inwendige ritme in het lichaam met een gemiddelde periode van ongeveer 24 uur waarin slapen en waken elkaar afwisselen en bepaalde schommelingen in de lichaamstemperatuur en de hormoongehalten van het bloed optredenManisch depressief en nu 
Biologische psychiatrieAfdeling van de psychiatrie die zich speciaal bezighoudt met onderzoek naar de biochemische achtergrond van psychiatrische stoornissen. 
biopsieverwijdering van een stukje weefsel voor onderzoekMaagklachten, Nierziekten 
biopthet weggehaalde stukje weefsel via biopsieMaagklachten, Endometriose, Nierziekten 
BioresonantieAlternatieve geneeswijze, waarbij gebruik wordt gemaakt van het verschijnsel dat een bepaalde trilling (frequentie) een ander voorwerp of weefsel laat meetrillen. Dit treedt op als beide frequenties hetzelfde zijn.ADHD 
BiPAPBi-level Positive Airway Pressure: vorm van ademhalingsondersteuning waarbij de patiënt door een neus- of mond-neusmaker een lucht-zuurstofmengsel onder een bepaalde druk krijgen aangeboden; de druk voor de in- en uitademing kan afzonderlijk worden ingestAstma, COPD 
bipolairletterlijk: tweezijdig. Wordt in de psychiatrie gebruikt voor stemmingsstoornissen waarbij zowel manische als depressieve episoden voorkomenManisch-depressieve stoornis, Multiple Sclerose, Manisch depressief en nu 
bipolaire stoornispsychiatrische ziekte, waarbij zich afwisselend perioden van depressie en overmatige activiteit (manie) kunnen voordoen.Depressie, Depressief en nu 
BisfosfonaatMedicijn dat gebruikt wordt bij de behandeling van botontkalking (osteoporose).Osteoporose 
bitemporale hemi-anopsie gezichtsvelddefect aan beide buitenzijden van het hoofd 
Blaas, instabieleHet zich buiten de wil om ('onwillekeurig') samentrekken van de blaasspier, waardoor er in de blaas zo'n hoge druk kan ontstaan dat het afsluitmechanisme van de blaas de urine niet meer kan tegenhouden. 
Blaas, prikkelbareHet zich buiten de wil om ('onwillekeurig') samentrekken van de blaasspier, waardoor er in de blaas zo'n hoge druk kan ontstaan dat het afsluitmechanisme van de blaas de urine niet meer kan tegenhouden. 
BlaaskatheterSlangetje dat via de urineweg wordt ingebracht, of via de buikwand naar de blaas wordt geleid om het afvoeren van urine mogelijk te maken. Een katheter wordt ingebracht als urine niet op de normale manier geloosd kan worden. 
blaasretentie volle blaas doordat de afvloed van urine wordt belemmerdNierziekten 
BlaastrainingMethode om het plassen op gang te brengen als de blaasspier verlamd is bijvoorbeeld als gevolg van een beschadiging van het ruggenmerg (dwarslaesie). Hierbij wordt door op de onderbuik te 'trommelen' de blaasspier gestimuleerd om zich samen te trekken, wa 
blastocystekiemblaasje Anticonceptie 
Blinde vlekPlaats waar de gezichtszenuw door het netvlies heen de oogbol verlaat. Op die plaats zijn geen zintuigcellen en ‘ziet’ men dus niets. Omdat de waarneming van beide ogen elkaar aanvullen, en in de hersenen tot één beeld versmelten, merkt men van dit ontbre 
Bloeddruk, diastolischeDe onderwaarde van de bloeddruk: de (laagste) druk in de slagaders op het moment dat het hart geen bloed uitpompt en een nieuwe hoeveelheid bloed uit de longen ontvangt. 
Bloeddruk, hogeTe hoge druk binnen in de slagaders, zoals gemeten in de bovenarm-slagader. De medische naam is hypertensie. De grenswaarde waarboven een bloeddruk als te hoog wordt beoordeeld hangt van een aantal factoren af, maar ligt voor de bovenwaarde (systolische b 
Bloeddruk, systolischeDe bovenwaarde van de bloeddruk: de (hoogste) druk in de slagaders op het moment dat het hart een nieuwe hoeveelheid bloed uitpompt. 
Bloeding, intracerebraleHersenbloeding waarbij het bloed in het hersenweefsel stroomt.Vaatlijden 
Bloeding, subarachnoïdaleHersenbloeding waarbij het bloed tussen de hersenvliezen stroomt.Vaatlijden 
bloedspiegelconcentratie van een geneesmiddel in het bloedManisch depressief en nu 
BloedstolselSamenklontering van bloedcellen aan de binnenkant van een bloedvat.Vaatlijden 
BloedverdunnersMedicijnen die ervoor zorgen dat het bloed minder snel stolt.Vaatlijden 
Blokkade, diagnostischeZenuwblokkade uitgevoerd om uit te maken wat de oorzaak van de pijn is en waar de pijn exact aan te geven is.Chronische pijn 
Blokkade, prognostischeZenuwblokkades die de arts en patiënt in staat stellen om de effecten van een eventueel definitieve blokkade of operatieve ingreep te evalueren.Chronische pijn 
Blokkade, therapeutischeZenuwblokkade met een blijvend genezend effect.Chronische pijn 
BMIBody Mass Index, index waarmee kan worden berekend of een mens overgewicht heeft (het lichaamsgewicht in kg delen door het kwadraat van de lichaamslengte in meter) (zie ook Quetelet-index)Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen, Anticonceptie, Nierziekten 
Body Mass IndexEen maat om aan te geven in hoeverre het lichaamsgewicht van iemand past bij zijn of haar lichaamslengte. Formule: gewicht gedeeld door de lengte in het kwadraat.Astma, COPD, Nierziekten 
BodyboxEen longfunctie apparaat waarbij bij een persoon in een kleine, afgesloten ruimte de totale longinhoud en eventueel de weerstand van de luchtwegen kan worden gemeten. Ook wel: Lichaamsplethysmograaf.Astma, COPD 
boezemfibrillerenboezemfladderen, een zeer veel voor­komende hartritmestoornis, waarbij de boezems een soort trilling vertonen Hart- en vaatproblemen 
BoodschaphormoonEen in de hypothalamus (een gebied aan de onderkant van de hersenen) gemaakt hormoon dat de hypofyse (hersenaanhangsel) stimuleert tot het maken van bepaalde hormonen (stimuleringshormonen) die elders in het lichaam de werking van hormoonvormende klierenEpilepsie, Manisch-depressieve stoornis 
BOPZafkorting van bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen. De wet BOPZ is een wet die het mogelijk maakt om iemand tegen zijn of haar wil te laten opnemen in een psychiatsisch ziekenhuis of op een psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuisManisch-depressieve stoornis, Eetstoornissen, Manisch depressief en nu 
borderline-persoonlijkheidsstoornispersoonlijkheidsstoornis uit cluster B met als centrale kenmerk instabiliteitPersoonlijkheidsstoornis en nu 
BorreliaBacterie die via tekenbeten wordt verspreidt en de ziekte van Lyme veroorzaakt.Multiple Sclerose 
BotgeleidingGeleiding van geluidstrillingen via het bot van de schedel naar het binnenoor. 
BotulinetoxineMedicijn waarmee spieren tijdelijk en gedeeltelijk verlamd kunnen worden.Vaatlijden 
Boulimia nervosaEetstoornis die gekenmerkt wordt door het optreden van (vr)eetbuien en een gevoel de beheersing over het eetgrdrag te zijn verloren. Tegelijk wordt geprobeerd om toename van het lichaamsgewicht te voorkomen door tijdelijk dieethouden of vasten, het opwekkEetstoornissen 
BoulimieHerhaaldelijk optredende eetbuien waarbij men in korte tijd grote hoeveelheden voedsel tot zich neemt. 
BrachytherapieEen techniek waarbij een radioactieve bron op of in een tumor wordt geplaatst. Dit kan plaatsvinden door behandeling van buitenaf (interstitieel; de stralingsbron zit in naalden die in de tumor gestoken worden) of intracavitair (de stralingsbron wordt inKanker en radiotherapie 
BradykinesieTraagheid van bewegen.Parkinson 
bradykinesie traagheid Parkinson en nu 
Brainstem auditory evoked potential onderzoekOnderzoek om de werking van de hersenstam te meten. Daartoe wordt een bepaalde geluidsprikkel aan het oor toegediend, waarna de elektrische impuls gevolgd wordt op zijn weg via de gehoorzenuw naar het gehoorcentrum in de hersenschors. Omdat de elektrische 
BrekingsafwijkingOogafwijking, waardoor de lichtstralen door het oog niet op de gewenste manier worden afgebogen, waardoor een vertekend of wazig beeld op het netvlies wordt geprojecteerd. 
BrekingsindexEenheid waarmee de mate van snelheidsvertraging van licht in transparante (=doorzichtige) voorwerpen wordt aangegeven. Naarmate de brekingsindex van een doorzichtige stof groter is, is deze stof beter geschikt om te gebruiken voor het maken van brillengla 
BreukgrensDe grenswaarde met betrekking tot de hoeveelheid botweefsel in het bot. Onder de grens is er sprake van verminderde weerstand tegen de normale dagelijkse belasting, waardoor reeds bij een onschuldig ongelukje gemakkelijk een botbreuk kan optreden. Dit isOsteoporose 
Bronchiale hyperreactiviteitVerhoogde gevoeligheid van de luchtwegen voor prikkels die normaal niet tot klachten leiden, zoals koude lucht, mist, sigarettenrook of uitlaatgassen. Wordt ook wel verhoogde luchtwegreactiviteit genoemd en treedt ondermeer op bij astma. Kan worden gemeteAstma, COPD 
Bronchiale, AstmaAandoening van de luchtwegen met ontstekingsverschijnselen en aanvalsgewijs optreden van kortademigheid door een wisselende vernauwing van de luchtwegen als gevolg van ophoping van slijm en een verkramping van de spiertjes in de wanden van de luchtwegen.Astma, COPD 
BronchiënDe grotere luchtpijpjes die deel uitmaken van het systeem van zich vertakkende en steeds kleiner wordende luchtpijpjes dat lucht van de mond-keelholte naar de longblaasjes vervoerd.Astma, COPD 
BronchioliDe kleinste luchtpijpjes die deel uitmaken van het systeem van zich vertakkende en steeds kleiner wordende luchtpijpjes dat lucht van de mond-keelholte naar de longblaasjes vervoerd.Astma, COPD 
bronchitis, ChronischeOntstekingsproces in de luchtwegen (bronchitis), gepaard gaande met hoesten en een verhoogde slijmproductie, welke minstens drie maanden per jaar en tenminste gedurende twee opeenvolgende jaren aanwezig is.Astma, COPD 
BronchoscopieKijkoperatie van de luchtwegen.Kanker en radiotherapie, Kanker en chirurgie 
BruxismeTandenknarsen tijdens de slaap. Wordt vaak beschouwd als een gevolg van stress. 
BSEboviene spongiforme encefalopathie of ‘gekkekoeienziekte’, een zeldzaam voorkomende besmettelijke vorm van dementieDementie doet ook pijn! 
buffalo humpvetophoping onder aan nek 
BuikechoEcho waarbij via de buik gekeken wordt naar de organen in de buik.Endometriose 
Buis van EustachiusDe verbindingsbuis tussen de trommelholte (middenoor) en de neus-keelholte, waar doorheen tijdens het slikken de lucht in het middenoor ververst kan worden en een eventueel verschil in luchtdruk aan beide kanten van het trommelvlies kan worden opgeheven.Oorsuizen 
BulbusLetterlijk: bolvormig lichaamsdeel. Wordt meestal gebruikt als medische naam voor de oogbol (bulbus oculi), maar ook voor andere bolvormige lichaamsdelen, zoals het begin van de twaalfvingerige darm (bulbus duodeni). 
Bulkvormende stoffenStoffen van plantaardige oorsprong die door hun waterbindend vermogen de ontlasting in het geval van obstipatie minder hard en in het geval van diarree minder waterig maken. 
BullaeBlazen in de long die ontstaan door degeneratie van lonsweefsel, vaak door roken.Astma, COPD 
BullectomieOperatie waarbij een of meerder bullae worden verwijderd (d.m.v. VATS of thoracotomie).Astma, COPD 
bypassoperatieOperatie waarbij een van elders uit het lichaam verwijderd stuk bloedvat gebruikt wordt om een afgesloten of vernauwd stuk slagader (meestal een kransslagader) te overbruggen.Hoge bloeddruk, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
C-19 en C-21 progestagenenTwee soorten progestagenen, onderscheiden op grond van hun chemische samenstelling, waarbij de C-21 progestagenen het meest op natuurlijke progesteron lijken en de minste bijwerkingen geven (zie ook progestageen).Osteoporose 
C-reactive protein (crp)Een verhoogd gehalte aan crp kan duiden op het opvlammen van het proces van slagaderverkalking. 
C-vezels‘Dunne’ zenuwvezels waar de pijnprikkel wordt voortgeleid. De snelheid van voortgeleiding is lager dan bij de A delta vezels.Chronische pijn 
ca125Een hormoon dat in het bloed kan worden aangetoond en dat aangeeft of het buikvlies geprikkeld is. Sommige artsen gebruiken het om te kijken hoe actief de endometriose is. 
CABCellulose-Aceto-Butyraat: materiaal waarvan de eerste generatie zuurstofdoorlatende harde contactlenzen van zijn gemaakt. Deze stof is krasgevoeliger dan PMMA. 
CABGcoronary artery bypass grafting, bypassoperatie aan het hartHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
CachexieExtreme vermagering. 
CalcitonineHormoon uit de schildklier dat de hoeveelheid calcium in het bloed op peil houdt.Osteoporose, Osteoporose 
CalcitriolDe in het lichaam actieve vorm van vitamine D.Osteoporose 
CalciumDe minerale stof die de stevigheid van het bot bepaalt en ook wel 'kalk' wordt genoemd.Osteoporose 
calciumantagonistentype bloeddrukverlagerVaatlijden, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
CalciumbalansHet evenwicht tussen het dagelijks verlies aan calcium via de darmen, nieren en de huid, en de dagelijkse opneming van calcium via de voeding.Osteoporose 
Calciumblokkerende middelen Groep van vaatverwijdende medicijnen. 
CalorieDe maat die onder andere gebruikt wordt voor de energie-inhoud van een voedingsmiddel (1 kilocalorie = 1000 calorieën). 
Candida albicansEen normaal in kleine hoeveelheden in de darmen, en bij de vrouwen ook de vagina, aanwezige gist-achtige schimmel. Als gevolg van een verminderde weerstand kan deze gist verder uitgroeien en een ontsteking veroorzaken. 
CandidiasisEen ontsteking die veroorzaakt wordt door Candida albicans, een normaal in kleine hoeveelheden in de darmen, en bij de vrouwen ook de vagina, aanwezige gist-achtige schimmel. Als gevolg van een verminderde weerstand kan deze gist verder uitgroeien en een 
CannabisMarihuana.Geslachtsnaam van de hennepplant. De term cannabis wordt meestal gebruikt als aanduiding van softdrugs als hasjiesj, weed en khif. 
capacitatierijpingsproces dat de zaadcel ondergaat om het eitje te kunnen bevruchten Anticonceptie 
capaciteit, VitaleDe hoeveelheid lucht die iemand na een zo diep mogelijke inademing maximaal kan uitademen. Vaak wordt de FEV1 gerelateerd aan de VC om zo luchtwegvernauwing te kunnen vaststellen.Astma, COPD 
CAPDcontinue ambulante peritoneaaldialyse, handmatige buikspoeling Nierziekten 
capillairhaarvaatje of dun buisjeHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen, Nierziekten 
CARAAfkorting voor chronische aspecifieke respiratoire aandoeningen. CARA is een verouderde term en was een verzamelnaam voor astma, longemfyseem en chronische bronchitis, welke los van elkaar, maar ook tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn.Astma, COPD 
CarcinoïdTumor van bepaalde hormonaal actieve cellen, vooral voorkomend in darm en long, meestal goedaardig.Schildklierafwijkingen 
CarotisdissectieScheurtje in de binnenste laag van de bloedvatwand in een van de halsslagaders. Een carotisdissectie kan de oorzaak zijn van een beroerte.Vaatlijden 
carotisendarterectomie operatie waarbij de athero­sclerotische vernauwing (plaque) uit de halsslagader wordt verwijderd Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
CasusLatijn voor 'geval'. Bedoeld wordt in de regel een bepaald geval, een bepaalde patiënt, die bijvoorbeeld een arts in een artikel of een lezing als voorbeeld naar voren brengt. Casuïstiek staat dan voor het beschrijven van voorbeelden uit de praktijk.Schizofrenie 
CataractHet troebel worden van de ooglens (Zie Staar). 
CatatonieStoornis van de (psycho)motoriek waarbij de spanning van de spieren veranderd is. In geremde en opgewonden vorm. 
CatecholaminenVerzamelnaam voor een aantal chemisch aan elkaar verwante stoffen die vooral activerend werken in het het deel van het zenuwstelsel dat de werking van de inwendige organen (als hart, longen, bloedvaten) regelt (het sympatische deel van het autonome zenuwsHoge bloeddruk 
CatheterDun slangetje, gemaakt van een soepele kunststof, waarmee via een lichaamsopening vloeistof afgetapt kan worden, zoals vanuit de urineblaas. 
CatheterisatieMet een slangetje (catheter) via een lichaamsopening vloeistof af laten lopen. Zo wordt een urine-catheter gebruikt om via de plasbuis urine uit de blaas af laten lopen.Multiple Sclerose 
Cauda equinaLetterlijk 'paardenstaart': het geheel van zenuwwortels dat ontspringt aan het ondereinde van het ruggenmerg.Multiple Sclerose 
CausalgieEen pijnlijke aandoening die gelijkt op posttraumatische dystrofie (PD), maar waarbij in tegenstelling tot PD een aantoonbaar beschadigde zenuw aanwezig is. Behalve de klachten van de beschadigde zenuw komen die van PD daarbij. Wordt ook wel Complex RegioChronische pijn 
caverneuze corporazwellichamen van de penis, die zich kunnen vullen met bloed, waardoor een erectie ontstaatErectieproblemen, Plas- en erectieproblemen 
Cavum DouglasiOok Douglasruimte of ruimte van Douglas genoemd. Ruimte in de buik achter de baarmoeder. Bij het rechtop staan is dit het diepste deel van de buik. In dit deel van de buik kan baarmoederslijmvlies zich ophopen dat menstruatie na menstruatie afgestoten wordt, en hier kan zogenaamde ‘diepe endometriose’ ontstaan.Endometriose 
CBCLChild Behaviour Checklist: gedragsvragenlijst voor kinderen.ADHD 
CBD (corticobasale degeneratie) atypische vorm van parkinsonisme, vooral eenzijdig Parkinson en nu 
CBRCentraal Bureau Rijvaardigheden: dit bureau gaat over het halen van het rijbewijs, en is bekend met medicatie voor ADHD.ADHD 
CCPDcontinue cyclische peritoneaaldialyse, buikspoelingen waarbij de wisselingen door een apparaat worden uitgevoerd, ook wel APD genoemdNierziekten 
CDConduct Disorder: gedragsstoornis.ADHD 
CDRClinical Dementia Rating, gevalideerde schaal om de ernst van dementie aan te gevenDementie doet ook pijn! 
CEDCentrum voor Educatieve Dienstverlening: deze instantie regelt onderzoeken en begeleiding van schoolkinderen met leerproblemen.ADHD 
Cellulose-Aceto-ButyraatMateriaal waarvan de eerste generatie zuurstofdoorlatende harde contactlenzen van zijn gemaakt. Deze stof is krasgevoeliger dan PMMA. 
Centraal werkendGebruikt om medicijnen aan te geven die inwerken op het centraal zenuwstelsel.Hoge bloeddruk 
Centraal zenuwstelselHet gedeelte van het zenuwstelsel dat centraal gelegen is: de hersenen en het ruggenmerg. De zenuwen die vanuit het centrale zenuwstelsel ontspringen vormen het perifere zenuwstelsel. Afkorting CZS.Chronische pijn, Hoge bloeddruk 
centrale diabetes insipidusdiabetes insipidus (zie aldaar) door onvoldoende productie of afgifte van het hormoon ADH 
Centrale pijnPijn die ontstaat door afwijkingen in het centrale zenuwstelsel zelf. Deze pijn is vaak moeilijk te bestrijden.Chronische pijn 
Centre of excellenceEen centrale plaats voor de behandeling van een bepaalde afwijking waar alle expertise aanwezig is en waar dus de beste zorg aanwezig zou moeten zijn. Er wordt naar gestreefd dergelijke centra voor de behandeling van endometriose te ontwikkelen in Europa.Endometriose 
CerebellumDe kleine hersenen, gelegen achter en onder de grote hersenen. De kleine hersenen zijn betrokken bij de coördinatie van de spierbewegingen en het evenwicht.Multiple Sclerose, Vaatlijden 
Cerebrovasculair accidentPlotselinge functiestoornis van een deel van de hersenen als gevolg van een afsluiting van een bloedvat (herseninfarct) of een hersenbloeding. Wordt ook wel een CVA of een beroerte genoemd.Vaatlijden 
CerebrumLetterlijk 'hersenen', maar in het algemeen gebruikt als naam voor de grote hersenen, ter onderscheiding van de kleine hersenen (het cerebellum).Multiple Sclerose 
CerumenOorsmeer, bestaand uit door slijmklieren in de gehoorgang afgescheiden oorwas, tesamen met afgestoten huidschilfers en haren uit de gehoorgang en binnengekomen vuildeeltjes. 
cervixbaarmoederhals, het binnen de vagina uitstekende deel van de baarmoederAnticonceptie 
cGMP enzym dat in de lichaamscel nodig is om energie om te zetten Plas- en erectieproblemen 
ChemotherapieBehandeling met medicijnen om kanker te bestrijden.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
chiasma opticumkruising van de gezichtszenuwen boven de hypofyse Hypofyseziekten 
ChiropraxieAlternatieve geneeswijze, het zogenaamde ‘kraken’: behandelwijze waarbij door de correctie van wervelscheefstanden geïrriteerde zenuwen worden verlicht.ADHD 
Chirurgie, bariatrischeVorm van chirurgie die tot doel heeft de vetmassa en dus het lichaamsgewicht drastisch te verlagen bij mensen met ernstige obesitas. Zie ook Restrictieve operatie en Malabsorptieve operatie. 
chirurgie, Longvolume reductieChirurgische ingreep verricht bij patiënten met ernstig emfyseem, waarbij minder goed funcionerende longonderdelen worden weggenomen, meestal beiderzijds; doel is een beter functioneren van de longen.Astma, COPD 
Chlamydia trachomatisgeslachtsziekte Anticonceptie 
ChocoladecysteCyste in de eierstok gevuld met donkere vloeistof die eruitziet als chocolade. Deze vloeistof bestaat uit oud bloed en ontstekingsproducten. Chocoladecysten komen voor bij vrouwen met endometriose en worden ook wel endometriosecysten of endometriomen genoemd.Endometriose 
CholecystokinineIn de dunne-darmwand gemaakt hormoon, dat vrijkomt tijdens en vlak na het nuttigen van de maaltijd en dat de spijsvertering in de dunne darm op gang laat komen door te zorgen voor het samentrekken van de galblaas en de afgifte van spijsverteringssappen do 
cholestasestuwing van gal in de galwegenAnticonceptie 
CholesteatoomZiekte waarbij er in het middenoor een (goedaardige) weefselwoekering voorkomt die de botstructuren (gehoorbeentjes) aantast. 
CholesterolVetachtige stof die door het bloed circuleert Cholesterol wordt normaal in het lichaam aangemaakt en zit in onze voeding. Cholesterol vervult in het lichaam diverse belangrijke taken en is nodig voor de opbouw van de celwanden. Een teveel aan cholesterolVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol 
Cholesterol ConsensusEen aantal afspraken binnen de Nederlandse medische wereld volgens welke mensen met een afwijkend vetgehalte in het bloed behandeld worden.Cholesterol 
Cholesterol, HDL-Cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan HDL. Deze chemische samenstelling geeft minder aanleiding tot het ontstaan van arteriosclerose (slagaderverkalking) en heeft dus een beschermende werking tegen bepaalde hart- en vaatziekten. 
Cholesterol, LDL-Low Density Lipoproteïne-Cholesterol: cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan LDL; dit type cholesterol geeft met name aanleiidng tot atherosclerose. 
Cholesterol, VLDL-Very-Low Density Lipoproteïne Cholesterol: cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan VLDL. 
Cholesterol-syntheseremmersStoffen die de aanmaak van cholesterol in de lever beperken, door daar de werking van het enzym HMG-COA-reductase, nodig voor de aanmaak van cholesterol, af te remmen. Worden ook wel statines genoemd.Osteoporose, Vaatlijden, Cholesterol 
cholesterolembolielosgeschoten stukje cholesterol dat stroomafwaarts in de bloedsomloop vastloopt, vaak in voeten  
chordoomkwaadaardige tumor die uit bepaalde cellen van het bot ontstaat 
ChorionHet vlies dat de vrucht binnenin de baarmoeder omhult. 
ChoroideaBloedvatrijke oogrok die aan de voorkant van het oog overgaat in het regenboogvlies (iris) en het straallichaam (corpus ciliare). 
CHPcongenitaal hypopituïtarisme  
chromosoomklein staafje eiwitachtige stof in de celkern die de drager is van de erfelijke eigenschappen (genen). In in elke celkern bevinden zich 46 (23 paren) chromosomen. Van elk paar chromosomen komt er één van de vader en één van de moeder (zie ook DNA).Kanker en radiotherapie, ADHD, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Cholesterol, Manisch depressief en nu 
Chronic Obstructive Pulmonary Disease(COPD) een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem, longziekten die vaak tegelijkertijd voorkomen.Astma, COPD 
ChronischGeeft bij ziekten aan dat het verloop langdurig of slepend is.Manisch-depressieve stoornis 
Chronisch obstructieve longziektenEen verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem, longziekten die vaak tegelijkertijd voorkomen. Meestal wordt de afkorting van de engelse benaming COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) gebruikt.Astma, COPD 
chronische allograftnefropathie geleidelijke achteruitgang van het niertransplantaat, gepaard gaande met eiwitverlies in urine en hoge bloeddruk Nierziekten 
Chronische Aspecifieke Respiratoire AandoeningenVerouderde Verzamelnaam voor astma, longemfyseem en chronische bronchitis, welke los van elkaar, maar ook tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn.Astma, COPD 
Chronische benigne pijnChronische pijn veroorzaakt door een niet-kwaadaardige oorzaak.Chronische pijn 
Chronische bronchitisOntstekingsproces in de luchtwegen (bronchitis), gepaard gaande met hoesten en een verhoogde slijmproductie, welke minstens drie maanden per jaar en tenminste gedurende twee opeenvolgende jaren aanwezig is.Astma, COPD 
Chronische gastritisOntsteking van het maagslijmvlies, veroorzaakt door de bacterie helicobacter pylori. Hierbij is het risico op het ontstaan van een maagzweer vergroot. 
Chronische lage rugpijnPijn onder in de rug die langer duurt dan 4 tot 6 weken.Chronische pijn 
Chronische pijnPijn die langer blijft aanhouden dan te verwachten is, gezien de aard van de beschadiging.Chronische pijn 
Chronische posttraumatische dystrofiePosttraumatische dystrofie die langer dan 1 jaar bestaat.Chronische pijn 
ChylomicronDe vorm waarin vetdeeltjes (triglyceriden en cholesterol) na de vertering in de darm door de darmwand aan het bloed worden afgegeven en worden getransporteerd naar de lever voor verdere verwerking.Eetstoornissen, Cholesterol 
CHZAfkorting voor coronaire hartziekten; ziekten die het gevolg zijn van vernauwingen in de kransslagaders door slagaderverkalking, ook wel coronarialijden of coronair sclerose genoemd.Cholesterol 
CiliënTrilharen op het slijmvlies van de bronchiën die ervoor zorgen dat het slijm dat gevormd wordt en waarop vuil is gekomen dat ingeademd is, wordt afgevoerd naar de keelholte.Astma, COPD 
CilindrischLetterlijk: kokervormig. Een brillenglas of contactlens kan cilindrisch geslepen zijn, dwz niet naar alle richtingen gelijkmatig krom zijn, in het geval de kromming van het hoornvlies eveneens een niet in alle richtingen even sterke kromming bezit (astigm 
Circuits, neuraleSchakelingen tussen de hersenkernen. Ook wel neuraal netwerk genoemd. 
Cirkel van WillisDe verbindingsvaten aan de basis van de hersenen tussen de grote slagaders die bloed vervoeren naar de hersenen.Vaatlijden 
CIZCentrum Indicatiestelling Zorg: deze instantie beoordeelt op welke school een kind geplaatst kan worden op grond van de ernst van zijn handicap.ADHD 
ClassificatieIndelen, rangschikken van begrippen of onderwerpen (zoals ziektebeelden) in klassen. 
claudicatio (dysbasia) intermittensvernauwing van de beenslagaders, die tot pijn tijdens lopen leidt en die verdwijnt bij stilstaan (etalagebenen)Schildklierafwijkingen, Hart- en vaatproblemen 
ClaustrofobieAngststoornis, die zich uit in het vermijden van kleine, gesloten ruimten, omdat men vreest daarin een paniekaanval te zullen krijgen. 
CleanerReiniger, schoonmaakmiddel, bijvoorbeeld bij het gebruik van contactlenzen. 
ClimacteriumLeeftijdsfase van de vrouw waarin zich de veranderingen voordoen die het gevolg zijn van het stoppen van de eirijping en van de vorming van oestrogenen in de eierstokken, ook wel overgang of overgangsjaren genoemd. 
ClippenBehandeling van een aneurysma door middel van het plaatsen van een klemmetje.Vaatlijden 
clivusdeel van het schedelbasisbot aan de achterzijde van het Turks zadel 
Clonische faseFase van een epileptische aanval waarin de kramptoestand van de spieren afgewisseld wordt met ontspanning, waardoor schokkende bewegingen van ondermeer de ledematen ontstaan.Epilepsie 
ClopidogrelEen medicijn dat de bloedstolling beïnvloedt via de bloedplaatjes.Vaatlijden 
Cluster 4 schoolSchool waar kinderen met gedrags- of ontwikkelingsproblemen of psychiatrische problematiek naar toe kunnen.ADHD 
cluster Aeen van de drie clusters waarin de persoonlijkheidsstoornissen worden ingedeeld; centraal staat excentriek, zonderling gedrag en het zich terugtrekken uit sociale contacten. De drie persoonlijkheidsstoornissen in dit cluster zijn de paranoïde, de schizoïde en de schizotypische persoonlijkheidsstoornis Persoonlijkheidsstoornis en nu 
cluster Been van de drie clusters waarin de persoonlijkheidsstoornissen worden ingedeeld; centraal staat dramatisch, op de voorgrond tredend gedrag. De vier persoonlijkheidsstoornissen in dit cluster zijn de borderline, de narcistische, de theatrale en de antisociale persoonlijkheidsstoornisPersoonlijkheidsstoornis en nu 
cluster C een van de drie clusters waarin de persoonlijkheidsstoornissen worden ingedeeld; centraal staat angst die op verschillende manieren wordt gepareerd: bij de afhankelijke persoonlijkheidsstoornis wordt de angst gedempt door zich vast te klampen aan anderen; bij de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis wordt aan de angst toegegeven en worden sociale contacten vermeden en bij de obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis wordt de angst gecompenseerd doordat de persoon probeert alles onder controle te houdenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
ClusterhoofdpijnAanvalsgewijze optredende hoofdpijn, aan een zijde van het hoofd of aangezicht, vergezeld met een of meer van de volgende verschijnselen: rood oog, tranend oog, verstopte neus, zweetvorming gelaat, pupilvernauwing, zwelling van het ooglid, hangend ooglid.Chronische pijn 
Co-analgeticaGeneesmiddelen die geen specifieke pijnbestrijdingactiviteit vertonen, maar die bij voorschrijven wel de pijn kunnen verminderen; ook wel adjuvante analgetica genoemd.Chronische pijn 
Co-morbiditeitHet tegelijkertijd voorkomen van verschillende aandoeningen.ADHD 
CoagulatieStolling van bloed of eiwit.Endometriose 
CoagulerenHet stollen van bloed of eiwit. Wordt ook gebruikt als naam voor de methode om door middel van warmte weefsel dicht te schroeien (bijvoorbeeld van de eileiders bij sterilisatie van de vrouw), of door middel van zeer lage temperaturen weefsels te bevriezen 
CochleaSlakkenhuis, het deel van het gehoororgaan in het binnenoor waarin zich de zintuigcellen bevinden die de geluidstrillingen omzetten in kleine stroompjes die via de gehoorzenuw de hersenen bereiken.Oorsuizen 
CodicilWilsbeschikking, een door betrokkene geschreven en ondertekende verklaring met wensen die na de dood uitgevoerd dienen te worden (zie ook Donorcodicil). 
CoecumBlind eindigend deel van de dikke darm, rechtsonder in de buik. 
CoeliakieAangeboren darmziekte, berustend op overgevoeligheid voor gluten, wat leidt tot een opnamestoornis van voedingsbestanddelen en diarree.Schildklierafwijkingen 
Cognitie/cognitiefDatgene wat te maken heeft met leren en begrijpen.ADHD 
cognitieshet geheel van gedachten, opvattingen en interpretaties van (een gedeelte van) de werkelijkheid. Voorbeeld: een minderwaardigheidsgevoel berust in de regel op onjuiste waarnemingen of op verkeerd geïnterpreteerd feitenmateriaal; in zulke gevallen is er sprake van gestoorde cognitieDepressief en nu 
Cognitieve achteruitgangAchteruitgang van de cognitieve functies. 
Cognitieve functiesEen moeilijk precies te omschrijven term, die in het algemeen gebruikt wordt om activiteiten als denken, redeneren en andere intellectuele functies mee aan te geven. Het gaat hier om het geheel van gedachten, opvattingen en interpretaties van (een gedee 
cognitieve schema’s gedachten die ieder van ons heeft ontwikkeld op basis van de basale assumpties. Bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis bevestigen de cognitieve schema’s het negatieve zelfbeeld of het negatieve beeld van anderen en de wereld, het minderwaardigheidsgevoel of het wantrouwenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
cognitieve therapieEen afgeleide vorm van gedragstherapie, waarbij niet het direct waarneembare gedrag van de patiënt wordt aangepakt, maar het 'denkgedrag' (de cognities). Er wordt onderzocht welke verkeerde cognities, welke onjuiste opvattingen van de werkelijkheid een gezond psychisch functioneren van de patiënt in de weg staan – met de bedoeling daar iets aan te veranderen uiteraardEetstoornissen, Depressief en nu 
CoilenHet aanbrengen van een spiraaltje in een aneurysma, waardoor in het aneurysma een stolsel ontstaat.Vaatlijden 
CoïtusSamenleving, geslachtsdaad; wanneer de penis in de vagina verblijft tijdens de seksuele activiteit.Erectieproblemen 
coïtus samenleving, geslachtsdaad; wanneer de penis in de vagina verblijft tijdens de seksuele activiteitPlas- en erectieproblemen 
coïtus interruptus'voor het zingen de kerk uit’, terugtrekken van de penis uit de vagina vóór de zaadlozingAnticonceptie 
Colitis, spastischeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
CollaberenFlauwvallen. Situatie waarbij de hersenen niet genoeg zuurstof of voedingsstoffen krijgen door een tijdelijke afname van de doorbloeding.Vaatlijden 
CollageenLetterlijk: 'lijmvormend'. Een eiwitachtige stof die zich onder andere in het bindweefsel van de huid bevindt en daar door de cellen van de lederhuid wordt gevormd. Het kan per injectie worden toegediend om (acne)littekens op te vullen. 
collateralenbloedvaten die tot ontwikkeling komen om via een omweg een vernauwing te passerenHart- en vaatproblemen 
ColloïdHalfvloeibare massa in de follikels (blaasjes) van de schildkliercel.Schildklierafwijkingen 
ColonMedische naam voor de dikke darm. 
Colon ascendensMedische naam voor het opstijgende deel van de dikke darm, dat in de rechter buikhelft ligt. 
Colon descendensMedische naam voor het afdalende deel van de dikke darm, dat in de linker buikhelft ligt. 
Colon transversumDwarsverlopende deel van de dikke darm. Dit deel ligt hoog in de buik en steekt van rechts naar links over. 
Colon, spastischeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
ColonneuroseEen wat verouderde benaming voor het prikkelbare darm syndroom (PDS), welke de suggestie in zich heeft dat deze aandoening 'psychisch' zou zijn, of te maken zou hebben met nervositeit, hetgeen niet het geval is. 
ColoscopieOnderzoek waarbij met een endoscoop (een dunne soepele buis met verlichting) binnen in het colon (dikke darm) wordt gekeken, bijvoorbeeld om de dikke darm te onderzoeken in het geval er sprake is van bloedverlies bij de ontlasting. 
colpitisontsteking van het slijmvlies van de vagina Anticonceptie 
ComedoMee-eter; compacte massa bestaande uit talg, huidcellen en bacteriën die het talgklierkanaaltje afsluit, en die soms voorzien is van een zwart puntje dat uit pigment bestaat. 
CommensaalEen organisme (bacterie, virus of schimmel) dat in of op een ander organisme leeft, zonder dat dit daar voor- of nadeel van ondervindt. 
CommunicatieDe uitwisseling van gedachten, mededelingen en emoties tussen mensen.Depressief en nu 
ComorbiditeitHet gelijktijdig voorkomen van verschillende ziekten of stoornissen.Eetstoornissen 
Complex partiële aanvalEpileptische aanval waarbij het bewustzijn geheel of gedeeltelijk is gestoord. De betrokkene kan vreemde onbewuste en doelloze handelingen uitvoeren, zoals smakken, slikken, wrijven, wriemelen of rondlopen. Het gezicht kan bleek zijn of rood. De aanval duEpilepsie 
Complex Regional Pain Syndrome type IAandoening waarbij na een breuk, operatie, kneuzing of zelfs spontaan onder andere de volgende symptomen ontstaan: onverklaarbare diffuse pijn, kleurveranderingen ten opzichte van het andere ledemaat, zwelling, temperatuursveranderingen ten opzichte van hChronische pijn 
ComplicatieBijkomend verschijnsel waardoor de ziekte een ernstiger beloop krijgt.Hoge bloeddruk 
CompressietoestelHoortoestel met een automatische volumecontrole. 
CompulsieGedrag dat iemand tegen zijn wil in vertoont, in tegenstelling tot gedrag 'uit vrije wil'. Hierbij gaat het niet alleen om de handelingen (zie Dwanghandelingen) die iemand verricht, maar ook om gedachten die iemand niet kan tegenhouden (zie Dwanggedachten 
Computer TomografieEen speciale röntgentechniek om foto's (scans) te kunnen maken van dwarsdoorsneden van organen en waarmee de verschillende weefselsoorten goed van elkaar onderscheiden kunnen worden.Vaatlijden, Kanker en radiotherapie 
Concaaf glasEen brillenglas dat in het midden dunner is dan aan de randen, ook wel een 'min-glas' of 'negatiefglas' genoemd en dat bedoeld is voor mensen die bijziend zijn (zie Bijziendheid). 
concentratiede hoeveelheid van een bepaalde stof in een afgesproken volume-eenheid, bijvoorbeeld milligram per milliliterManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
congenitaalaangeboren 
congenitaal hypopituïtarismeaangeboren afwijking waarbij de hypofyse onvoldoende hormonen produceert 
congofiele angiopathie afzetting van amyloïd in de wand van de bloedvaten Dementie doet ook pijn! 
ConischLetterlijk: kegelvormig (Zie ook Keratoconus). 
ConjunctivaBindvlies, het slijmvlies dat de binnenzijde van oogleden en de voorkant van het oogwit bedekt. 
ConjunctivitisEen ontsteking van het bindvlies van het oog (conjunctiva), waarbij meestal vuil traanvocht (met etter) wordt gevormd en de oogleden 's morgens bij het wakker worden vaak aan elkaar gekleefd zitten. 
consensusovereenstemming binnen een bepaalde groep mensen over een bepaald onderwerp. In de medische wereld betreft het in de praktijk een pakket van gemeenschappelijk ontwikkelde en uitgedragen regels voor een zo goed mogelijk beleid vals het gaat om een bepaalde ziekte of een ander medisch probleemManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ConsensusbesprekingDe bijeenkomst van deskundigen op een bepaald gebied, waarbij men overeenstemming probeert te bereiken over het te voeren beleid (zie consensus). 
ConstipatieTrage, moeilijke stoelgang met harde ontlasting, welke minder dan viermaal per week geloosd wordt.Eetstoornissen 
Constitutioneel eczeemEen erfelijke vorm van de huidziekte eczeem, die zich tijdens het eerste levensjaar voordoet als een 'nattend' eczeem in het gelaat (dauwworm) en zich later juist uit in de vorm van een droog eczeem, voornamelijk in ellebogen, knieholtes, aan de polsen en 
Contact-laxantiaLaxerende middelen die hun werking ontlenen aan de prikkelende invloed op het slijmvlies van de dikke darm. 
ContactallergeenEen stof die bij contact met de huid een allergische reactie kan veroorzaken. 
ContacteczeemEen vorm van de huidaandoening eczeem die ontstaat na contact tussen de huid en een bepaalde stof waarvoor men overgevoelig is. 
ContactlensOptische kunststoflens ter correctie van oogfouten. Aan de binnenzijde heeft een contactlens een zodanige vorm dat er een gelijkmatig laagje tranen tussen het oog en de lens blijft zitten. 
Continent stomaEen stoma (operatief aangebrachte opening tussen een lichaamsholte, meestal darm of urineleider en de buitenwereld) waarin een klepmechanisme is aangebracht, zodat de inhoud niet vanzelf naar buiten vloeit, waardoor het dragen van een stomazakje niet nodi 
Continent zijnHet normaal kunnen ophouden van urine en ontlasting en het bewust kunnen lozen op een geschikt moment. 
Contra-indicatieMedische reden om een bepaald medicament niet te gebruiken of een bepaalde handeling niet uit te voeren, meestal vanwege een bestaande of een vroeger doorgemaakte ziekte. 
ContraceptivumVoorbehoedsmiddel ter voorkoming van zwangerschap. 
Contracties, peristaltischeRingvormige insnoeringen van de wand van het maagdarmkanaal die veroorzaakt worden door samentrekkingen van de spieren in de wand met als doel de inhoud van de darm voort te stuwen. 
ContractuurSamentrekking van weefsel rond een gewricht, waardoor dit gewricht in een dwangstand komt te staan.Vaatlijden 
ContrastVerschil in helderheid van lichte en donkere beelden. 
contrastmiddelvloeistof die ondoorlaatbaar is voor röntgenstraling en wordt gebruikt voor angiografie (zie daar)Hart- en vaatproblemen 
ControledwangVorm van dwangstoornis waarbij vooral de neiging opvalt om allerlei zaken overdreven vaak en grondig te controleren.Osteoporose 
Conventionele contactlenzenGewone', gebruikelijke contactlenzen. Bedoeld wordt meestal een contactlens van een verouderd type. 
ConvergerenHet naar elkaar toedraaien van de ogen. 
Convex glasEen brillenglas dat in het midden dikker is dan aan de randen, ook wel een 'plus-glas' of 'positiefglas' genoemd en dat bedoeld is voor mensen die verziend zijn (zie Verziendheid). 
Convulsieve status epilepticusEen status epilepticus met trekkingen (convulsieve status), een levensbedreigende situatie omdat iemand ernstige ademhalingsproblemen krijgt.Epilepsie 
COPDChronic Obstructive Pulmonary Disease, een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem, longziekten die vaak tegelijkertijd voorkomen.Astma, COPD, COPD 
COPD chronisch obstructief pulmonaal lijden (vroeger heette dit astma)Parkinson en nu 
CorneaHoornvlies, het zeer gevoelige, doorzichtige vlies voor de iris en de pupil van het oog. 
Corneasclerale lensContactlens die zowel het hoornvlies (cornea) als een deel van het oogwit (sclera) bedekt. 
Coronaire hartziektenZiekten ten gevolge van slagaderverkalking in de kransslagaders (coronaire vaten), ook wel coronarialijden of coronair sclerose genoemd. CHZ is een vorm van hart- en vaatziekten.Cholesterol 
coronaire kalkscoregradering van mate van kalkafzettingen in de kransslagadersHart- en vaatproblemen 
coronairvaten kransvaten die om het hart heenlopen en die de hartspier van bloed voorzienHart- en vaatproblemen 
CorpusLatijn voor lichaam. 
Corpus ciliareHet deel van het oog waaraan de ooglens is opgehangen. 
corpus spongiosum zwellichaam dat verbonden is met de glans van de penis  
Corpus ventriculiBovenste (eerste) deel van maag. In dit deel wordt het maagsap geproduceerd.Maagklachten 
Corpus vitreumHet 'glasachtig lichaam' van het oog: de met een vochtige, gelei-achtige vloeistof gevulde ruimte binnen in het oog en dat omgeven wordt door het netvlies en aan de voorzijde door de ooglens. 
CorrectieLetterlijk: verbetering. Bij slechtzienden gebruikt voor het corrigeren ervan door middel van een brillenglas of een contactlens met een bepaalde sterkte. 
Corti, haarcellen vanZintuigcellen in het slakkehuis, die de geluidstrillingen registreren en doorgeven aan de gehoorzenuw. 
Corticaal botDe buitenste laag van het bot, bestaand uit stevig dik botweefsel, dat als een schors om de botten zit.Osteoporose 
CorticosteroïdenGroep van hormonen en medicijnen die een ontstekingsremmende werking hebben. Als tablet wordt vooral prednisolon (of prednison) gebruikt. Beclomethason, fluticason en budesonide zijn voorbeelden van corticosteroiden die kunnen worden ingeademd.Astma, COPD 
corticosteroïdenbijnierschorshormonen 
corticotrofine/corticotropineACTH 
corticotropine releasing hormonehypothalamushormoon dat de hypofysevoorkwab stimuleert tot het produceren en afgeven van ACTHHypofyseziekten 
cortisolbelangrijkste bijnierschorshormoon 
CosmetischOp uiterlijke schoonheid betrekking hebbende. 
CoumarineBoedverdunnend medicijn.Vaatlijden 
craniofaryngioomgoedaardige tumor in de hypofyse-hypothalamusregio die ontstaat uit de resten van het zakje van RathkeHypofyseziekten 
CRCcolorectaal carcinoom, kwaadaardige woekering van cellen van de dikke darm Anticonceptie 
creatinine afvalstof van de spierstofwisseling Nierziekten 
creatinineklaring hoeveelheid bloedplasma in het bloed die per minuut wordt gezuiverd van creatinineNierziekten 
CretinismeAangeboren hypothyreoïdie met als gevolg een lichamelijke en geestelijke groeistoornis.Schildklierafwijkingen 
Creutzfeldt-Jakob, ziekte van zeldzaam voorkomende besmettelijke vorm van dementieDementie doet ook pijn! 
CRHcorticotropine releasing hormone 
criteriaregels waaraan voldaan moet worden om binnen een bepaalde diagnose of categorie te vallen. Kenmerken die bij een bepaald ziektebeeld horenAstma, Depressief en nu 
CromoglicatenMedicijnen die bij allergische aandoeningen (zoals astma en hooikoorts) voorgeschreven worden en een ontstekingsreactie tegengaan. Ze moeten dagelijks gebruikt worden en werken preventief. 
Cros-hoortoestelHoorbril voor iemand die aan één kant doof is. Hierbij bevindt het microfoontje zich in de brillenpoot aan de slechthorende zijde en wordt het elektrische signaal via een dun draadje door het montuur naar een telefoontje bij het andere (goede) oor geleid. 
CryptogeenLetterlijk: van onbekende, verborgen oorsprong. Het begrip cryptogeen wordt meestal gebruikt om aan te geven dat men van een bepaalde aandoening vermoedt wat de oorzaak is en waar deze zich ergens moet bevinden, maar dat met de huidige onderzoek technieke 
Cryptogene epilepsieSituatie wanneer er bij iemand met epilepsie een afwijking of beschadiging van de hersenen wordt vermoed die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de aanvallen, maar (nog) niet kan worden aangetoond.Epilepsie 
CSTcognitieve screeningtest, geheugentest Dementie doet ook pijn! 
CTComputer Tomografie, een speciale röntgentechniek om foto's (scans) te kunnen maken van dwarsdoorsneden van organen en waarmee de verschillende weefselsoorten goed van elkaar onderscheiden kunnen worden.Depressie, Vaatlijden, Kanker en radiotherapie, Dementie doet ook pijn! 
CT-scancomputertomografiescan (radiologisch onderzoek). Met behulp van röntgenstraling en een computer worden plakjesgewijs beelden van het lichaam in dwarsdoorsnede gevormd. Ook kunnen driedimensionaal beelden worden gecreëerd met de in de computer opgeslagen gegevensKanker en radiotherapie, ADHD, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Hart- en vaatproblemen, Nierziekten 
CT-scan beeldvorming in plakjes met behulp van röntgenstralingParkinson en nu 
CTA CT-angiografiecombinatie van angiografie (zie daar) en CT-scan (zie daar). Hart- en vaatproblemen 
curateleeen door de rechtbank over een meerderjarige uitgesproken maatregel waarbij iemand (een curator) het beheer krijgt over zijn bezittingen. Curatele kan worden uitgesproken in het geval iemand als gevolg van een ernstige geestelijke stoornis niet staat is zijn belangen behoorlijk waar te nemen, wegens verkwisting of voortdurend drankmisbruikManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
CuratiefMet de bedoeling genezing te bewerkstelligen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
curettesoort scherpe lepel waarmee de chirurg weefsel kan verwijderen 
Cushing, syndroom vanZiektebeeld veroorzaakt door een gezwel in de bijnieren. Hierbij wordt een overmaat aan bijnierschorshormonen gemaakt waardoor onder andere hoge bloeddruk ontstaat. Klinisch beeld als gevolg van blootstelling van het lichaam aan teveel cortisol of cortisolachtige stoffen 
Cushing, ziekte van syndroom van Cushing, veroorzaakt door een ACTH-producerend hypofyse-adenoomHypofyseziekten 
CVAafkorting van cerebrovasculair accident; een plotselinge functiestoornis van een deel van de hersenen als gevolg van een afsluiting van een bloedvat (herseninfarct) of een hersenbloeding. Wordt ook wel beroerte of stroke genoemdVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol, Hypofyseziekten, Hart- en vaatproblemen, Anticonceptie, Dementie doet ook pijn! 
CyclusLetterlijk cirkel, maar in de geneeskunde gebruikt voor een serie gebeurtenissen of processen die met ongeveer dezelfde intervallen in steeds dezelfde volgorde plaatsvinden (zie ook menstruatiecyclus). 
Cyclus, anovulatoireMenstruatiecyclus waarbij géén eisprong (ovulatie) optreedt, waardoor de cyclus meestal onregelmatig wordt. 
cystemet vocht gevulde holteSchildklierafwijkingen, Endometriose 
cysteholte gevuld met vochtHypofyseziekten, Nierziekten 
cystinurieaandoening van de nierbuisjes Nierziekten 
CystoscoopEen dun buisvormig apparaat dat via de plasbuis tot in de blaas geschoven kan worden en waarmee binnenin de blaas gekeken kan worden. 
CytokinenEen grote en gevarieerde groep van boodschapperstofjes die een belangrijke rol spelen bij het ontstaan (of afremmen) van ontsteking. Voorbeelden zijn cytokinen, interleukinen, chemokinen.Astma, COPD 
Cytologische punctie(Nagenoeg pijnloze) prik met een dunne naald waarmee cellen kunnen worden opgezogen om na te kijken (cytologie = celdiagnostiek).Schildklierafwijkingen 
CytostaticaGeneesmiddelen die de celdeling remmen en gebruikt worden bij de bestrijding van kanker en bij de behandeling van afstotingsreacties na een transplantatie.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
CZSAfkorting van centraal zenuwstelsel, het gedeelte van het zenuwstelsel dat centraal gelegen is: de hersenen en het ruggenmerg. De zenuwen die vanuit het centrale zenuwstelsel ontspringen vormen het perifere zenuwstelsel. 
DaglichtzienFotopisch zien; het zien door middel van de activering van de kegeltjes in het netvlies, waardoor we in kleur kunnen waarnemen. Dit in tegenstelling tot schemerzien (scotoptisch zien), waarbij we alleen met de staafjes kijken en daardoor alleen in zwart-w 
DAMPDeficits in Attention, Motorcontrol and Perception = DCD + ADHD.ADHD 
Darm syndroom, prikkelbareEen stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon met verstopping (obstipatie), diarree of 
DarmkrampenKoliekachtige pijn vaak veroorzaakt door overrekking van of trek aan de darmwand.Chronische pijn 
DAT-SPECT-scan scan om met een gelabelde stof de dopamine transporter (DAT) in beeld te brengen, als maat voor het verlies van dopamine-zenuwcellenParkinson en nu 
DauwwormEen vorm van vochtig eczeem bij kleine kinderen in het gelaat (constitutioneel eczeem), waarbij meestal sprake is van een erfelijke aanleg voor allergische aandoeningen. 
dBAfkorting van deciBell, de maat waarin de sterkte van een geluid wordt uitgedrukt. Is genoemd naar de Engelse fysioloog Alexander Bell, de uitvinder van de telefoon. 
DBDDisruptive Behaviour Disorder, zie CD.ADHD 
DCDDevelopmental Coördination Disorder = MND = dyspraxie: stoornis in de motoriek en het evenwicht, komt vaak voor als co-morbiditeit bij ADHD.ADHD 
De Morsier, syndroom vansepto-optische dysplasieHypofyseziekten 
De pilMedicijn dat een of twee stoffen bevat met de werking van een of beide vrouwelijk geslachtshormonen (oestrogeen, progestageen) en dat indien correct volgens het opgegeven inneemschema gebruikt een praktisch 100% zekerheid biedt niet zwanger te worden. Vaa 
DecibelAfkorting van deciBell, de maat waarin de sterkte van een geluid wordt uitgedrukt. Is genoemd naar de Engelse fysioloog Alexander Bell, de uitvinder van de telefoon. 
deciBellAfkorting van deciBell, de maat waarin de sterkte van een geluid wordt uitgedrukt. Is genoemd naar de Engelse fysioloog Alexander Bell, de uitvinder van de telefoon. 
decompensatio cordis hartfalen, gekenmerkt door onder andere chronische vermoeidheid, kortademigheid en vocht in de benenHart- en vaatproblemen 
DecubitusDoorliggen, het ontstaan van weefselbeschadiging door langdurige druk op de huid waardoor de bloedvaten worden dichtgedrukt.Vaatlijden 
DefaecatieStoelgang, het lozen van ontlasting. 
DefecografieRöntgenonderzoek waarmee de defaecatie in beeld kan worden gebracht. 
DeficiëntieGebrek of tekort aan een bepaalde stof.Cholesterol 
deficiëntietekort, gebrekHypofyseziekten 
Deficiëntie, Alfa-1-antitrypsineErfelijke ziekte waarbij er een tekort is aan alfa-1-antitrypsine. Mensen met een alfa-1-antitrypsine deficiëntie hebben een grote kans op het ontwikkelen van longemfyseem.Astma, COPD 
Déjà-vu-gevoelFrans voor 'al eerder gezien'. Een sterk gevoel hebben dat men hetgeen men op dat moment meemaakt (zien, horen, denken), reeds eerder heeft meegemaakt. Kan onschuldig zijn, maar ook het gevolg zijn van een hersenafwijking of voorkomen bij bepaalde vormenEpilepsie 
DelierTijdelijke psychiatrische stoornis, gekenmerkt door een verlaagd bewustzijn en een afname van de intellectuele vaardigheden ten opzichte van kort daarvoor, die zich binnen korte tijd heeft ontwikkeld en veroorzaakt door een lichamelijke ziekte (bijvoorbee 
DementieGeestelijke stoornis, meestal op latere leeftijd, waarbij geheugenstoornissen op de voorgrond staan, maar waarbij daarnaast ook andere tekenen van geestelijke achteruitgang aanwezig zijn. De meest voorkomende oorzaak voor dementie is de ziekte van AlzheimDepressie, Dementie 
denkmodeleen concreet voorbeeld aan de hand waarvan veel abstracte begrippen duidelijker kunnen worden gemaaktManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
DensityDichtheid of soortelijk gewicht van een lipoproteïne, zoals bepaald met ultracentrifugatie. Hoe groter het lipoproteïne, hoe lager het soortelijk gewicht.Cholesterol 
depressiesomberheid, neerslachtigheid, gedrukte stemming. Verwarrend is dat in de vaktaal vaak de term depressie wordt gebruikt voor een ziektebeeld dat volledigheidshalve 'depressie in engere zin' of 'depressieve (stemmings)stoornis' heet, terwijl in de spreektaal met 'depressie' álle mogelijke vormen van somberheid kunnen worden bedoeld, dus ook de 'gewone', niet ziekelijkeDepressie, Depressief en nu, Manisch depressief en nu, Oorsuizen 
depressie in engere zinpsychiatrische ziekte waarbij (volgens internationaal afgesproken criteria) minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse leven verstoort en waarbij nog ten minste vijf andere verschijnselen aanwezig zijn, zoals slechte eetlust, energieverlies, slaapproblemen, gespannenheid, angsten, schuldgevoel, concentratieproblemen, verminderd zelfgevoel, denken aan de dood, dwanggedachten, verlies aan seksuele interesse of psychotische verschijnselen.Depressief en nu 
Depressie, gemaskeerdeHet type depressie waarbij de depressieve stemming minder duidelijk aanwezig is en een groot aantal andere symptomen (vooral lichamelijke klachten) op de voorgrond staan. 
Depressie, organischeOude benaming voor 'depressie door een lichamelijke aandoening'. 
depressieflijdend aan de ziekte depressie. Het woord depressie mag dus niet gebruikt worden in situaties waarin de stemming beter omschreven kan worden met somber, verdrietig, depri, teneergeslagen of gedeprimeerdManisch depressief en nu 
depressieve stemmingsstoornispsychiatrische ziekte waarbij (volgens internationaal afgesproken criteria) minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse leven verstoort en waarbij nog ten minste vijf andere verschijnselen aanwezig zijn, zoals slechte eetlust, energieverlies, slaapproblemen, gespannenheid, angsten, schuldgevoel, concentratieproblemen, verminderd zelfgevoel, denken aan de dood, dwanggedachten, verlies aan seksuele interesse of psychotische verschijnselenDepressief en nu 
depressieve stoornispsychiatrische ziekte waarbij (volgens internationaal afgesproken criteria) minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse leven verstoort en waarbij nog ten minste vijf andere verschijnselen aanwezig zijn, zoals slechte eetlust, energieverlies, slaapproblemen, gespannenheid, angsten, schuldgevoel, concentratieproblemen, verminderd zelfgevoel, denken aan de dood, dwanggedachten, verlies aan seksuele interesse of psychotische verschijnselen.Depressie, Depressief en nu 
DerealisatieVerandering in het waarnemen van de omgeving, waardoor deze als vervormd en onwerkelijk wordt gezien. Daardoor verliest men het contact met de werkelijkheid.Epilepsie, Manisch-depressieve stoornis 
DerivaatEen chemische stof die van een andere chemische stof is afgeleid.Cholesterol 
DermabrasieBehandeling van huidafwijkingen, waarbij door het bovenste laagje van de huid als het ware af te schuren of af te schaven littekens (bijvoorbeeld als gevolg van acne) minder zichtbaar kunnen worden gemaakt. 
DermatofytenSchimmels die bij voorkeur op of in de huid, nagels en haren groeien. 
DermatoloogArts die gespecialiseerd is in ziekten van de huid. 
DermisLederhuid; onder de opperhuid gelegen huidlaag, waarin zich onder andere de zweetklieren, de haarwortels en de talgklieren bevinden. 
Dermo-lipectomieMeer ingrijpende plastisch-chirurgische operatie waarbij vet en gewoonlijk ook een gedeelte van de huid wordt verwijderd. 
DES-stent Drug Eluting Stent, stent waarin een geneesmiddel is verwerkt dat nieuwe vernauwingen op de langere termijn moet afremmenHart- en vaatproblemen 
DescendensLetterlijk: afdalend. Verkorte aanduiding voor colon descendens. 
DesinfecterenOntsmetten: het zo goed mogelijk zich ontdoen van ziekmakende micro-organismen (bacteriën, virussen en schimmels) van niet-levende oppervlakken, zoals een po of een aanrechtblad. Voor het totaal verwijderen van bacteriën, virussen en schimmels zijn sterke 
Desinfectie, thermischeOntsmetting door middel van verhitting (in een kookapparaat); zie ook Hittesterilisatie. 
DesoriëntatieLetterlijk: het 'niet weten waar het oosten is'. Het verlies van het vermogen om zich in de omgeving goed te oriënteren en de mensen en dingen te herkennen en plaats en tijd te kunnen bepalen. 
Desoxyribo Nucleic AcidDNA, een zeer lang spiraalvormig molecuul in de cel dat alle erfelijke informatie bevat.Kanker en radiotherapie 
Desoxyribo nucleid acidDNA, de chemische naam voor het basisbestanddeel van waaruit de chromosomen (erfelijkheidsdragers) zijn opgebouwd: een lange keten van allerlei opeenvolgende combinaties van vier verschillende eiwit-achtige stoffen (adenine, cytosine, guanine en thymine) 
DesoxyribonucleïnezuurDNA, de chemische naam voor het basisbestanddeel van waaruit de chromosomen (erfelijkheidsdragers) zijn opgebouwd: een lange keten van allerlei opeenvolgende combinaties van vier verschillende eiwit-achtige stoffen (adenine, cytosine, guanine en thymine) 
devaluerende neiging om het gedrag of de totale persoonlijkheid van de ander als ‘alleen maar slecht’ te beoordelen. Vaak ontstaat dit nadat men eerst een tijdlang de ander heeft geïdealiseerd. Deze afwisseling van idealiseren en devalueren komt vaak voor bij mensen met een borderline-persoonlijkheidsstoornisPersoonlijkheidsstoornis en nu 
DEXAAfkorting van Dual Energy X-ray Absorptiometry. Nauwkeurige methode die o.a. gebruikt kan worden om de hoeveelheid lichaamsvet van een mens te meten. 
DextroseRechtsdraaiend glucose of druivensuiker.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
DHAEen voor de hersenen belangrijk vetzuur.ADHD 
DHEAdehydroepiandrosteron, belangrijkste vertegenwoordiger van de bijnierandrogenenHypofyseziekten 
DIdiabetes insipidusHypofyseziekten 
DiabetesStoornis in de suikerstofwisseling waarbij er door de alvleesklier onvoldoende insuline wordt afgegeven en waardoor de hoeveelheid bloedsuiker (glucose) in het bloed te hoog is. Dit leidt tot het verlies van suiker en veel water via de nieren, waardoor doEpilepsie, Diabetes type 1, Diabetes, Diabetes type 2 
diabetes insipidusaandoening van de nierbuisjes met overmatige urineproductie als gevolg van onvoldoende productie of werking van ADHHypofyseziekten, Nierziekten 
diabetes mellitussuikerziekte. Stoornis in de suikerstofwisseling waarbij de alvleesklier onvoldoende insuline afgeeft en waardoor de hoeveelheid bloedsuiker (glucose) in het bloed te hoog is. Dit leidt tot het verlies van suiker en veel water via de nierenVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol, Nierziekten 
Diabetische retinopathieAandoening van het netvlies in het oog die wordt veroorzaakt door suikerziekte. 
DiafragmaWordt zowel gebruikt als medische naam voor het middenrif (de spierplaat tussen de borst- en de buikholte) als voor de verstelbare, ronde, opening (zoals in een oog en in een fototoestel) waardoor de hoeveelheid invallend licht geregeld kan worden.Maagklachten 
diagnosede wetenschappelijke formulering waarmee een arts zijn opvatting weergeeft over wat er in medisch opzicht bij een bepaalde patiënt aan de hand is en op basis waarvan de behandeling en de prognose bepaald kunnen wordenKanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Depressief en nu, Manisch depressief en nu 
Diagnostic and Statistical Manual of Mental DisordersBoek dat het classificatiesysteem bevat, op basis waarvan de diagnose bij psychiatrische ziektebeelden kan worden gesteld. Er bestaan verschillende edities, die met Romeinse cijfers zijn aangegeven. Het meest recent is de vierde editie, de DSM-IV, die in 
DiagnostiekOnderzoek om de oorzaaken en de aard van bepaalde (ziekte)verschijnselen vast te stellen.Erectieproblemen 
diagnostiek proces dat wordt doorlopen om tot de aard en oorzaak van een aandoening te komenPlas- en erectieproblemen 
Diagnostische blokkadeZenuwblokkade uitgevoerd om uit te maken wat de oorzaak van de pijn is en waar de pijn exact aan te geven is.Chronische pijn 
dialectische gedragstherapie een therapie ontwikkeld door de Amerikaanse psychologe Marsha Linehan gericht op het behandelen van zelfdestructief gedrag zoals suïcidepogingen, automutilatie, middelenmisbruik en zelfverwaarlozingPersoonlijkheidsstoornis en nu 
dialysescheidingsproces waarbij afvalstoffen uit het bloed worden verwijderdHoge bloeddruk, Nierziekten 
Dialyse, peritonealeNierfunctievervangende behandeling waarbij met behulp van een spoelvloeistof die via een buisje in de buikholte wordt gebracht, afvalstoffen via het buikvlies weggespoeld worden. 
dialysemembraan halfdoorlaatbaar filter Nierziekten 
DiameterDoorsnedeAstma, Manisch-depressieve stoornis 
Diarree, functioneleAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Diarree, nerveuzeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
diastoleontspanningsfase van het hart Hart- en vaatproblemen 
diastolische bloeddrukde onderwaarde van de bloeddruk: de (laagste) druk in de slagaders op het moment dat het hart geen bloed uitpompt en een nieuwe hoeveelheid bloed uit de longen ontvangtVaatlijden, Hart- en vaatproblemen 
DiathermieElektrische techniek waarmee kleine bloedvaatjes kunnen worden dichtgeschroeid en weefsel bloedeloos kan worden doorgesneden tijdens operatie.Kanker en chirurgie 
diclofenacontstekingsremmerDementie doet ook pijn! 
DIDMOADziekte met een combinatie van type 1 diabetes mellitus, diabetes insipidus, afwijking van de gezichtszenuwen en doofheid (= syndroom van Wolfram) Hypofyseziekten 
dieet, ketogeenEen zeer streng en vetrijk dieet dat bij kinderen met een moeilijk instelbare epilepsie effect kan hebben en waarnaar soms wordt uitgeweken als anti-epileptica en operatie geen opties meer zijn.Epilepsie 
Diep veneuze tromboseHet ontstaan van bloedstolsels in de diepe aders van de benen.Vaatlijden 
Diepe endometrioseEndometriose in de holte van Douglas of in de ruimte tussen de darm en de vagina (het septum rectovaginale). Sommige gynaecologen beschouwen alle endometriose die dieper dan 4 mm doorgroeit in het omliggende weefsel als diepe endometriose.Endometriose 
DieptezienHet vermogen om met twee ogen driedimensionaal te zien en diepte te schatten. 
DifferentiaaldiagnoseEen aantal andere diagnoses die, behalve de vastgestelde diagnose, ook als mogelijke verklaring of oorzaak voor de klachten en verschijnselen van een patiënt opgenoemd kan worden.Multiple Sclerose 
DiffractieBuiging van lichtstralen door middel van interferentie. 
Diffuse angststoornisVorm van angststoornis die niet ergens speciaal op gericht is. Wordt ook gegeneraliseerde angststoornis genoemd. 
Dijodotyrosine (DIT)Aminozuur tyrosine met twee jodiumatomen; bouwsteen voor de schildklierhormonen thyroxine (T4) en trijoodthyronine (T3).Schildklierafwijkingen 
Dikkedarm, instabieleAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Dikkedarm, spastischeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
DioptrieMaat voor de sterkte van brillenglas of contactlenzen. Wordt afgekort als D of dpt. 
DiplacusisHet verschijnsel dat eenzelfde geluid in de twee oren met een verschillende klank of sterkte wordt gehoord. 
DiplopieDubbelzien. 
DipyridamolMedicijn dat de bloedstolling beïnvloedt door middel van het remmen van de mogelijkheid van de bloedplaatjes om samen te klonteren tot een stolsel.Vaatlijden 
Directieve therapieModerne behandelingsvorm in de psychologie die vooral klachtgericht werkt en die tracht de werkzame elementen uit diverse bestaande therapievormen met elkaar te verbinden. 
DisaccharideChemische naam voor tweevoudige suikers, bijvoorbeeld lactose (melksuiker). Dit zijn chemisch gezien suikers die door middel van vertering in twee kleinere suikers (zoals glucose) omgezet kunnen worden (zie ook Monosaccharide). 
DiscriminatievermogenHet vermogen om geluiden van elkaar te kunnen onderscheiden, zoals ondermeer noodzakelijk is voor het begrijpen van het gesproken woord. 
Disposable lenzenContactlenzen met een beperkte levensduur die dag en nacht gedragen kunnen worden. Kunnen een beperkte tijd (een of enkele weken) achtereen gedragen worden, en dienen dan weggegooid te worden. 
DissectieHet ontstaan van een scheurtje in de binnenste laag van de wand van een slagader. Dissectie in een van de hals- of wervelslagaders kan de oorzaak zijn van een beroerte.Hoge bloeddruk 
DissociatieEen deel van het bewustzijn is tijdelijk afgescheiden van de rest van de persoonlijkheid en stuurt het gedrag op een wijze die grotendeels ontsnapt aan de controle van het andere deel van het bewustzijn.Eetstoornissen 
DissociatiefGepaard gaande met een veranderd bewustzijn.Schizofrenie 
Dissociatieve hallucinatieHallucinatie tijdens een trance, gekenmerkt door een combinatie van zintuiglijke kwaliteiten (zoals beeld, geluid, geur) en hevige emotionele belevingen.Schizofrenie 
diureticaplaspillen; medicijnen die de nieren stimuleren tot het verwijderen van extra vloeistof uit het bloed, met als doel een teveel aan vocht uit het lichaam te verwijderen en/of de bloeddruk te verlagenEetstoornissen, Vaatlijden, Hart- en vaatproblemen 
DivertikelUitstulping van de dikke darm aan de buitenkant, niet te verwarren met een poliep (uitstulping aan de binnenkant). Divertikels van de dikke darm veroorzaken meestal geen klachten. 
DLB dementie met Lewy-lichaampjes Parkinson en nu 
DNAafkorting voor desoxyribo nucleic acid (desoxyribonucleïnezuur), de chemische naam voor het basisbestanddeel van waaruit de chromosomen (erfelijkheidsdragers) zijn opgebouwd: een lange keten van allerlei opeenvolgende combinaties van vier verschillende eiwitachtige stoffen (adenine, cytosine, guanine en thymine) die de blauwdruk vormen van de aanmaak van de eiwitten die nodig zijn voor ieder bestaand leven (zie ook Chromosoom)Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Cholesterol, Manisch depressief en nu 
DNA-chipEen plaatje met specifieke DNA-fragmenten dat gebruikt wordt om te bepalen welke genen actief zijn in een bepaald stukje weefsel.Kanker en radiotherapie 
DolhuisOud Nederlands woord voor de voorloper van de huidige psychiatrische inrichting of het psychiatrische ziekenhuis. 
dominanterfelijke eigenschap die maar op één chromosoom van een chromosomenpaar hoeft voor te komen (dus van een van beide ouders afkomstig) om tot de ziekte te leiden, ondanks dat het andere chromosoom uit dat chromosomenpaar gezond isManisch-depressieve stoornis, Cholesterol, Manisch depressief en nu 
DonorcodicilKaartje met bereidverklaring om na de dood als donor te fungeren van organen of lichaamsweefsel zoals hart, nieren of hoornvlies. 
DoorbraakbloedingOnverwachte en tussentijds optredende, op een menstruatie lijkende bloeding tijdens het gebruik van de anticonceptiepil of bepaalde andere hormoonpreparaten. 
DoorliggenHet ontstaan van weefselbeschadiging door langdurige druk op de huid waardoor de bloedvaten dichtgedrukt worden. 
Dop-toneApparaat waarmee al vanaf vroeg in de zwangerschap de harttonen van de vrucht beluisterd kunnen worden. 
DopamineNeurotransmitter die in bepaalde hersenkernen noodzakelijk is voor het overbrengen van zenuwimpulsen voor het goed laten functioneren van de spieren en die bij mensen met de ziekte van Parkinson in onvoldoende mate wordt aangemaakt. Dopamine is ook een beParkinson, ADHD 
dopamineneurotransmitter die onder andere de afgifte van prolactine door de hypofysevoorkwab remtParkinson en nu 
dopamine boodschapstof in de hersenen, belangrijk bij de ziekte van Parkinson  
dopamine-agonistgeneesmiddel dat een werking heeft als dopamine Hypofyseziekten 
dopamine-agonist middel dat qua werking lijkt op levodopaParkinson en nu 
DopamineagonistStof die de werking van dopamine tijdens het overbrengen van impulsen van de ene op de andere zenuw nabootst en gedeeltelijk kan vervangen en daarom gebruikt wordt bij de behandeling van de ziekte van Parkinson.Parkinson 
DopaminergDopamineverhogend middel.ADHD 
Dopaminerge stofDopamine verhogende stof zoals Ritalin of cafeïne.ADHD 
DopaminergicaMedicijnen met een dopamine lijkende werking, zoals levodopa, die gebruikt kunnen worden bij de behandeling van de ziekte van Parkinson.Parkinson 
Doppler- of Duplex-echografie geluidsonderzoek waarmee bloedstroomsnelheden en vernauwingen kunnen worden opgespoordHart- en vaatproblemen 
Dopplereffecthet effect dat geluid van een bron die naar je toekomt, een hogere toon heeft dan geluid dat van je afgaatHart- en vaatproblemen 
dorstproeftest waarbij men enige tijd niets mag drinken om te beoordelen of er sprake is van diabetes insipidusHypofyseziekten 
DosisSpreektaal voor geabsorbeerde dosis. Dit is de hoeveelheid geabsorbeerde (opgenomen) energie per massa-eenheid bestraald materiaal.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
Dosis-aërosolSoort spuitbusje (aërosol) waarin zich een bepaald medicijn bevindt en van waaruit telkens een afgemeten hoeveelheid (dosis) medicijn komt dat vervolgens ingeademd ('inhalatie') kan worden. Ook wel verstuiver genoemd. Wordt vaak toegepast bij de behandeliAstma 
DotterenBehandeling van een vernauwd gedeelte van een slagader (meestal een kransslagader van het hart) ook PTCA (percutane transluminale coronaire angioplastiek) genoemd. Bij de behandeling wordt een dunne katheter vanuit de lies via de slagaders opgeschoven naaVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol 
dotteren met een slangetje (katheter), die meestal via de liesslagader naar binnen wordt gebracht, de vernauwing opzoeken om daar een ballonnetje op te blazen, waardoor het vat als het ware wordt ‘opengeperst’ Hart- en vaatproblemen 
Double Dutchgelijktijdig gebruik van pil en condoomAnticonceptie 
DraagcomfortDe mate waarin iets prettig en probleemloos 'zit'. 
DrageeRonde tablet met suikerlaagje eromheen. Wordt vaak gebruikt voor medicijnen die een stof bevatten die een vieze smaak bezitten, teneinde deze te camoufleren. 
DragerIemand die in zijn chromosomen een bij een bepaalde erfelijke ziekte passende afwijking heeft, zonder dat hij zelf ziek is, maar deze wel op zijn nageslacht kan overdragen.Cholesterol 
DrainSlang die aan het eind van een operatie in een operatiewond wordt achtergelaten om wondvocht en bloed af te voeren.Kanker en chirurgie 
dramadriehoekeen door de Amerikaan Steve Karpman ontwikkeld concept waarbij mensen afwisselend de rol van Redder, Slachtoffer en Aanklager op zich nemen en daarmee steeds ofwel te veel ofwel te weinig verantwoordelijkheid op zich nemenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
DrangNeiging, aandrift (zie ook dwang). 
Droge-poederinhalatorInhalator waarin het medicijn in poedervorm is opgeslagen.Astma 
DroomslaapVroeger veelgebruikte benaming voor de REM-slaap, omdat mensen, wanneer ze uit deze slaapfase worden gewekt, vrijwel altijd rapporteren dat ze aan het dromen waren; eigenlijk onjuiste benaming, omdat ook tijdens de andere slaapfasen dromen kunnen voorkome 
Drop attackHet plotseling voorover vallen, zonder dat er sprake is van bewustzijnsverlies.Vaatlijden 
DruivensuikerGlucose; het kleinst mogelijke koolhydraat. Circuleert in het bloed en heet daarom ook wel bloedsuiker. Glucose is van essentiëel belang voor het goed functioneren van de energievoorziening in het lichaam. 
DSMDiagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Het boek c.q. het classificatiesysteem op basis waarvan de diagnose bij psychiatrische ziektebeelden kan worden gesteld. Er bestaan verschillende edities van, die met Romeinse cijfers zijn aangegeven. DSM V wordt in 2013 verwachtADHD, Depressief en nu 
Dual Energy X-ray AbsorptiometryNauwkeurige methode die o.a. gebruikt kan worden om de hoeveelheid lichaamsvet van een mens te meten. 
DubbelfocusbrilBril met twee sterkten (bijvoorbeeld een bril of contactlens met een ingeslepen 'maantje' of twee sterkte-ringen), meestal bedoeld voor zowel dichtbij zien (lezen), als veraf zien. 
DubbelfocuslenzenContactlenzen met twee sterkten (bijvoorbeeld een bril of contactlens met een ingeslepen 'maantje' of twee sterkte-ringen), meestal bedoeld voor zowel dichtbij zien (lezen), als veraf zien. 
Ductus thyroglossusWeefselstreng, soms buisvormig, die ontstaat bij de embryo bij het afdalen van de schildklier vanuit de tongbasis, waar de schildklier oorspronkelijk begint te groeien.Schildklierafwijkingen 
DumpingAan het Engels ontleende term ('storten') waarmee een zeer snelle maagontlediging in de richting van de darmen wordt aangeduid.Maagklachten, Depressie 
DuodenumTwaalfvingerige darm: het ongeveer 25 cm lange eerste deel van de dunne darm, dat begint bij de maaguitgang en waarin de uitvoergangen en de alvleesklier en de galblaas uitmonden.Maagklachten 
DuplexOnderzoek van de bloedvaten met geluidsgolven.Vaatlijden 
DuplexscannerApparaat waarmee door middel van geluidsgolven organen binnen het lichaam op een beeldscherm zichtbaar gemaakt kunnen worden. Wordt ook gebruikt om tijdens de zwangerschap de vrucht te bekijken.Vaatlijden 
DVTdiep-veneuze trombose Anticonceptie 
DwangGedrag dat iemand tegen zijn wil in vertoont, in tegenstelling tot gedrag 'uit vrije wil'. Hierbij gaat het niet alleen om de handelingen (zie Dwanghandelingen) die iemand verricht, maar ook om gedachten die iemand niet kan tegenhouden (zie Dwanggedachten 
DwanggedachtenHardnekkig terugkerende gedachten, meestal onaangenaam of beangstigend van inhoud, die ongewild optreden en niet goed onderdrukt kunnen worden. Wordt ook wel obsessie genoemd. Dit kan uiteindelijk het gewone dagelijks leven in ernstige mate gaan verstoren 
DwanghandelingenHet herhaaldelijk verrichten van (meestal zinloze) ongewilde handelingen waartoe iemand zich gedwongen voelt, omdat het niet toegeven aan die dwang leidt tot ondraaglijke spanning en angst (bijvoorbeeld tientallen malen per dag handenwassen). Dwanghandeli 
DwangmatigGepaard gaand met dwang (dat wil zeggen, niet spontaan, niet uit vrije wil). 
Dwangmatig karakterEen karakter of persoonlijkheid waarbij dwang, een overheersende rol speelt, hetgeen zich ondermeer uit in perfectionisme, overmatige ordelijkheid, verzamelzucht en starheid (ten koste van spontaniteit, improvisatievermogen en vrije wil). 
DwangneuroseOude term voor dwangstoornis. 
DwangpatiëntPatiënt die lijdt aan een vorm van dwangstoornis. 
DwangstoornisHet herhaald en storend optreden van ongewilde gedachten (zie dwanggedachten) en/of het verrichten van ongewilde handelingen (zie dwanghandelingen). De medische naam hiervoor is obsessief-compulsieve stoornis. 
DwangverschijnselEen verschijnsel dat voorkomt bij dwangstoornissen, zoals dwanghandeling en dwanggedachte. 
DwarslaesieEen beschadiging van het ruggenmerg met doorsnijding van de ruggenmergzenuwen.Erectieproblemen 
dwarslaesie beschadiging van het ruggenmerg met doorsnijding van de ruggenmergzenuwen Plas- en erectieproblemen 
Dynamisch bereikHet gehoorbereik van het oor, lopend tussen de zwakst nog hoorbare geluidssterkte en het luidste nog net niet als pijnlijk ervaren geluid van een bepaalde toonhoogte.Eetstoornissen, Schizofrenie 
DysartrieEen spraakstoornis door problemen met het bewegen van de spieren van de mond, tong en keel, waardoor de spraak slecht verstaanbaar wordt.Multiple Sclerose, Vaatlijden 
Dysbetalipoproteïnemie, familiaireErfelijke stoornis waarbij zowel hypercholesterolemie als hypertriglyceridemie kan voorkomen, doordat de chylomicronen en VLDL-deeltjes onvoldoende verwijderd worden. 
Dyscalculie‘Rekenblindheid’, stoornis voornamelijk op het gebied van rekenen.ADHD 
Dysfatische ontwikkelingOntwikkeling van spraak en taal.ADHD 
DyshormonogeneseGestoorde hormoonaanmaak.Schildklierafwijkingen 
DyskinesieBewegingsstoornis waarbij abnormale en ongecontroleerde of onwillekeurige bewegingen optreden. Dit kan een bijwerking van bepaalde medicijnen zijn, of het gevolg zijn van een ziekte van het zenuwstelsel.Parkinson 
DyslexieLeesblindheid, stoornis in lezen en schrijven.ADHD 
DyslipidemieEen verstoorde verhouding tussen de verschillende vetten (lipiden) in het bloed. 
dysmenorroepijn onder in de buik tijdens de menstruatieEndometriose, Anticonceptie 
DyspareuniePijnlijke coitus.Erectieproblemen, Endometriose 
dyspareunie pijnlijke geslachtsdaadPlas- en erectieproblemen 
DyspepsieLetterlijk: slechte vertering. Een verouderde, aan het Grieks ontleende term waarmee na een maaltijd optredende onaangename gevoelens in de bovenbuik (pijn, misselijkheid, vol gevoel, branderig gevoel, oprispingen) worden aangeduid en die overigens nietsMaagklachten 
dysplasieonderontwikkeling van een bepaalde structuur of weefselHypofyseziekten 
Dysplasie, fibromusculaireErfelijke afwijking met vernauwing in de slagaderen van de nieren. 
Dysplastisch strumaStruma met sterk gestoorde en wisselende opbouw.Schildklierafwijkingen 
DyspnoeMoeilijkheden met de ademhaling, waardoor benauwdheid optreedt. 
DyspraxieZie DCD.ADHD 
Dyssynergia coliAnder woord voor prikkelbare darm syndroom, een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatr 
dysthyme stoornisvorm van depressie, waarbij ten minste gedurende twee jaar langdurige perioden van depressieve stemming bestaanDepressie, Depressief en nu 
DystonieOnwillekeurige samentrekkingen van spieren (spiergroepen), waardoor rare bewegingen of abnormale houdingen optreden. Dystonie in het gelaat leidt tot grimassen, kaakkramp of slikproblemen. Ook kan een pijnlijke verkramping van spieren optreden, vooral tijParkinson 
ECGelektrocardiogram of hartfilm; een onderzoek waarmee de elektrische stromen die door het hart lopen op een monitor zichtbaar gemaakt kunnen worden of vastgelegd kunnen worden op papier. Is van groot belang voor het vaststellen van bepaalde afwijkingenHoge bloeddruk, ADHD, Hart- en vaatproblemen 
echocardiografiebeeldvorming van het hart met geluids­golvenHart- en vaatproblemen 
echografieEen beeld dat ontstaat door geluidsgolven door weefsel te laten lopen en de teruggekaatste echo’s te registreren. Verschillende weefsels en overgangen van weefsels produceren verschillende echo’s. Schildklierafwijkingen, Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Hart- en vaatproblemen 
EchokopOok echosonde genoemd. Deel van een echoapparaat dat op of in het lichaam wordt gebracht om de organen in beeld te brengen tijdens het echo-onderzoek.Endometriose 
EchoscopieApparaat waarmee door middel van geluidsgolven organen binnen het lichaam op een beeldscherm zichtbaar gemaakt kunnen worden. Wordt ook gebruikt om tijdens de zwangerschap de vrucht te bekijken.Multiple Sclerose 
EclampsieBijzondere vorm van zwangerschapshogebloeddruk, met zeer hoge bloeddruk en verstoorde werking van tal van organen.Hoge bloeddruk 
ECTafkorting voor elektroconvulsieve therapie of elektroshocktherapie; het door toedienen van stroom via de schedel aan de hersenen opwekken van een epileptisch toeval, ter behandeling van een ernstige depressieve stoornis die niet met medicijnen genezen kon worden. De behandeling gebeurt onder narcose. Door het toedienen van spierverslappers treedt de toeval alleen in de hersenen op en blijft de rest van het lichaam rustig liggenDepressie, Manisch depressief en nu 
EctropionerenOmklappen van het (onderste of bovenste) ooglid, bijvoorbeeld om een onder het ooglid terechtgekomen vuiltje te verwijderen. 
EczeemMeestal jeukende huiduitslag die gepaard gaat met een combinatie van onscherp begrensde roodheid, schilfering, verhevenheden en soms blaasjes en korstjes. Men kent diverse eczeemtypen zoals constitutioneel eczeem, contacteczeem, seborroisch eczeem en zwemManisch-depressieve stoornis 
eczeem, AtopischEen erfelijke vorm van de huidziekte eczeem, die zich tijdens het eerste levensjaar voordoet als een 'nattend' eczeem in het gelaat (dauwworm) en zich later juist uit in de vorm van een droog eczeem, voornamelijk in ellebogen, knieholtes, aan de polsen enAstma, COPD 
Eczeem, constitutioneelEen erfelijke vorm van de huidziekte eczeem, die zich tijdens het eerste levensjaar voordoet als een 'nattend' eczeem in het gelaat (dauwworm) en zich later juist uit in de vorm van een droog eczeem, voornamelijk in ellebogen, knieholtes, aan de polsen en 
Eczeem, seborrhoischOntsteking van de huid, gepaard gaande met roodheid en vettige schilfering op de plaatsen waar veel talgklieren zitten, zoals het voorhoofd. 
EEGAfkorting voor elektro-encefalogram; een onderzoek waarmee de elektrische stroompjes die door de hersenen lopen via op de schedel geplakte elektroden opgevangen kunnen worden en op een strook papier kunnen worden vastgelegd. Tegenwoordig wordt het EEG ookADHD 
EendenbekOok wel speculum genoemd. Gynaecologisch instrument dat in de vagina wordt gebracht om naar de baarmoedermond en de wanden van de vagina te kijken.Endometriose 
eenfasepilmonofasische pil, pil waarbij alle pillen uit de strip dezelfde samenstelling hebben, dit in tegenstelling tot de meerfasenpil Anticonceptie 
Eenvoudige partiële aanvalAanval waarbij het bewustzijn helder blijft. De uitingsvormen zijn heel verschillend en kunnen bestaan uit een misselijk gevoel, plotseling ongecontroleerde bewegingen van armen of benen, het ruiken van een vreemde geur of een nare smaak in de mond krijgEpilepsie 
EetbuistoornisEetbuien gepaard met overgewicht of obesitas. 
EetstoornisStoornis die zich vooral uit in een afwijkend eetpatroon, gekenmerkt door weinig eten en vermagering (zie anorexia nervosa), en/of door vreetbuien, braken, misbruik van laxeermiddelen (zie boulimia).Schizofrenie, Eetstoornissen 
EgoDoor Freud in psychodynamische theorie gebruikte term voor onze persoonlijkheid.Depressie, Parkinson 
Eilandjes van LangerhansGroepjes cellen in de alvleesklier (pancreas), waarin zich ondermeer de betacellen bevinden waarin het bloedsuikerverlagende hormoon insuline wordt gemaakt en de alfacellen, waarin het bloedsuikerverhogende hormoon glucagon wordt gemaakt.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
EisprongHet vrijkomen van een eicel uit de rijpe follikel in de eierstok, ook wel ovulatie genoemd. 
EjaculaatHet vocht en sperma dat vrijkomt met de zaadlozing.Erectieproblemen 
ejaculaat vocht en sperma die vrijkomen met de zaadlozingPlas- en erectieproblemen 
Electieve therapieDe plaats waar de tumor heeft gezeten uit voorzorg behandelen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
Electric Spinal Cord StimulationElektrische stimulatie van het ruggenmerg met behulp van aldaar ingebrachte elektroden.Chronische pijn 
Elektro-encefalogramEen onderzoek waarmee de elektrische stroompjes die door de hersenen lopen via op de schedel geplakte elektroden opgevangen kunnen worden en op een strook papier kunnen worden vastgelegd. Tegenwoordig wordt het EEG ook in digitale vorm in een computer opgEpilepsie 
Elektro-oculografieRegistratie van de oogbewegingen. Gebeurt ondermeer bij slaaponderzoek, om de REM-slaap fase te registreren. 
ElektrocardiogramEen onderzoek waarmee de elektrische stromen die door het hart lopen op een monitor zichtbaar gemaakt kunnen worden of vastgelegd kunnen worden op papier. Is van groot belang voor het vaststellen van bepaalde hartziekten, met name een hartinfarct en stoor 
elektroconvulsieve therapieHet door toedienen van stroom via de schedel aan de hersenen opwekken van een epileptisch toeval, ter behandeling van een ernstige depressieve stoornis die niet met medicijnen genezen kan worden. De behandeling gebeurt onder narcose. Door het toedienen van spierverslappers treedt de toeval alleen in de hersenen op en blijft de rest van het lichaam rustig liggenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ElektroforeseEen methode om de verschillende eiwitten van elkaar te kunnen scheiden met elektriciteit.Multiple Sclerose 
ElektrolytenStoffen die een rol spelen bij de elektrische geleiding in lichaamscellen (bijvoorbeeld kalium).Eetstoornissen, Parkinson 
Elektromagnetische stralingStraling die samengesteld is uit een elektrische en een magnetische component. Beide componenten maken golfbewegingen die loodrecht op elkaar staan.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
ElektromyografieEen onderzoek voor de registratie van de spierspanning of spiertonus en de activiteit van de spier door middel van elektroden die op de huid boven een spier worden bevestigd. 
ElektronElektrisch negatief geladen elementair deeltje van een atoom.Kanker en radiotherapie 
elektroshocktherapiezie ECTManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ElementStof die door chemische werking niet splitsbaar is (voorbeelden: waterstof, zuurstof, koolstof, ijzer).Kanker en radiotherapie 
Elementair calciumDe hoeveelheid vrij beschikbaar calcium in een bepaald calciumpreparaat.Osteoporose 
Elementaire aanvalAanval waarbij het bewustzijn helder blijft. De uitingsvormen zijn heel verschillend en kunnen bestaan uit een misselijk gevoel, plotseling ongecontroleerde bewegingen van armen of benen, het ruiken van een vreemde geur of een nare smaak in de mond krijgEpilepsie 
EliminatieHet weglaten van een voedingsmiddel in het dieet van de patiënt om te zien of het een negatief effect heeft.ADHD 
ElliptischOvaal, langwerpig rond, eivormig. 
embolieEen prop van bloedcellen of soms vetachtige stoffen of een luchtbel in de bloedbaan. Een embolie kan de oorzaak zijn van een blokkade in een slagader en veroorzaakt dan een infarct. Vaatlijden, Hoge bloeddruk, Anticonceptie 
EmbryotransferHet plaatsen van een embryo in de baarmoeder, nadat dit embryo in het laboratorium is ontstaan tijdens een ivf-procedure. De embryotransfer vindt plaats met behulp van een dun slangetje via de vagina.Endometriose 
EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Dit is een bewezen effectieve behandelmethode om nare ervaringen te verwerken. Kern van de behandeling is dat men tijdens het denken aan de traumatische ervaring de aandacht afwisselend van links naar rechts verplaatst, bijvoorbeeld door met de ogen de vinger van de therapeut te volgen of doordat de therapeut afwisselend op de linker- of rechterknie van de persoon kloptPersoonlijkheidsstoornis en nu 
EmfyseemLongaandoening waarbij als gevolg van het verlies aan elastische vezels vooral de uitademing moeilijker wordt en benauwdheidsklachten kunnen optreden.Cholesterol 
EMGAfkorting voor elektromyografie; een onderzoek voor de registratie van de spierspanning of spiertonus en de activiteit van de spier door middel van elektroden die op de huid boven een spier worden bevestigd.Osteoporose 
EmmetropieLetterlijk: in de juiste maat. Wordt gebruikt om aan te geven dat iemand het oog normaal kan zien, omdat de in het oog de invallende lichtstralen zodanig worden afgebogen dat ze precies op het netvlies samenkomen. Iemand die emmetroop is heeft dus geen oo 
EmotieGevoelstoestand, zoals angst of somberheid. 
empathie het vermogen zich in te leven in de anderPersoonlijkheidsstoornis en nu 
empty sella typisch MRI-beeld waarbij het lijkt of het Turks zadel geen hypofyse bevat Hypofyseziekten 
EncefalitisMedische naam voor hersenontsteking, met koorts, hoofdpijn, braken, verlammingsverschijnselen en bewustzijnsdaling als belangrijkste verschijnselen. Kan ontstaan als complicatie bij verschillende virusinfecties, zoals mazelen, kinkhoest, bof en herpes enParkinson 
encefalitis ontsteking van het hersenweefsel Parkinson en nu 
End-of-dose akinesieVerstijving van de spieren als gevolg van het uitgewerkt zijn van de laatste dosis medicijnen bij de behandeling van de ziekte van Parkinson.Parkinson 
endarterectomieherstelprocedure van het oorspronkelijke bloedvat, waarbij atherosclerose wordt verwijderdHart- en vaatproblemen 
EndeldarmLaatste deel van de dikke darm tot aan de anus. 
endocarditisontsteking van de hartkleppen Anticonceptie 
endocrienbetrekking hebbend op hormonen Hypofyseziekten 
endocrinologiemedisch specialisme op het gebied van hormoonziektenHypofyseziekten 
endocrinolooginternist of kinderarts die gespecialiseerd is in hormoonziektenHypofyseziekten 
endogeenLetterlijk: van binnen uit ontstaand. Heeft bij bijvoorbeeld depressies (endogene depressie) de betekenis dat de depressie zonder aanwijsbare reden van buiten af (zoals ontslag, echtscheiding, verlies van een naaste) is ontstaan is waarschijnlijk een inwendige oorzaak heeftManisch-depressieve stoornis 
endogeenvan binnen uit het lichaam komendHypofyseziekten, Manisch depressief en nu 
EndometrioomCyste in de eierstok gevuld met donkere vloeistof die eruitziet als chocolade. Deze vloeistof bestaat uit oud bloed en ontstekingsproducten. Endometriomen komen voor bij vrouwen met endometriose en worden ook wel endometriosecysten of chocoladecysten genoemd.Endometriose 
EndometrioseAandoening waarbij het endometrium zich buiten de baarmoeder bevindt, meestal in het bekken, en die gepaard gaat met onderbuikpijn, vaak tijdens de menstruatie, met pijnlijke seks, en met verminderde vruchtbaarheid. Endometriose, Endometriose 
endometrioseophoping van baarmoederslijmvlies buiten de baarmoederAnticonceptie 
EndometriumBaarmoederslijmvlies; de slijmvlies bekleding aan de binnenkant van de baarmoeder.Endometriose 
endometriumbaarmoederslijmvlies Anticonceptie 
EndorfineOpiaat, dat door het lichaam zelf wordt aangemaakt.Chronische pijn 
EndoscoopLetterlijk: naar binnen kijker. Het instrument waarmee naar binnen gekeken kan worden in een hol orgaan in het lichaam, zoals de urineblaas, slokdarm of buikholte. 
EndoscopieLetterlijk: naar binnen kijken. Het via een flexibele buis of slang bekijken van een hol orgaan in het lichaam, zoals de urineblaas, slokdarm of buikholte.Maagklachten 
EndotheelDe laag cellen die de binnenzijde van bloedvaten bekleedt.Hoge bloeddruk, Cholesterol 
EndotheeldisfuntieHet niet goed functioneren van de binnenste bekleding van de vaatwand. Als gevolg daarvan vermindert de elasticiteit van de wanden van de slagaders. 
enkel-armindex bepaling van een eventueel verschil in de bloeddruk tussen armen een benenHart- en vaatproblemen 
Enkelvoudige fobieEen fobie voor één bepaald dier, voorwerp of specifieke situatie, bijvoorbeeld een spinnenfobie. Werd vroeger ook wel een enkelvoudige fobie genoemd. 
Enkelvoudige suikersMonosaccharide, bijvoorbeeld glucose (druivensuiker). Dit zijn chemisch gezien de kleinste suikers die niet meer door middel van vertering in kleinere suikers omgezet kunnen worden. 
Enterohepatische kringloopHeropnamesysteem (‘recycling’), waarbij afgebroken bestanddelen van onder meer hormonen vanuit de darm weer worden teruggevoerd naar de lever.Schildklierafwijkingen 
enterohepatische kringloop opname via dunne darm en verwerking in lever Anticonceptie 
EnterospasmeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
EnuresisBedplassen, komt vaker voor bij kinderen met ADHD.ADHD 
Enuresis nocturnaLetterlijk: nachtelijk plassen. Bedoeld wordt het onbedoeld urineverlies (incontinentie) 's nachts tijdens de slaap, in het bijzonder van kinderen die de leeftijd hebben bereikt dat verwacht mag worden dat ze zindelijk zijn geworden. Men spreekt ook wel o 
EnzymEiwitachtige stof die een biochemische reactie teweegbrengt, waardoor een bepaalde stof wordt omgezet in een andere stof. Een bepaald enzym werkt meestal specifiek in op één bepaalde stof of groep van stoffen. Zo is de vertering en de energiestofwisseling 
Enzymatische reinigingReiniging door middel van een biochemische reactie, teweeggebracht door actieve enzymen. 
enzyminductiestimulatie van de enzymen (eiwitten) Anticonceptie 
EOGAfkorting voor electro-oculogram: registratie van de oogbewegingen. Gebeurt ondermeer bij slaaponderzoek, om de REM-slaap fase te registreren. 
Eosinofiele granulocytenEen type witte bloedcel die een belangrijke rol speelt bij allergie en astma. De eosinofiel is betrokken bij de ontsteking door de productie van beschadigende stoffen.Astma, COPD 
EpidemiologieDe wetenschap van de mate waarin ziekten voorkomen en van de factoren die de frequentie ervan bepalen. In de gezondheidszorg werken epidemiologie en statistiek nauw samenDepressief en nu 
EpidermisOpperhuid, bovenste huidlaag, bestaande uit hoornlaag en kiemlaag. 
Epidurale Spinale Elektro StimulatieEen methode om pijn te bestrijden, waarbij het ruggenmerg direct elektrisch geprikkeld. 
epifysepijnappelklier; het woord kan ook verwijzen naar het uiteinde van een bot 
EpilepsieStaat bekend als 'vallende ziekte'. Hersenziekte die zich kenmerkt door aanvallen van ongecontroleerde overmatige activiteit van bepaalde delen van de hersenen, waardoor toevallen kunnen ontstaan. Deze kunnen zich voordoen in diverse vormen, zoals spiertrSchizofrenie, Vaatlijden, Epilepsie 
Epilepsie, cryptogeneWanneer er bij iemand met epilepsie een afwijking of beschadiging van de hersenen wordt vermoed die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de aanvallen, maar (nog) niet kan worden aangetoond.Epilepsie 
Epilepsie, idiopathischeEen vorm van epilepsie waarbij geen afwijking of beschadiging van de hersenen is te vinden die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de epileptische aanvallen.Epilepsie 
epilepsie, RolandischeOude benaming van plaatsgebonden (idiopathische) epilepsie die uitgaat van de winding van Roland (gyrus Rolandicus), de motorische hersenschors.Epilepsie 
Epilepsie, symptomatischeDe vorm van epilepsie waarbij een afwijking of beschadiging van de hersenen is te vinden die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de epileptische aanvallen.Epilepsie 
Epilepsie, temporaalEen veelvoorkomend type epileptische aanval (temporaal epilepsie), waarbij de patiënt doelloze bewegingen uitvoert, een starende blik heeft en gedeeltelijk (of geheel ) het bewustzijn verliest. Vaak gaan aan de aanval bepaalde gevoelens vooraf (zie ook AuEpilepsie 
EpilepsiecentrumGespecialiseerd ziekenhuis met bijbehorende poliklinieken voor mensen met epilepsie. Deze centra hebben specifieke kennis en ervaring op het gebied van observatie, diagnostiek en medicijninstelling. (Kinder)neuroloog, (neuro)psycholoog, pedagoog en maatscEpilepsie 
episodebij stemmingsstoornissen gebruikt om een periode van een depressie of een periode van een manie aan te gevenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
EpitheelHet dunne laagje slijmvlies dat de luchtwegen aan de binnenkant bekleedt.Astma, COPD 
Epitheel-oedeemOngewenste opeenhoping van vocht in de bovenste huidlaag, bijvoorbeeld in het hoornvliesepitheel. 
EPOerytropoëtine, hormoon dat door de nieren wordt uitgescheidenNierziekten 
Erdheim-Chester, ziekte vanbepaalde vorm van de ziekte histiocytose Hypofyseziekten 
Erectiele disfunctieHet niet voldoende of niet lang genoeg stijf worden van de erectie tot het voltooien van de seksuele activiteit.Erectieproblemen 
erectiele disfunctie niet voldoende of niet lang genoeg stijf worden van de erectie tot het voltooien van de seksuele activiteitPlas- en erectieproblemen 
erectiescore scorelijst waarmee de maximale stijfheid van de erectie kan worden ingeschat Plas- en erectieproblemen 
erfelijkheidde mate waarin een ziekte of conditie aan het nageslacht wordt doorgegevenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ErfelijkheidstheorieVerklaringsmodel dat ervan uitgaat dat eigenschappen van mensen (ook ziekelijke) berusten op het genetisch materiaal (zie Gen) waaruit zij ontstaan zijn. 
ErgometrieInspanningstest op de fiets. 
Ergonomie, visueleWetenschap die zich bezighoudt met de relatie tussen het gezichtsvermogen en het werk en de dagelijkse bezigheden van de mens, zoals het meten van het gezichtsvermogen, de eisen aan het gezichtsvermogen voor bepaalde werkzaamheden en beroepen (keuringseis 
ErgophtalmologieVisuele ergonomie, wetenschap die zich bezighoudt met de relatie tussen het gezichtsvermogen en het werk en de dagelijkse bezigheden van de mens, zoals het meten van het gezichtsvermogen, de eisen aan het gezichtsvermogen voor bepaalde werkzaamheden en be 
Erosio corneaeBeschadiging van de buitenste laag van het hoornvlies. Kan bijvoorbeeld ontstaan wanneer iemand een tak in het oog krijgt. 
ErythramaOppervlakkige huidinfectie met grillig gevormde, rode tot bruinrode, soms licht schilferende plekken. Erytrasma wordt veroorzaakt door de corynebacterium minutissimum. Deze bacterie groeit graag in een vochtige huid, zoals de liezen, oksels, bilplooi en b 
erytrocyten rode bloedcellen Nierziekten 
EsDoor Freud in psychodynamische theorie gebruikte term voor het driftleven. 
ESESAfkorting voor epidurale spinale elektro stimulatie; een methode om pijn te bestrijden, waarbij het ruggenmerg direct elektrisch geprikkeld wordt.Multiple Sclerose 
EsoforieDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant, nl. naar binnentoe af te dwalen. Dit wordt ook wel 'latent scheelzien' genoemd. Wanneer he 
EssentieelLetterlijk: het wezen ener zaak: in de geneeskunde gebruikt om aan te geven dat de oorzaak van de na deze term volgende ziekte onbekend is.Parkinson 
essentiële hypertensiehoge bloeddruk waarvoor geen duidelijke oorzaak te vinden isHoge bloeddruk, Hart- en vaatproblemen 
etalagebenenpijn bij het lopen door een verstoorde bloedvoorziening van de benen door atherosclerose van de slagaders in de liezen of in de benenHoge bloeddruk, Hart- en vaatproblemen 
EuforieOpgewekte stemming.Multiple Sclerose 
EUG extra-uteriene graviditeit of buitenbaarmoederlijke zwangerschapAnticonceptie 
Eustachius, buis vanDe verbindingsbuis tussen de trommelholte (middenoor) en de neus-keelholte, waar doorheen tijdens het slikken de lucht in het middenoor ververst kan worden en een eventueel verschil in luchtdruk aan beide kanten van het trommelvlies kan worden opgeheven. 
EuthanasieHet opzettelijk levensbeëindigend optreden door een ander dan de patiënt zelf, in het bijzonder door de arts. 
EuthyreootMet normale schildklierfunctie.Schildklierafwijkingen 
EVNAfkorting van Epilepsie Vereniging Nederland.Epilepsie 
EwingtestTest voor het ontdekken van slechthorendheid bij baby's vanaf de leeftijd van ongeveer 6 maanden. 
ExacerbatieEen meestal plotseling optredende verslechtering van een ziekte.Astma, COPD 
Executieve functiestoornisStoornis waarbij de patiënt iets wel weet, maar niet op het goede moment kan uitvoeren.ADHD 
ExoforieDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant, nl. naar buiten toe af te dwalen. Dit wordt ook wel 'latent scheelzien' genoemd. Wanneer h 
exogeenvan buitenaf komend Manisch depressief en nu 
ExpositieLetterlijk: blootstelling; bijvoorbeeld expositie (blootstelling) aan een besmetting, aan radioactieve straling of of aan zonlicht. 
ExposureLetterlijk: blootstellen aan; een in de psychologie gebruikte term voor een behandelingstechniek bij mensen met een fobie, waarbij getracht wordt de patiënt zich bewust bloot te laten stellen aan datgene waarvoor hij zo angstig is. 
Extended wear contactlensEen hoog-zuurstofdoorlatende contactlens die langer dan 16 uur achtereen gedragen kan worden (resp. een paar dagen achtereen ingehouden kan worden). 
Extensie reflexDe door de Franse neuroloog Babinski als eerste beschreven afwijkende voetzoolreflex, waarbij de grote teen zich bij het strijken onder de voetzool zich omhoog beweegt in plaats van naar beneden. Deze afwijkende voetzoolreflex, ook wel reflex van Babinski 
Extensie responsDe door de Franse neuroloog Babinski als eerste beschreven afwijkende voetzoolreflex, waarbij de grote teen zich bij het strijken onder de voetzool zich omhoog beweegt in plaats van naar beneden. Deze afwijkende voetzoolreflex, ook wel reflex van Babinski 
extra-uterienbuiten de baarmoederAnticonceptie 
Extramurale zorgLeterlijk: zorg buiten de muren. Behandeling waarbij de patiënt niet is opgenomen in een ziekenhuis of een andere medische instelling voor dag en nacht. Dit heet ook wel ambulante behandeling, in tegenstelling tot intramurale of klinische zorg. 
ExtrasystolieOnregelmatigheid in het hartritme, ook wel 'overslaan van het hart' genoemd. Hierbij komt er een hartslag te snel na de vorige hartslag, waardoor de hoeveelheid bloed dat wordt uitgepompt zo klein is dat deze hartslag niet wordt opgemerkt en het lijkt hetHoge bloeddruk 
f-MRIFunctionele MRI: hiermee kan de functie van hersendelen in beeld gebracht wordenADHD 
FABFrontal Assessment Battery, screeningtest die wordt gebruikt bij frontaalstoornissen Dementie doet ook pijn! 
FaçadeLetterlijk: voorkant van een gebouw; in de psychologie gebruikt om een bepaalde vorm van gedrag aan te geven, namelijk 'onecht' gedrag, dat de bedoeling heeft aan de omgeving de indruk te geven dat er niets aan de hand is bij iemand die in werkelijkheid m 
FaecesLetterlijk: aanslag op de bodem van een vat. In de geneeskunde gebruikt als benaming voor de ontlasting. 
FamiliairGebruikt om aan te geven dat iets in bepaalde families vaker voorkomt. 
Familiair gecombineerde hyperlipidemieErfelijke stoornis waardoor er bij meerdere leden van een familie zowel hypercholesterolemie als hypertriglyceridemie kan voorkomen.Cholesterol 
Familiaire dysbetalipoproteïnemieErfelijke stoornis waarbij zowel hypercholesterolemie als hypertriglyceridemie kan voorkomen, doordat de chylomicronen en VLDL-deeltjes onvoldoende verwijderd worden.Cholesterol 
Familiaire hypercholesterolemieErfelijke stoornis waarbij er een tekort bestaat van de LDL-receptor, waardoor het LDL-cholesterolgehalte in het bloed sterk verhoogd is.Cholesterol 
FamilieanamneseHet nagaan of bepaalde ziekten, bijvoorbeeld hoge bloeddruk, in de familie voorkomen.Hoge bloeddruk 
Fanconi, syndroom vanaandoening van de nierbuisjes 
FantoomgevoelHet gevoel of het lichaamsdeel dat geamputeerd is, nog aanwezig is.Chronische pijn 
FantoompijnPijn in een niet meer aanwezig lichaamsdeel (fantoom).Chronische pijn 
FarmacologieLetterlijk: kennis der geneesmiddelen. De wetenschap die zich met de kennis en de ontwikkeling van geneesmiddelen bezighoudt. 
Fase, clonischeFase van een epileptische aanval waarin de kramptoestand van de spieren afgewisseld wordt met ontspanning, waardoor schokkende bewegingen van ondermeer de ledematen ontstaan. 
Fase, tonischeFase van een epileptische aanval waarin een kramptoestand ontstaat doordat alle spieren van het lichaam tegelijk aanspannen. 
fatty streaks vroege cholesterolophopingen in de vaatwandHart- en vaatproblemen 
FCHLFamiliair gecombineerde hyperlipidemie, erfelijke stoornis waardoor er bij meerdere leden van een familie zowel hypercholesterolemie als hypertriglyceridemie kan voorkomen.Cholesterol 
FDFamiliaire dysbetalipoproteïnemie, erfelijke stoornis waarbij zowel hypercholesterolemie als hypertriglyceridemie kan voorkomen, doordat de chylomicronen en VLDL-deeltjes onvoldoende verwijderd worden.Cholesterol 
FDG-PET-scan scan met gelabeld suiker om de stofwisseling van de hersenen in beeld te brengen Parkinson en nu 
fenotypede uiteindelijke verschijningsvorm van een nakomeling als resultaat van de verschillende (dominante en recessieve) invloeden van de erffactoren (genen)Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
FeochromocytoomMeestal goedaardige tumor, uitgaande van het bijniermerg, waar adrenaline (een stimulerende stof) wordt afgescheiden en waardoor onder meer hoge bloeddruk en vaak ook hartkloppingen ontstaan.Schildklierafwijkingen, Hoge bloeddruk 
ferritinebloedbepaling die een maat is voor de hoeveelheid weefselijzerHypofyseziekten 
FEV1Afkorting van de Engelse term forced expiratory volume. Hiermee wordt aangegeven de hoeveelheid lucht die iemand na een zo diep mogelijke inademing in 1 seconde snel kan uitgeblazen. Dit onderzoek wordt ondermeer gebruikt om de longfunctie te meten bij ieAstma 
FHfamiliaire hypercholesterolemie, erfelijke stoornis erfelijke stoornis die gepaard gaat met extreem hoge cholesterolgehaltesCholesterol, Hart- en vaatproblemen 
fibratengeneesmiddelen die vooral het triclyceridengehalte verlagen en het HDL-cholesterolgehalte licht verhogenHart- en vaatproblemen 
FibrillerenSnelle en ongecoördineerde samentrekking van de spiervezels in de boezem of kamer van het hart. Bij boezemfibrilleren ontstaat er een verminderde of onvoldoende pompfunctie, welke met medicijnen in de regel goed te behandelen is. Kamerfibrilleren leidt toHoge bloeddruk 
Fibromusculaire dysplasieErfelijke afwijking met vernauwing in de slagaderen van de nieren.Hoge bloeddruk 
FibromyalgieLetterlijk: pijn in bindweefsel en spieren. Een aandoening die optreedt in de weke delen van het bewegingsapparaat.Chronische pijn, Oorsuizen 
fibrosebindweefselvormingNierziekten 
FistelLetterlijk: buis. In de geneeskunde gebruikt om een abnormale buisvormige verbinding tussen twee organen of een orgaan met de buitenwereld aan te geven die normaal niet aanwezig is. Veel fistels ontstaan als gevolg van een ontsteking. 
FixatieEen begrip dat in de psychologie wordt gebruikt om aan te geven dat iemand in extreme mate gehecht is aan of gericht is op iets of iemand (bijvoorbeeld de vader of de moeder). Daarnaast heeft fixatie de betekenis van conservering: toevoeging van een bepaa 
Flare-up-effectWanneer een behandeling met een gnrh-agonist wordt gestart om de hormoonproductie van de eierstokken te onderdrukken, neemt de hormoonproductie eerst toe gedurende ongeveer twee weken. Pas daarna treedt de eigenlijke onderdrukking van de eierstokken op. De eerste periode van opflakkeren van de hormoonproductie wordt flare-up-effect genoemd. Dit is een ongewenste bijwerking van gnrh-agonisten. Wanneer gnrh-antagonisten gebruikt zouden worden, zou deze bijwerking niet optreden. gnrh-antagonisten zijn echter pas sinds relatief kort op de markt en ze bestaan nog niet in depotvorm zoals de gnrh-agonisten.Endometriose 
FlashbackHet spontaan weer optreden en herbeleven van de hallucinaties en voorstellingswereld die eerder werden meegemaakt tijdens het gebruik van een bepaalde drug, zonder dat deze drug opnieuw is gebruikt.Schizofrenie 
FlauwvallenSituatie waarbij de hersenen niet genoeg zuurstof of voedingsstoffen krijgen door een tijdelijke afname van de doorbloeding.Vaatlijden 
FletcherindexHoorindex, de maat om de ernst van het gehoorverlies mee aan te geven. 
Flexible wear contactlensEen hoog-zuurstofdoorlatende contactlens die langer dan 16 uur achtereen gedragen kan worden (resp. een paar dagen achtereen ingehouden kan worden). 
FlitsgevoeligheidVerschijnsel bij daarvoor gevoelige personen waarbij het zien van lichtflitsen in een bepaalde frequentie epileptische ontladingen in de hersenen veroorzaken hetgeen kan leiden tot het optreden van epileptische aanvallen.Epilepsie 
Flow-volume meterEen longfunctie apparaat dat gebruikt kan worden om luchtwegvernauwing te meten. Het meet de luchtstroom (flow) van de uitgeblazen lucht en relateert dat aan het volume van de uitgeblazen lucht.Astma, COPD 
FluistertestOnderzoekmethode waarmee door het na laten zeggen van gefluisterde woordjes de gevoeligheid van het oor wordt getest. 
Fluor vaginalisLetterlijk: vaginale uitvloed. Wordt gebruikt wanneer er sprake is van een overvloedige afscheiding en ook wel 'witte vloed' genoemd. 
FluoresceïneOnschadelijke fluorescerende kleurstof, die gebruikt wordt bij het onderzoek van het oog om kleine beschadigingen van het hoornvlies te kunnen zien. Met de kleurstof kan ook bekeken worden hoe een harde contactlens op het oog past. Deze methode kan niet g 
fobieangststoornis waarbij iemand op overdreven, onlogische en ongegronde wijze bang is voor bepaalde voorwerpen, dieren, mensen of situaties en contact hiermee zal vermijden of bij (dreigend) contact zal vluchtenDepressief en nu 
Fobie, enkelvoudigeEen fobie voor één bepaald dier, voorwerp of specifieke situatie, bijvoorbeeld een spinnenfobie. Werd vroeger ook wel een enkelvoudige fobie genoemd. 
Fobie, socialeZiekelijke angst voor situaties waarbij men in contact met andere, met name vreemde, mensen kan komen (zie ook Fobie). 
Fobie, specifiekeEen fobie voor één bepaald dier, voorwerp of specifieke situatie, bijvoorbeeld een spinnenfobie. Werd vroeger ook wel een enkelvoudige fobie genoemd. 
focale vulvitiseen ontsteking van de ingang van de vagina, die aanleiding kan geven tot een pijnlijke coïtusErectieproblemen, Plas- en erectieproblemen 
FocimeterTopsterktemeter, instrument om de sterkte van brillenglazen of contactlenzen te meten. 
FocusseringScherpstelling (bijvoorbeeld van het oog om een voorwerp scherp te kunnen zien). 
Folliculaire faseEerste fase van de menstruatiecyclus, waarin de groei van de follikel optreedt en het baarmoederslijmvlies wordt opgebouwd.Endometriose 
FollikelEicel met de zich daaromheen bevindende groepje cellen in de eierstok, die hormonen kunnen aanmaken.Depressie, Eetstoornissen, Endometriose 
follikelvochtblaasje waarin een eicel rijptAnticonceptie 
Follikel stimulerend hormoonStimuleringshormoon uit de hypofyse, dat follikels in de eierstokken stimuleert tot de vorming van oestrogene hormonen en tot het gaan rijpen van de zich daarbinnen bevindende eicel. 
follikelstimulerend hormoonhormoon uit de hypofysevoorkwab dat de geslachtsklieren stimuleertHypofyseziekten 
Fontaineclassificatie scoresysteem om ernst van etalage­benen uit te drukkenHart- en vaatproblemen 
Forced Expiratory Volume (FEV1)De hoeveelheid lucht die iemand na een zo diep mogelijke inademing in 1 seconde snel kan uitgeblazen. Dit onderzoek wordt ondermeer gebruikt om de longfunctie te meten bij iemand met astma en COPD. Door de FEV1 te meten vóór en ná inhalatie van een bepaalAstma, COPD 
ForieDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant af te dwalen. Dit wordt ook wel 'latent scheelzien' genoemd. Wanneer het oog naar buiten to 
fornix posterior top van de vagina achter de baarmoedermondAnticonceptie 
fosfodiësterase enzym dat cGMP afbreektPlas- en erectieproblemen 
Fosfodiësterase type 5Een enzym dat cGMP afbreekt.Erectieproblemen 
fosfodiësteraseremmers middelen die de erectie bevorderen door de werking van het enzym fosfodiësterase te remmenPlas- en erectieproblemen 
Fosfodiësteraseremmers 5Middelen die de erectie bevorderen door de werking van het enzym fosfodiësterase te remmen.Erectieproblemen 
FosfolipidenVetachtige stoffen die fosfor bevatten, bijvoorbeeld lecithine.Cholesterol 
FotofobieLichtschuwheid. 
FotokeratitisHoornvliesontsteking die ontstaat als gevolg van een overmaat van (ultraviolet) licht, bijvoorbeeld in de sneeuw (sneeuwblindheid). 
FotonKleinste hoeveelheid elektromagnetische straling, ongeacht de bron van herkomst. Het is bijvoorbeeld afkomstig uit het verval van een radioactief atoom of een röntgenapparaat of een gloeilamp.Kanker en radiotherapie 
Fotopisch zienDaglichtzien; het zien door middel van de activering van de kegeltjes in het netvlies, waardoor we in kleur kunnen waarnemen. Dit in tegenstelling tot schemerzien (scotoptisch zien), waarbij we alleen met de staafjes kijken en daardoor alleen in zwart-wit 
Fototrope glazenBrillenglazen die donkerder worden als er meer licht op valt. 
FoveaPlaats waar het netvlies het scherpst 'ziet' (in het midden van de gele vlek). 
FractuurBotbreuk.Osteoporose 
FractuurgrensDe grenswaarde met betrekking tot de hoeveelheid botweefsel in het bot. Onder de grens is er sprake van verminderde weerstand tegen de normale dagelijkse belasting, waardoor reeds bij een onschuldig ongelukje gemakkelijk een botbreuk kan optreden. Dit isOsteoporose 
freezing bevriezen Parkinson en nu 
FrequentieHet aantal malen dat een bepaalde gebeurtenis tijdens een afgesproken periode plaatsvindt. Bijvoorbeeld het aantal hartslagen per minuut, het aantal griepgevallen per jaar of het aantal geluidstrillingen per seconde (om de hoogte van een toon aan te gevenOorsuizen 
FrontaalkwabVoorhoofdskwab; het aan de voorzijde gelegen deel van de hersenen, dat onder meer van belang is voor het nemen van beslissingen en het regelen van gedrag.Vaatlijden 
Frozen shoulderEngels voor 'bevroren schouder'; een pijnlijke verstijving van de schouder. Ontstaat soms als gevolg van een gebrek aan beweging, maar meestal is geen oorzaak aanwijsbaar.Multiple Sclerose 
FructosamineEen bepaald eiwit in het bloed dat suikerachtige stoffen bindt. Een te hoog bloedgehalte aan fructosamine betekent dat de gemiddelde bloedglucosewaarde van de voorafgaande 2 à 3 weken te hoog was. Bepalen van de hoeveelheid fructosamine in het bloed kan dDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
FSHfollikel stimulerend hormoon. Stimuleringshormoon uit de hypofyse, dat follikels in de eierstokken stimuleert tot de vorming van oestrogene hormonen en tot het gaan rijpen van de zich daarbinnen bevindende eicelHypofyseziekten, Anticonceptie 
FSHfollikel stimulerend hormoon  
Functies, cognitieveEen moeilijk precies te omschrijven term, die in het algemeen gebruikt wordt om activiteiten als denken, redeneren en andere intellectuele functies mee aan te geven. Het gaat hier om het geheel van gedachten, opvattingen en interpretaties van (een gedee 
FunctioneelHet begrip functioneel in combinatie met een bepaalde klacht of verschijnsel wordt gebruikt in het geval er na voldoende onderzoek is gebleken dat er geen ziekte of orgaanafwijking aan de klacht of het verschijnsel ten grondslag ligt. 
Functioneel gehoorverliesSlechthorendheid waarbij geen lichamelijke stoornis gevonden wordt, terwijl uit onderzoek blijkt dat het gehoor en de verwerking van het geluid goed zijn.Oorsuizen 
Functionele aanvalEen op epilepsie lijkende aanval, waarbij na uitgebreid onderzoek geen epilepsie is vast te stellen en ook andere oorzaken, zoals hartafwijkingen, niet aanwezig blijken te zijn. Wordt ook wel psychogene aanval genoemd.Epilepsie 
Functionele diarreeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
FundoscopieHet bekijken van het netvlies van het oog (de fundus) met een speciaal lampje.Multiple Sclerose 
FysiologieDe wetenschap die zich bezig houdt met de werking en samenhang van organen van levende organismen.ADHD 
Fysiologie van de seksualiteitHet seksuele gebeuren en de lichamelijk en geestelijke reacties die daarbij optreden.Erectieproblemen 
fysiologie van de seksualiteit seksuele gebeuren en de lichamelijke en geestelijke reacties die daarbij optreden Plas- en erectieproblemen 
FytaatBestanddeel van voedingsvezels, met name (tarwe)zemelen, dat de opneming van calcium uit de voeding afremt.Osteoporose 
galactorroetepeluitvloedHypofyseziekten 
galantamine geregistreerd medicament voor de symptomatische behandeling van geheugenstoornissen bij de milde tot matige vorm van de ziekte van AlzheimerDementie doet ook pijn! 
GalzurenIn de gal aanwezige vet-achtige zuren, die tijdens en vlak na de maaltijd door de galblaas worden uitgescheiden naar de darm. Galzuren helpen bij de vertering van vet.Cholesterol 
Galzuurbindende harsenStoffen die in de darm de galzuren binden en daarmee een cholesterolverlaging veroorzaken. Deze stoffen worden niet in het bloed opgenomen. 
gamma-knife-therapiespeciale vorm van bestralingstherapieHypofyseziekten 
GammastralingEnergierijke elektromagnetische straling uitgezonden door atoomkernen.Kanker en radiotherapie 
GastrineIn de maag- en dunne-darmwand gemaakte hormoon, dat de cellen in de maagwand aanzet tot de afgifte van maagzuur. Daarnaast stimuleert gastrine het op gang komen van de dikkedarm bewegingen (zie gastro-colische reflex). 
GastritisOntsteking van het maagslijmvlies. Acute gastritis wordt meestal veroorzaakt door inwerking op de maag door schadelijke stoffen (bijvoorbeeld overmatig alcoholgebruik), ziektekiemen (bijvoorbeeld bij voedselvergiftiging) of door bepaalde medicijnen. ChronMaagklachten 
Gastritis, acuteOntsteking van het maagslijmvlies, veroorzaakt door inwerking op de maag door schadelijke stoffen (bijvoorbeeld overmatig alcoholgebruik), ziektekiemen (bijvoorbeeld bij voedselvergiftiging) of door bepaalde medicijnen. 
Gastritis, chronischeOntsteking van het maagslijmvlies, veroorzaakt door de bacterie helicobacter pylori. Hierbij is het risico op het ontstaan van een maagzweer vergroot. 
Gastro-colische reflexDe na een maaltijd optredende toestand van de bewegingen van de dikke darm als reactie op de afgifte door de maagwand aan het bloed van een hormoon (gastrine), die de spiervezels in de dikke darmwand activeert. 
Gastro-enteroloogMedisch specialist die zich uitsluitend bezighoudt met maag-, darm- en leverziekten.Maagklachten 
Gastro-oesofagale refluxRefluxziekte, symptomen en verschijnselen veroorzaakt door het terugstromen van de zure maaginhoud naar de slokdarm. Dit leidt tot klachten over zuurbranden achter het borstbeen, vooral in liggende houding na de maaltijd of bij het voorover bukken. Op den 
GastroscopieOnderzoek waarbij het inwendige van de maag bekeken wordt. Tegenwoordig worden hier flexibele kijkers voor gebruikt. Bij dit onderzoek wordt eigenlijk altijd ook de slokdarm en de twaalfvingerige darm bekeken. Men noemt het onderzoek daarom ook wel oesophMaagklachten 
GDS Geriatric Depression Scale, vragenlijst over depressieve gevoelensDementie doet ook pijn! 
GeavanceerdIn technisch opzicht voorop lopend. 
Geboorteregeling, hormonaleGeboortenregeling door middel van een hormoonpreparaat (=pil, minipil, prikpil). 
GedragstherapieManier van behandelen in de psychotherapie die zich vooral richt op het veranderen van abnormaal of slecht aangepast gedrag, zonder dat daarbij speciaal gelet wordt op de achterliggende conflicten. 
Gegeneraliseerde aanvalEpileptische aanval waarbij de stoornis (epileptische ontlading van hersencellen) zich voordoet in de hele hersenen. Er is altijd een stoornis van het bewustzijn. De meest voorkomende verschijningsvormen zijn absences, myoclonieënen (bij behouden bewustziEpilepsie 
Gegeneraliseerde angstNiet-reële bezorgdheid of angst over normale aspecten van het leven, gepaard gaand met lichamelijke uitingen van ondraaglijke spanning en angst, zoals hartkloppingen, beven en transpireren. 
Gegeneraliseerde angststoornisVorm van angststoornis die niet ergens speciaal op gericht is. Wordt ook diffuse angststoornis genoemd. 
Geglyceerd hemoglobineHemoglobine (de rode bloedkleurstof in de rode bloedcellen) waaraan zich suikerachtige stoffen gehecht (geglyceerd) hebben. Naarmate de hoeveelheid glucose in het bloed hoger is, zal meer hemoglobine geglyceerd worden en neemt het bloedgehalte aan HbA1 to 
Geheugen, langetermijn-Deel van het geheugen waarin informatie wordt bewaard die enige maanden tot vele jaren geleden is verworven. 
geheugenpoilpolikliniek voor geheugenstoornissenDementie doet ook pijn! 
Geheugenverlies, tijdelijkGeheugenverlies waarbij iemand gedurende enkel uren niets meer kan onthouden.Vaatlijden 
Gehoorverlies, functioneelSlechthorendheid waarbij geen lichamelijke stoornis gevonden wordt, terwijl uit onderzoek blijkt dat het gehoor en de verwerking van het geluid goed zijn. 
Gele lichaamOok wel corpus luteum genoemd. Dit is de rest van het eiblaasje dat overblijft nadat het eiblaasje is opengebarsten en de eicel eruit gekomen is. Het gele lichaam houdt het baarmoederslijmvlies intact gedurende de eerste weken van de zwangerschap, zodat de zwangerschap gedurende deze periode kan overleven.Endometriose 
gele stickereen gele sticker wordt door de apotheek op de verpakking van een geneesmiddel geplakt als waarschuwing dat het betreffende geneesmiddel de rijvaardigheid kan verminderenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Gele vlekMiddelste gedeelte van het netvlies in het oog dat het gevoeligst is voor licht. 
GelegenheidsaanvalEpileptische aanval die alleen onder extreme omstandigheden optreedt, bijvoorbeeld als gevolg van een ernstig slaapgebrek of bij het zien van flikkerend licht (als in een disco of in een auto tijdens rijden bij laagstaande zon langs een lange bomenrij).Epilepsie 
GeleidingsverliesGehoorverlies dat optreedt ten gevolge van een stoornis in de geleiding van het geluid vanaf binnenkomst in de uitwendige gehoorgang tot aan het slakkenhuis toe (bijvoorbeeld een grote prop oorsmeer in de gehoorgang). 
GemaskeerdLetterlijk: verduisterd of vertroebeld. Wordt gebruikt voor het type depressie waarbij de depressieve stemming minder duidelijk aanwezig is en een groot aantal andere symptomen (vooral lichamelijke klachten) duidelijk op de voorgrond staan. 
Gemaskeerde depressieHet type depressie waarbij de depressieve stemming minder duidelijk aanwezig is en een groot aantal andere symptomen (vooral lichamelijke klachten) op de voorgrond staan.Depressie 
Gemengd verliesBij slechthorendheid het samengaan van perceptief verlies (stoornis in de zenuwcellen of de verwerking van gehoorimpulsen in de hersenen) en geleidingsverlies (stoornis in de geleiding van geluid vanuit de gehoorgang naar de zenuwcellen in het slakkenhuis 
GenStukje erfelijk materiaal (DNA) op een chromosoom dat een bepaalde eigenschap herbergt, bijvoorbeeld het opdracht geven voor de productie van een bepaald eiwit.Manisch-depressieve stoornis, Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Cholesterol 
Generieke naamDe wetenschappelijke naam van de werkzame stof in een geneesmiddel.Epilepsie 
Generische naamDe wetenschappelijke naam van de werkzame stof in een geneesmiddel.Epilepsie 
GenetischErfelijk bepaald.Astma, COPD 
genetische codeDNA, het basisbestanddeel van waaruit de chromosomen (erfelijkheidsdragers) zijn opgebouwd: een lange keten van allerlei opeenvolgende combinaties van vier verschillende eiwit-achtige stoffen (adenine, cytosine, guanine en thymine) die de blauwdruk vormen van de aanmaak van de eiwitten die nodig zijn voor ieder bestaand leven (zie ook Chromosoom)Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Genetische effectenEffecten die tot uitdrukking komen in het nageslacht.Kanker en radiotherapie, Kanker en chirurgie 
GentherapieHet genezen van een erfelijke ziekte door het foute of onwerkzame gen te vervangen door een gezond of werkzaam gen.Cholesterol 
germinoomkiemceltumor die ontstaat uit embryonale cellenHypofyseziekten 
GeschillencommissieSoort 'rechtbank' die bij onenigheden bepaalt wie er gelijk heeft. 
GezichtsscherpteOmschrijving waarmee men meestal bedoelt: de mate waarin iemand scherp ziet. Als 'scherp' in een getal wordt uitgedrukt, en als het ware een rapportcijfer krijgt, spreekt men van een 'visus' ('de visus is zoveel of zoveel). 
GezichtsveldDeel van de omgeving dat overzien kan worden bij stilstaand oog (in de regel onderzocht tijdens het recht voor zich uit kijken). 
GezwelTumor. 1. Zwelling als gevolg van een ontstekingsproces; 2. Zwelling of gezwel ontstaan door de nieuwvorming van goed- of kwaadaardige cellen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
GGZafkorting van geestelijke gezondheidszorgDepressief en nu 
GHgroeihormoon Hypofyseziekten 
GH releasing hormonehypothalamushormoon dat de hypofysevoorkwab stimuleert tot het produceren en afgeven van GHHypofyseziekten 
GHDgroeihormoondeficiëntieHypofyseziekten 
Ghrelinhormoon dat vooral in de maag wordt geproduceerd en dat de GH-productie uit de hypofysevoorkwab stimuleert Hypofyseziekten 
GHRHGH releasing hormone Hypofyseziekten 
GHRH/Arginine-testtest waarbij arginine en GHRH wordt toegediend om te beoordelen of de hypofyse voldoende GH kan producerenHypofyseziekten 
GistEencellige schimmelsoorten die zich alleen door middel van ongeslachtelijke voortplanting kunnen vermenigvuldigen. 
glandulahormoonklierHypofyseziekten 
glandula pituitariahypofyse Hypofyseziekten 
GlaucoomOogziekte (meestal bij ouderen) die ontstaat doordat de druk binnen in het oog te hoog is. Door de te hoge druk raakt de oogbol van binnen uit beschadigd doordat de kleine bloedvaatjes worden dichtgedrukt. Hierdoor raken de zenuwvezels in het netvlies bes 
gliacellencellen die het steunweefsel rond zenuwcellen vormenHypofyseziekten 
glioomtumor uitgaande van gliacellenHypofyseziekten 
GlobusgevoelGevoel alsof er een brok in de keel zit.Maagklachten 
glomerulonefritis ontsteking van de zeeflichaampjesNierziekten 
glomerulus nierfilter, zeeflichaampjeNierziekten 
GlucagonHormoon dat wordt gemaakt in de alvleesklier en een bloedglucosegehalte verhogende werking heeft. Is ook beschikbaar als medicijn dat ingespoten kan worden bij een lage bloedglucosewaarde. Het maakt dan glucose vrij uit de reservevoorraad in ondermeer deDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
glucagonhormoon dat in de eilandjes van Langerhans van de alvleesklier wordt gemaakt en een werking heeft die tegengesteld is aan insuline; wordt ook toegediend om de GH-productie door de hypofyse te testenHypofyseziekten 
GlucoseDruivensuiker; het kleinst mogelijke koolhydraat. Circuleert in het bloed en heet daarom ook wel bloedsuiker. Glucose is van essentiëel belang voor het goed functioneren van de energievoorziening in het lichaam.Diabetes, Vaatlijden, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Hoge bloeddruk 
GlucosetolerantieDe mate waarin het lichaam de aangeboden hoeveelheid glucose uit de voeding kan verwerken. Is de glucosetolerantie gestoord, dan ontstaat er na de maaltijd een verhoogd bloedglucosegehalte.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
GlucosurieSuiker in de urine.Cholesterol 
GlueIngedikte, lijmachtige vloeistof in middenoor ('lijmoor' genoemd) als gevolg van langer bestaande onderdruk door slechte doorluchting van de buis van Eustachius. 
GlutamaatEen eiwitbestanddeel (aminozuur) dat werkt als een neurotransmitter (stof die impulsen van de ene op de andere zenuw kan overbrengen).Parkinson 
glutamaat neurotransmitterDementie doet ook pijn! 
GlutamaatantagonistenMedicijnen die het effect van dopamine in de hersenen verhogen door het effect van glutamaat af te remmen en op die manier gunstig kunnen werken bij de behandeling van mensen met de ziekte van Parkinson.Parkinson 
GlycirrhizineStof die in drop zit en een bloeddrukverhogende werking bezit.Hoge bloeddruk 
GlycogeenDe opgeslagen reservevoorraad glucose in lever- en spiercellen.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
GMDAfkorting van gemeenschappelijke medische dienst. 
GnRHgonadotropin releasing hormoneHypofyseziekten, Anticonceptie 
GnRHgonatrofine-releasing hormoon 
gnrh-agonistenMedicijnen die de werking nabootsen van het gnrh-hormoon dat door de hersenen wordt aangemaakt. Wanneer deze medicijnen gegeven worden, denkt het lichaam dat er genoeg gnrh is gemaakt en zal het na een periode van ongeveer twee weken stoppen met het produceren van het gnrh. Hierdoor wordt de werking van de eierstokken sterk onderdrukt en worden er (bijna) geen oestrogenen meer gemaakt.Endometriose 
GOLDGlobal initiative for Obstructive Lung Disease: initiatief om wereldwijd de sterfte en de morbiditeit van COPD te verminderen door preventie en verbetering van het management van deze ziekte.Astma, COPD 
gonadengeslachtsklierenHypofyseziekten 
GonadotrofinenLetterlijk: voeding voor de geslachtsklieren. Hormonen die gemaakt worden in de hypofyse (hersenaanhangsel) en die de werking van de geslachtsklieren stimuleren of remmen en op die manier de vorming van geslachtshormonen regelen. 
gonadotrofines/gonadotropinesbenaming voor LH en FSH samenHypofyseziekten 
gonadotrofinoomhypofyse-adenoom dat te veel LH of FSH maakt 
gonadotropin releasing hormonehypothalamushormoon dat de hypofysevoorkwab aanzet tot de productie van gonadotrofinesHypofyseziekten 
GordelroosNederlandse naam voor Herpes zoster. Een virale infectie, waarbij een rode uitslag met blaasjes ontstaat, in het verzorgingsgebied van een of meer zenuwwortels aan één zijde van het lichaam. Het virus is verwant met het waterpokkenvirus; na het verdwijnenChronische pijn 
Grand mal-aanvalOude benaming voor tonisch-clonische aanval, de meest bekende epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optreden..Epilepsie 
granulocyten, EosinofieleEen type witte bloedcel die een belangrijke rol speelt bij allergie en astma. De eosinofiel is betrokken bij de ontsteking door de productie van beschadigende stoffen.Astma, COPD 
granuloomophopingen van ontstekingscellen (bijvoorbeeld bij sarcoïdose)Hypofyseziekten 
Grauwe staarHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
Graves, ziekte vanHyperthyreoïdie t.g.v. auto-antilichamen (TSI = TsAb) dus een auto-immuun aandoening. Gaat vaak gepaard met oogverschijnselen (wat uitpuilende ogen). Genoemd naar de Ierse arts die het als eerste beschreef. De ziekte van Graves wordt ook wel de ziekte vanSchildklierafwijkingen 
Graves-ophthalmopathieOogafwijking bij patiënten met een bepaalde schildklierafwijking. Hyperthyreoïdie t.g.v. auto-antilichamen (TSI = TsAb) dus een auto-immuun aandoening. Gaat vaak gepaard met oogverschijnselen (wat uitpuilende ogen). Genoemd naar de Ierse arts die het alsKanker en radiotherapie 
GrayEenheid van geabsorbeerde dosis. Die komt overeen met de energieafgifte van één joule in één kilogram materiaal.Kanker en radiotherapie 
Grijze staarHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
groeihormooneen van de hormonen uit de hypofysevoorkwab 
Groene staarVeelvoorkomende oogziekte waarbij de inwendige druk van het oog afwijkend, bijvoorbeeld te hoog is. 
Grote aanvalMeest bekende epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optreden. Wordt ook wel grand mal-aanval of tonisch-clonischeEpilepsie 
GTSGilles de la Tourette syndroom, soort ticstoornis waarbij ongecontroleerde spiersamentrekkingen explosieve en onwillekeurige bewegingen en/of geluiden veroorzaken.ADHD 
Guaninemonofosfaat (cGMP)Een stof die zich bevindt in de spiercellen rondom bloedvaten en zorgt voor ontspanning van de spiercellen, waardoor de bloedvaten open gaan staan.Erectieproblemen 
guaninemonofosfaat (cGMP) stof die zich bevindt in de spiercellen rondom bloedvaten en zorgt voor ontspanning van de spiercellen, waardoor de bloedvaten open gaan staanPlas- en erectieproblemen 
Guaninetrifosfaat (GTP)Een stof die door NO wordt omgezet in guaninemonophosfaat (cGMP).Erectieproblemen 
guaninetrifosfaat (GTP) stof die door NO wordt omgezet in guaninemonofosfaat (cGMP) Plas- en erectieproblemen 
GyAfkorting van Gray, eenheid van geabsorbeerde dosis. Die komt overeen met de energieafgifte van één joule in één kilogram materiaal.Kanker en radiotherapie 
GynaecoloogSpecialist op het gebied van ziekten van de vrouwelijke geslachtsorganen en van vruchtbaarheid en verloskunde.Kanker en chirurgie 
gynaecomastieborstvorming bij mannenHypofyseziekten 
Haarcellen van CortiZintuigcellen in het slakkehuis, die de geluidstrillingen registreren en doorgeven aan de gehoorzenuw. 
HaarfollikelHaarzakje, de combinatie van een haar met de bijbehorende talgklier en het afvoerkanaaltje hiervan. 
HaarzakjeDe combinatie van een haar met de bijbehorende talgklier en het afvoerkanaaltje hiervan. 
HalfwaardetijdDe tijd die het lichaam nodig heeft om de helft van de hoeveelheid van een bepaald geneesmiddel dat in het lichaam aanwezig is, af te breken. 
Halfzijdige verlammingEen verlamming van een kant van het lichaam.Vaatlijden 
hallucinatieeen waarneming zonder bijbehorende uitwendige prikkel, die door de betrokkene als echt wordt ervaren, maar die in werkelijkheid niet aanwezig is en die anderen dus niet kunnen bevestigen. Hallucinaties als het horen van stemmen of het zien van personen, zijn kenmerkend voor diverse psychotische stoornissen (zie Psychose). De op hallucinaties lijkende belevingen tijdens de overgang van waken naar slapen of tijdens het wakker worden, vallen niet onder het begrip hallucinatieManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu, Oorsuizen 
Hallucinatie, dissociatieveHallucinatie tijdens een trance, gekenmerkt door een combinatie van zintuiglijke kwaliteiten (zoals beeld, geluid, geur) en hevige emotionele belevingen. 
HaloDe gekleurde ringen die mensen met een verhoogde druk in de oogbol (zie Glaucoom) rond een lichtbron (lamp, lantaren, maan) kunnen zien. Het zien van deze ringen is altijd reden om de oogboldruk te laten controleren. 
HalsslagaderSlagader aan de voorkant van de hals waardoor bloed stroomt naar de hersenen.Vaatlijden 
HamerDe eerste van de drie gehoorbeentjes, die de geluidstrillingen van het trommelvlies opvangt.Schizofrenie 
hangovereffectsufmakende nawerking die bij sommige langwerkende slaapmiddelen kan optreden en die de volgende dag een katerig gevoel kan veroorzaken 
HaptischBetrekking hebbend op de tastzin of het lichamelijke gevoel en de psychische beleving die daarbij optreden.Schizofrenie 
Harsen, galzuurbindendeStoffen die in de darm de galzuren binden en daarmee een cholesterolverlaging veroorzaken. Deze stoffen worden niet in het bloed opgenomen. 
hart-longmachinemachine die de bloedsomloop en zuurstofvoorziening tijdelijk overneemt tijdens een hartoperatie Hart- en vaatproblemen 
HartfalenEen tekortschieten van de pompkracht van het hart door een verzwakte of zieke hartspier. 
HartfilmElektrocardiogram; een onderzoek waarmee de elektrische stromen die door het hart lopen op een monitor zichtbaar gemaakt kunnen worden of vastgelegd kunnen worden op papier. Is van groot belang voor het vaststellen van bepaalde hartziekten, met name een h 
hartinfarcteen dusdanig ernstig zuurstoftekort door een acute afsluiting van de kransslagader dat een deel van de hartspiercellen afsterftHoge bloeddruk, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen 
HartstilstandToestand waarbij het hart niet meer kan pompen waardoor de bloedcirculatie in het lichaam stopt.Hoge bloeddruk 
Hartziekten, coronaireZiekten ten gevolge van slagaderverkalking in de kransslagaders (coronaire vaten), ook wel coronarialijden of coronair sclerose genoemd. CHZ is een vorm van hart- en vaatziekten. 
Hashimoto, thyreoïditis vanAuto-immuunziekte van de schildklier waarbij t.g.v. afbrekende (remmende) antistoffen hypothyreoïdie kan ontstaan. Hashimoto was een Japanse patholoog.Schildklierafwijkingen 
HbHemoglobine, de zuurstof transporterende stof die zich in de rode bloedcellen bevindt. Wordt gewoonlijk afgekort tot Hb. De normale hoeveelheid in het bloed ligt bij mannen tussen 8,5 en 11,0 mmol/l en bij vrouwen tussen 7,4 en 9,6 mmol/l. 
HbA1(c)Geglyceerd hemoglobine, dwz hemoglobine (de rode bloedkleurstof in de rode bloedcellen) waaraan zich suikerachtige stoffen gehecht (geglyceerd) hebben. Naarmate de hoeveelheid glucose in het bloed hoger is, zal meer hemoglobine geglyceerd worden en neemtCholesterol 
HCG Humane chorion gonadotrofine.Stof die in grote hoeveelheid wordt gemaakt tijdens de zwangerschap en ook bij het choriocarcinoom (mola zwangerschap). De stof heeft in hoge concentratie een TH-achtige werking en kan zo hyperthyreoïdie veroorzaken. HCG zorgt er ondermeer voor dat de menSchildklierafwijkingen 
HDLHigh Density Lipoproteïne, een van de drie typen lipoproteïnen (een koppeling tussen een vet en een eiwit) of transportdeeltjes voor vetten (ondermeer cholesterol) in het bloed. Dit gunstige type transportdeeltje voert overtollig cholesterol (zie HDL-cholDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Cholesterol 
HDL-cholesterolHigh Density Lipoproteïne-Cholesterol: Cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan HDL. Deze chemische samenstelling geeft minder aanleiding tot het ontstaan van arteriosclerose (slagaderverkalking) en heeft dus een beschermende werking 
heartbeatingprocedure orgaandonatie waarbij de donor hersendood is Nierziekten 
hechtinghet vermogen zich te verbinden met een belangrijke ander. In de normale ontwikkeling komt de hechting vanzelf tot stand in de allereerste levensjaren en ontstaat er een veilige hechting. Het kind ontwikkelt een positief beeld van zichzelf en van de ander, vertrouwt op de beschikbaarheid van anderen en durft zich kwetsbaar op te stellen. Als de hechting niet goed tot stand komt, kan er sprake zijn van een onveilige hechting: kinderen zijn angstig, klampen zich vast aan ouderfiguren of ondernemen juist geen poging meer om contact aan te gaan en zijn afwijzend als de ander contact zoektPersoonlijkheidsstoornis en nu 
Helicobacter pyloriBacterie die zich bij veel mensen in de slijmlaag van de maag bevindt en een ontsteking van het maagslijmvlies (gastritis) kan veroorzaken. De bacterie is ook betrokken bij het ontstaan van zweren in de maag en de twaalfvingerige darm.Maagklachten 
HEMAAfkorting van (o.a.) hydroxylethylmeracrylaat, een buigzame kunststof die veel water kan bevatten. Van dit materiaal kunnen zachte contactlenzen vervaardigd worden.Osteoporose 
HemianopsieUitval van een deel van het gezichtsveld door hersenbeschadiging.Vaatlijden 
HemipareseKrachtsverlies van de spieren aan één kant van het lichaam (ondermeer gelaat, arm en been). Berust meestal op een infarct of een bloeding (zie CVA) in de hersenen.Multiple Sclerose 
HemiplegieHalfzijdige verlamming, een verlamming van een kant van het lichaam, als gevolg van een hersenaandoening (beroerte, tumor, trauma).Vaatlijden 
HemisfeerHersenhelft, in de betekenis van linker- of rechterhelft van de grote hersenen.Vaatlijden 
hemochromatoseabnormale stapeling van ijzer in het lichaamHypofyseziekten 
hemodialysenierfunctievervangende behandeling waarbij bloed via een slangetje in de arm van de patiënt naar een kunstnier wordt geleid waar het wordt gereinigd. Het gereinigde bloed wordt daarna weer teruggeleid naar het lichaam van de patiëntHoge bloeddruk, Nierziekten 
hemoglobinezuurstoftransporterende, ijzerhoudende rode kleurstof in de rode bloedcellenDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Nierziekten 
Hemoglobine, geglyceerdHemoglobine (de rode bloedkleurstof in de rode bloedcellen) waaraan zich suikerachtige stoffen gehecht (geglyceerd) hebben. Naarmate de hoeveelheid glucose in het bloed hoger is, zal meer hemoglobine geglyceerd worden en neemt het bloedgehalte aan HbA1 to 
HepatitisLeverontsteking.Schildklierafwijkingen 
HerniaUitstulping van de tussenwervelschijf waardoor druk ontstaat op de zenuwkoop of op de zenuwen die het ruggenmerg verlaten.Chronische pijn 
Herpes zosterGordelroos. Een virale infectie, waarbij een rode uitslag met blaasjes ontstaat, in het verzorgingsgebied van een of meer zenuwwortels aan één zijde van het lichaam. Het virus is verwant met het waterpokkenvirus; na het verdwijnen van de roodheid en blaasChronische pijn 
HersenaanhangselHypofyse, een aan de onderkant van de hersenen gelegen hormoonvormende klier (ook wel 'hersenaanhangsel' genoemd), die via de afgifte van stimuleringshormonen de werking van andere hormoonvormende klieren in het lichaam (bijvoorbeeld de eierstokken) bestu 
hersenatrofie verschrompeling van de buitenkant van de hersenenDementie doet ook pijn! 
HersenbalkDe zenuwbaan die de verbinding vormt tussen de linker- en de rechterhelft van de grote hersenen.Vaatlijden 
hersenbloeding bloeding in de hersenenHart- en vaatproblemen 
Hersenen, kleineDeel van de hersenen dat gelegen is achter en onder degrote hersenen. Ze zijn betrokken bij de coördinatie van spierbewegingen en het evenwicht.Vaatlijden 
herseninfarctook cerebrovasculair accident genoemd. Hersenvaatjes slibben dicht door vaatverkalking (arteriosclerose) of door een propje bloed (infarct)Vaatlijden, Dementie doet ook pijn! 
HersenkernenVerzameling gelijksoortige zenuwcellen in de hersenstam, die in deze kernen in zeer grote aantallen bij elkaar liggen en een eigen taak hebben.Schizofrenie 
HersenoedeemZwelling van de hersenen door het lekken van vocht uit de bloedvaten in het hersenweefsel, veroorzaakt door een beschadiging van de bloedvatwand.Vaatlijden 
HersenschorsBuitenste gedeelte van onze hersenen waar ons denken en bewustzijn zetelt.Chronische pijn 
HersenstamDeel van de hersenen, gelegen tussen het ruggenmerg en de grote hersenen.Vaatlijden 
HersentumorGezwel in de hersenen (zowel betrekking hebbend op goedaardige en kwaadaardige tumoren).Schizofrenie 
hersenventrikelsholtes in de hersenen gevuld met hersenvocht (liquor)  
HertzMaat waarin het aantal trillingen per seconde (de hoogte van een toon) wordt uitgedrukt. 
HeterozygootPersoon met een afwijking op één chromosoom van een chromosomenpaar. Het vergelijkbare chromosoom dat van de andere ouder komt, bevat de afwijking niet. Deze persoon is dus heterozygoot voor die bepaalde afwijking.Cholesterol 
HFAHigh Functioning Autism: intelligente patiënt met contactstoornis.ADHD 
Hiatus-herniaMiddenrifsbreuk. Bij deze afwijking is de opening in het middenrif, waardoorheen de slokdarm loopt, te wijd of te slap. Daardoor kan het bovenste deel van de maag in de borstholte komen te liggen. Deze afwijking veroorzaakt op zichzelf geen klachten, maarMaagklachten 
high density lipoproteinhoge-dichtheid-lipoproteïne, heeft als unieke eigenschap dat het overtollig cholesterol kan opnemen en kan terugbrengen naar de leverVaatlijden, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen 
High Density Lipoproteïne-CholesterolCholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan HDL. Deze chemische samenstelling geeft minder aanleiding tot het ontstaan van arteriosclerose (slagaderverkalking) en heeft dus een beschermende werking tegen bepaalde hart- en vaatziekten.Cholesterol 
hippocampus deel van de hersenen ter hoogte van de slapen waar zich een belangrijk onderdeel van het geheugen bevindtDementie doet ook pijn! 
Hirschsprung, ziekte vanAangeboren afwijking waarbij door een tekort aan zenuwcellen in de wand van de dikke darm deze niet of onvoldoende in staat is om de ontlasting voort te stuwen, waardoor een ernstige obstipatie kan ontstaan. 
hirsutismeovermatige lichaamsbeharing bij vrouwen Hypofyseziekten 
HistamineEen stof die in bijna alle soorten weefsels in het lichaam in de cellen aanwezig is en onder andere vrijkomt bij beschadiging van de cel of bij een allergische reactie. Het kan zich binden aan receptoren die in bepaalde weefselcellen aanwezig zijn (histam 
histamine, PC20De concentratie of dosis histamine die bij inhalatie een daling geeft van de FEV1van precies 20%. Dit is een veelgebruikte test om hyperreactiviteit van de luchtwegen vast te stellen.Astma, COPD 
Histamine-1-antagonistGeneesmiddel dat de werking van histamine op de histamine-1-receptoren in verschillende delen van het lichaam tegengaat en ondermeer wordt voorgeschreven bij de behandeling van allergische aandoeningen. Wordt ook wel antihistaminicum genoemd. 
Histamine-1-receptorDe in de gladde spiercellen in de wanden van bloedvaten, luchtwegen, maagdarmkanaal en de urineblaas aanwezige receptoren, die gevoelig zijn voor histamine. Zo veroorzaakt prikkeling van de histamine-1-receptoren in de bloedvaten van de huid (bijvoorbeeld 
Histamine-1-receptorantagonistGeneesmiddel dat de werking van histamine op de histamine-1-receptoren in verschillende delen van het lichaam tegengaat en ondermeer wordt voorgeschreven bij de behandeling van allergische aandoeningen. Wordt ook wel antihistaminicum genoemd. 
Histamine-2-antagonistGeneesmiddel dat de zuurproductie in de maagwand afremt en dat vaak wordt voorgeschreven bij de behandeling van een maagzweer en van refluxziekte.Maagklachten 
Histamine-2-receptorDe in de maagwand aanwezige receptoren, die gevoelig zijn voor histamine. Onder invloed van histamine wordt maagzuur afgegeven. Er zijn medicijnen ontwikkeld die specifiek de werking van histamine op de histamine-2-receptoren remmen (zie Histamine-2-antag 
Histamine-2-receptorantagonistGeneesmiddel dat de zuurproductie in de maagwand afremt en dat vaak wordt voorgeschreven bij de behandeling van een maagzweer en van refluxziekte. 
Histamine-provocatietestTest waarmee de overgevoeligheid van de luchtwegen wordt gemeten door de patiënt histamine te laten inademen. 
histiocytbepaalde onrijpe bloedcel Hypofyseziekten 
histiocytosewoekering van histiocytenHypofyseziekten 
HistologieWetenschap die zich bezighoudt met de microscopische anatomie van de weefsels.Schildklierafwijkingen 
HittedesinfectieOntsmetting door middel van verhitting (autoclaaf). Verouderde methode voor reiniging van sommige zachte contactlenstypen.Astma 
hivhumaan immunodeficiëntievirus, het virus dat aids veroorzaaktAnticonceptie 
HLA-systeemAfkorting van human leucocyte antigen, de in een soort streepjescode vastgelegde informatie over een groot aantal weefselkenmerken, die voor ieder mens uniek is. Het verschil in HLA en weefselkenmerken is er de oorzaak van dat weefsel bij een transplantatMultiple Sclerose 
HMGAfkorting van human menopausal gonadotrofine, de naam voor de in de urine van vrouwen in en tijdens de overgang aanwezige in de hypofyse (hersenaanhangsel) gemaakte stimuleringshormonen LH en FSH. HMG wordt gebruikt bij de behandeling vrouwen om een eispr 
HMG-COA-reductaseAfkorting van hydroxy-methyl-glutaryl-coenzym-A-reductase, een enzym dat in de lever de vorming van cholesterol regelt.Cholesterol 
HMG-COA-reductaseremmersStoffen die de werking van het enzym HMG-COA-reductase remmen. Deze stoffen worden ook wel cholesterolsyntheseremmers of statines genoemd en gebruikt bij de behandeling van bepaalde vormen van een verhoogd cholesterolgehalte van het bloed.Cholesterol 
Hoge bloeddrukTe hoge druk binnen in de slagaders, zoals gemeten in de bovenarm-slagader. De medische naam is hypertensie. De grenswaarde waarboven een bloeddruk als te hoog wordt beoordeeld hangt van een aantal factoren af, maar ligt voor de bovenwaarde (systolische bHoge bloeddruk 
HomocysteïneStof die ontstaat bij de stofwisseling van eiwitten. Een verhoogd homocysteïnegehalte in het bloed is een risicofactor voor beroertes.Vaatlijden 
HomozygootPersoon met een bepaalde afwijking op beide chromosomen van een chromosomenpaar (de eigenschap is van beide ouders afkomstig). Deze persoon is dus homozygoot voor die bepaalde chromosoomafwijking.Cholesterol 
Hoofdpijn, postpunctioneleHoofdpijn die kan ontstaan na een ruggenprik en die afhankelijk is van de lichaamshouding: treedt op tijdens rechtop komen en neemt af of verdwijnt na het weer gaan liggen. 
Hoofdpijn, posttraumatischeHoofdpijnklachten na een ongeval.Chronische pijn 
HooikoortsOntsteking van het neusslijmvlies en/of het bindvlies van de ogen met niezen, neusverstopping, jeuk in de neus en/of jeukende waterige ogen. Hooikoorts berust op een allergie voor in de lucht zwevende pollen (stuifmeel) van windbestuivende planten, zoals 
HoorbrilBril waarbij het gehoorapparaat aan de brillenpoot is bevestigd of erin gemonteerd is.Oorsuizen 
HoordrempelDe sterkte waarmee een toon van de desbetreffende frequentie moet worden aangeboden om nog net waarneembaar te zijn (= de laagst hoorbare toonsterkte).Oorsuizen 
HoorindexDe maat om de ernst van het gehoorverlies mee aan te geven.Oorsuizen 
HoornvliesDe doorzichtige voorzijde van de wand van de oogbol vóór de pupil. 
HoornvliesontstekingKeratitis, ontsteking van het hoornvlies van het oog, waardoor roodheid en pijn ontstaan. Kan worden veroorzaakt door een besmetting met bepaalde ziektekiemen, uitdroging, beschadiging door teveel UV-licht of door een ongeval. 
HoorspanHet gehoorbereik van het oor, lopend tussen de zwakst nog hoorbare geluidssterkte en het luidste nog net niet als pijnlijk ervaren geluid van een bepaalde toonhoogte.Oorsuizen 
Hormonale geboorteregelingGeboortenregeling door middel van een hormoonpreparaat (=pil, minipil, prikpil). 
Hormonen, adrogeneVerzamelnaam voor alle hormonen (inclusief de door de geneesmiddelenindustrie [na]gemaakte hormonen) die een vergelijkbare werking hebben als die van het mannelijke geslachtshormoon testosteron. Ook bij vrouwen worden overigens in geringe mate in de bijni 
Hormonen, oestrogeneVrouwelijke hormonen die in de eierstok worden gemaakt maar ook als medicijn synthetisch worden nagemaakt. 
hormoonsignaalstof (boodschapper) die in een orgaan wordt geproduceerd en aan het bloed wordt afgegeven om elders cellen aan het werk te zettenNierziekten 
hormoonchemische boodschapperstof die een belangrijke rol vervult in de communicatie tussen organen en weefsels Hypofyseziekten 
Hormoon, follikel stimulerendStimuleringshormoon uit de hypofyse, dat follikels in de eierstokken stimuleert tot de vorming van oestrogene hormonen en tot het gaan rijpen van de zich daarbinnen bevindende eicel. 
Hormoon, luteïniserendEen in de hypofyse (hersenaanhangsel) gevormd hormoon, dat de rijpe follikel in de eierstok stimuleert tot een eisprong. 
Hormoon, luteïniserend hormoon releasingluteïniserend hormoon vrijmakend hormoon, een door de hypothalamus (een gebied aan de onderkant van de hersenen) afgegeven boodschaphormoon, dat de hypofyse stimuleert tot het afgeven van luteïniserend hormoon. 
hormoonremmingstesttest om te beoordelen of er een overproductie is van een bepaald hormoonHypofyseziekten 
hormoonstimulatietesttest om te beoordelen of er een onderproductie is van een bepaald hormoonHypofyseziekten 
HospitalisatieIn verpleeghuis of ziekenhuis opgenomen. Ook wel gebruikt wanneer iemand die langdurig in een ziekenhuis is opgenomen steeds minder goed in staat is zelf zijn dagelijks leven in te richten en onafhankelijk te functioneren. 
HoudingsreflexAutomatische, buiten de wil om plaatsvindende spierbewegingen, met als doel het lichaam, of een lichaamsdeel, in een bepaalde (gewenste) houding te plaatsen en te houden.Parkinson 
HPVhumaan papillomavirus, de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoeningAnticonceptie 
HSGhysterosalpingogram, röntgencontrastfoto van de baarmoederAnticonceptie 
HSKHoog Sensitieve Kinderen: kinderen die niet goed passen in het schoolsysteem omdat zij vaak bijzondere eigenschappen zouden hebben.ADHD 
HuidplooidiktemetingVetmeting met een soort tang, waarbij men op een aantal gestandaardiseerde plaatsen op het lichaam de dikte van de huidplooi meet. 
HuisstofmijtKlein (0,3 mm), spinachtig dier dat leeft in stof van menselijke huidschilfers. De uitwerpselen van de mijt kunnen bij mensen een allergische reactie oproepen.Astma, COPD 
Humaan Chorion GonadotrofineEen stof die in het bloed van een zwangere vrouw aanwezig is en door de jonge vrucht wordt gemaakt. HCG zorgt er ondermeer voor dat de menstruaties tijdens de zwangerschap wegblijven. 
Human Leucocyte AntigenDe in een soort streepjescode vastgelegde informatie over een groot aantal weefselkenmerken, die voor ieder mens uniek is. Het verschil in HLA en weefselkenmerken is er de oorzaak van dat weefsel bij een transplantatie snel wordt afgestoten, indien niet v 
Human Menopausal GonadotrofineDe naam voor de in de urine van vrouwen in en tijdens de overgang aanwezige in de hypofyse (hersenaanhangsel) gemaakte stimuleringshormonen LH en FSH. HMG wordt gebruikt bij de behandeling vrouwen om een eisprong op te wekken. 
HVZAfkorting van hart- en vaatziekten.Cholesterol 
HydroVoorvoegsel dat 'water' betekent, in bijvoorbeeld hydrocefalus (waterhoofd) en hydrotherapie (behandeling met water). 
HydrofielLetterlijk: waterminnend. Gebruikt om stoffen aan te geven die water aantrekken of absorberen. 
HydrofoobLetterlijk: watervrezend. Gebruikt om stoffen aan te geven die waterafstotend zijn. 
HydrogelWeke, waterhoudende kunststof of zalf. 
Hydroxy-Methyl-Glutaryl-Coenzym-A-reductaseAfkorting van hydroxy-methyl-glutaryl-coenzym-A-reductase, een enzym dat in de lever de vorming van cholesterol regelt. 
HydroxylethylmeracrylaatEen buigzame kunststof die veel water kan bevatten. Van dit materiaal kunnen zachte contactlenzen vervaardigd worden. 
HyfenSchimmeldraden; de vertakte draden (pijplijnen) van een schimmel. 
Hygiëne theorieEen recente gedachte die het toegenomen voorkomen van astma en allergie verklaart door de theorie dat infecties en een minder schone omgeving beschermen tegen de ontwikkeling van een allergie.Astma, COPD 
HyperLetterlijk: boven. Gebruikt als voorvoegsel in woordverbindingen met de betekenis 'boven' of 'erg veel', bijvoorbeeld hyperglycemie (verhoogd glucosegehalte in het bloed) of hyperactiviteit (overmatig actief). In het geval van suikerziekte wordt een te hoDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
HyperactiviteitOverdreven actief zijn, met name fysiek.Eetstoornissen 
HyperandrogenismeTe sterke productie van mannelijke hormonen (androgenen) bij een vrouw. 
HypercholesterolemieEen te hoog cholesterolgehalte in het bloed.Hoge bloeddruk, Cholesterol 
Hypercholesterolemie, familiaireErfelijke stoornis waarbij er een tekort bestaat van de LDL-receptor, waardoor het LDL-cholesterolgehalte in het bloed sterk verhoogd is. 
Hyperemesis gravidarumOvermatig zwangerschapsbraken.Schildklierafwijkingen 
HyperforieDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant, nl. naar boven toe af te dwalen. Dit wordt ook wel 'latent scheelzien' genoemd. Wanneer he 
HyperglycemieTe hoog glucosegehalte van het bloed.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
HyperhomocysteïnaemieVerhoogd homocysteïne in het bloed als gevolg van verstoorde afbraak van methionine. Is een risicofactor voor vervroegde aderverkalking.Hoge bloeddruk 
hyperlipedemieverhoogde vetspiegel in het bloed 
HyperlipidemieTe hoog lipiden- of vetgehalte in het bloed.Cholesterol 
Hyperlipidemie, familiair gecombineerdeErfelijke stoornis waardoor er bij meerdere leden van een familie zowel hypercholesterolemie als hypertriglyceridemie kan voorkomen. 
HypermenorroeMenstruatie met te sterke bloeding. 
HypermetropieVerziendheid, niet goed dichtbij kunnen zien, omdat het oog de lichtstralen te weinig afbuigt. Het scherpe beeld valt achter het netvlies. oorzaak is een te geringe kromming van het lenzensysteem van het oog en/of een te kort gebouwde oogbol. Jonge mensen 
HyperopieVerziendheid, niet goed dichtbij kunnen zien, omdat het oog de lichtstralen te weinig afbuigt. Het scherpe beeld valt achter het netvlies. Oorzaak is een te geringe kromming van het lenzensysteem van het oog en/of een te kort gebouwde oogbol. Jonge mensen 
HyperparathyreoïdieZiektebeeld waarbij de bijschildklieren te hard werken.Schildklierafwijkingen 
HyperpigmentatieDonker verkleuren van de huid door toename van de hoeveelheid huidpigment. 
hyperprolactinemieovermatige hoeveelheid prolactine in het bloed hyperthyreoïdie overmatige productie van schildklierhormonen hypofyse hersenaanhangsel; belangrijk orgaan in de regulering van hormonenHypofyseziekten 
HyperreactiviteitOvergevoeligheid van een orgaan voor prikkels. Wordt meestal gebruikt bij mensen met astma wanneer hun longen overmatig gevoelig reageren op stoffen waarvan mensen zonder astma pas last krijgen wanneer zij er grote hoeveelheden van inademen, zoals bijvoor 
hyperreactiviteit, BronchialeVerhoogde gevoeligheid van de luchtwegen voor prikkels die normaal niet tot klachten leiden, zoals koude lucht, mist, sigarettenrook of uitlaatgassen. Wordt ook wel verhoogde luchtwegreactiviteit genoemd en treedt ondermeer op bij astma. Kan worden gemeteAstma, COPD 
HypersomnieOvermatige slaperigheid overdag. Dit kan het normale gevolg zijn van te weinig nachtrust, maar ook voorkomen zonder dat er sprake is van een te korte nachtrust in de vorm van onbedwingbare staapaananvallen overdag (zie Narcolepsie) en bij mensen die 's na 
HypersynchronisatieVerschijnsel in de hersenen dat alleen bij epilepsie optreedt en waarbij grote groepen hersencellen zich tegelijkertijd opladen en ontladen ('elektrische storm in de hersenen') waardoor de epileptische aanval ontstaat.Epilepsie 
hypertensiete hoge bloeddrukHoge bloeddruk, Hoge bloeddruk, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen, Anticonceptie 
Hypertensie, essentiëleGeeft aan dat bij een bepaalde patiënt de oorzaak van de hoge bloeddruk niet bekend is. 
Hypertensie, PulmonaleVerhoogd bloeddruk in de bloedvaten van de long; de meest voorkomende oorzaak is COPD.Astma, COPD 
Hypertensie, secundaireHoge bloeddruk met een duidelijk aanwijsbare oorzaak, bijvoorbeeld hoge bloeddruk als gevolg van een nierziekte. 
hypertensieve crisis acute klachten door extreem verhoogde bloeddruk Hart- en vaatproblemen 
HyperthermieBehandeling met warmte.Kanker en radiotherapie 
HyperthyreoïdieOvermatige schildklierfunctie.Schildklierafwijkingen 
HypertonieVerhoogde spanning van de spieren.Parkinson, Vaatlijden 
HypertriglyceridemieEen te hoog gehalte aan triglyceriden in het bloed. 
hypertrofietoename van het volume van een orgaan zonder dat er sprake is van een toename van het aantal weefselcellen. Bij hypertrofie van het hart gaat het om toename van de spiermassa in het hart als gevolg van een langdurig verhoogde bloeddrukHoge bloeddruk 
Hyperventilatiehet totaal van lichamelijke klachten dat optreedt als iemand te snel en te diep ademt, zonder dat er sprake is van zware lichamelijke inspanning. Gebleken is dat dezelfde klachten ook kunnen optreden bij een 'normale' ademhaling Astma, COPD, Depressief en nu 
Hypnic jerksOnschuldige spierschokjes in de benen tijdens het inslapen. Niet te verwarren met de herhaald optredende spierschokken die gedurende de gehele nacht kunnen voorkomen (zie Myoclonus nocturnus). 
HypnogramEen grafische weergave van het verloop van de slaap, die aan de hand van de registratie van de hersenactiviteit (zie EEG) en van de oogbewegingen (zie EMG) kan worden gemaakt. 
HypnotherapieToepassing van hypnosetechnieken. 
HypnoticaGroep van geneesmiddelen die de slaap bevorderen. 
HypoLetterlijk: onder. Gebruikt als voorvoegsel in woordverbindingen met de betekenis 'onder' of 'erg weinig', bijvoorbeeld hypoglycemie (verlaagd glucosegehalte in het bloed) of hypotensie (te lage bloeddruk). In het geval van suikerziekte wordt een te laag 
HypochonderIemand die onnodig overmatig bezorgd is over zijn gezondheid (zie Hypochondrie). 
HypochondriePsychiatrische stoornis waarbij er een (ziekelijk) overdreven bezorgdheid en aandacht bestaat voor de eigen lichamelijke gezondheid en het minste of geringste pijntje, vlekje of vreemde gevoel in het lichaam aanleiding is om te veronderstellen dat men aanSchizofrenie 
HypoforieDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant, nl. naar beneden toe, af te dwalen. Dit wordt ook wel 'latent scheelzien' genoemd. Wanneer 
hypofyseEen aan de onderkant van de hersenen gelegen hormoonvormende klier (ook wel 'hersenaanhangsel' genoemd), die via de afgifte van het thyreoïd-stimulerend hormoon (TSH) de werking van andere hormoonvormende klieren in het lichaam (bijvoorbeeld de eierstokken) beïnvloedtDepressie, Schildklierafwijkingen, Anticonceptie 
hypofyse-infarctbeschadiging van de hypofyse door tekort aan bloedtoevoer Hypofyseziekten 
hypofyseachterkwabachterste deel van de hypofyse afkomstig uit hersenweefsel  
hypofysecarcinoomzeer zeldzaam voorkomende vorm van kanker aan de hypofyseHypofyseziekten 
hypofysesteelverbinding tussen hypothalamus en hypofyseHypofyseziekten 
hypofysevoorkwabvoorste deel van de hypofyse afkomstig uit het primitieve monddak Hypofyseziekten 
hypofysitisontsteking van hypofyse en soms omgevende structuren Hypofyseziekten 
Hypoglycemiete lage bloedsuikerspiegel. Dit kan bij mensen met suikerziekte het gevolg zijn van te weinig eten na het per injectie toedienen van insulineDiabetes, Vaatlijden, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
hypoglykemiete laag bloedsuikergehalte 
HypogonadismeOnvoldoende werking van de geslachtsorganen (eierstokken of teelballen).Schildklierafwijkingen, Erectieproblemen 
hypogonadismeonvoldoende functie van de geslachtsklieren Hypofyseziekten, Plas- en erectieproblemen 
hypogonadisme onvoldoende uitgroeien van de geslachtsdelen  
hypogonadotrooponvoldoende stimulering door de gonadotrofinesHypofyseziekten 
HypokinesieLetterlijk: weinig beweging. Wordt gebruikt om aan te geven dat er weinig bewegingen zijn of dat er weinig drang tot bewegen bestaat. Hypokinesie is een verschijnsel bij enkele ziekten van het zenuwstelsel.Parkinson 
HypomenorroeMenstruatie met gering bloedverlies 
HypoparathyreoïdieTe weinig werkende bijschildklieren.Schildklierafwijkingen 
HypopigmentatieLichter worden van de huid door afname van de hoeveelheid huidpigment. 
hypopituïtarismetekortschietende hypofysefunctie Hypofyseziekten 
HyposensibilisatieEen behandeling waarbij iemand enkele malen per injectie een kleine hoeveelheid van een stof krijgt toegediend waarvoor hij overgevoelig (allergisch) is, om hem daardoor ongevoelig te maken voor die stof. 
hypothalaam syndroomomplex van klachten en ziekteverschijnselen door beschadiging van de hypothalamus Hypofyseziekten 
hypothalamusbelangrijk hersengebied dat vlak boven de hypofyse ligt Hypofyseziekten, Anticonceptie, Nierziekten 
HypotheseEen als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling (bijvoorbeeld over de oorzaak van een bepaalde ziekte).Multiple Sclerose 
HypothyreoïdieVerminderde schildklierfunctie.Schildklierafwijkingen 
hypothyreoïdieonvoldoende productie van schildklierhormonenHypofyseziekten 
Hypotone oplossingOplossing met een lager zoutgehalte dan het zoutgehalte van weefselvocht. 
hypotonieabnormaal lage spierspanningHypofyseziekten 
HysteroscoopDunne, holle buis met verlichting waarmee (via de vagina) in de baarmoeder gekeken kan worden. Via de buis kan ook een instrument ingebracht worden om binnenin de baarmoeder een kleine ingreep uit te voeren. 
hysteroscopischmet een kijkbuis via de vagina en baarmoederhals naar de baarmoederholteAnticonceptie 
iatrogeendoor een arts veroorzaakt Hypofyseziekten 
IBSafkorting van Inbewaringstelling, een door de burgemeester op advies van een arts afgegeven verklaring in het kader van de wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (zie BOPZ), om iemand tegen zijn wil op te kunnen nemen in een psychiatrisch ziekenhuis, wanneer deze persoon als gevolg van een psychiatrische ziekte een gevaar voor zichzelf en omgeving isManisch depressief en nu 
ICDAfkorting van International Classification of Disease, een handboek met daarin alle bekende ziekten met daaraan gekoppeld een bepaald getal, opdat ziekten in statistieken in elk land eenzelfde codering krijgen. Van de ICD verschijnt na enkele jaren soms e 
Ide-reactieEen soort allergische reactie van het lichaam op een schimmelinfectie waardoor huidafwijkingen ontstaan. 
idealiserende neiging om het gedrag of de totale persoonlijkheid van de ander door een roze bril te zien en als ‘alleen maar goed’ te beoordelen. Vaak houdt deze neiging maar een beperkte tijd stand en slaat dan om in het tegendeel: devalueren. Deze afwisseling van idealiseren en devalueren komt vaak voor bij mensen met een borderline-persoonlijkheidsstoornisPersoonlijkheidsstoornis en nu 
IdentiteitEen begrip dat in velerlei betekenissen wordt gebruikt. In de psychologie slaat identiteit op het gevoel van iemand dat hij een en dezelfde persoon is, met eigen kenmerken en waardoor hij van anderen te onderscheiden is. Identiteit wordt ook gebruikt voorEetstoornissen, Manisch-depressieve stoornis 
IdiopathischMedische term om aan te geven dat de oorzaak van de na deze term volgende ziekte niet bekend is. Heeft dezelfde betekenis als 'essentieel' en 'e causa ignota', twee medische begrippen die in combinatie met de naam van een ziekte of ziekteverschijnsel even 
idiopathischmet onbekende oorzaak 
Idiopathische epilepsieEen vorm van epilepsie waarbij geen afwijking of beschadiging van de hersenen is te vinden die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de epileptische aanvallen.Epilepsie 
IgA-nefropathie nieraandoening waarbij antistoffen van het IgA-type neerslaan in de zeeflichaampjesNierziekten 
IgEAfkorting voor Immunoglobulinen van het type E. Deze eiwitten maken deel uit van de antistoffen die het afweerssysteem bij een allergie aanmaakt. Een sterk verhoogd IgE-gehalte van het bloed wijst op het bestaan van een allergie.Astma, COPD 
IgE, SpecifiekAntistoffen die bij mensen met een allergie (overgevoeligheid) in het bloed aanwezig zijn en die gericht zijn tegen één bepaald antigeen, bijvoorbeeld huisstofmijten.Astma, COPD 
IGF-1insulin-like growth factor 1 
IHOIn-Het-Oortoestel, een hoortoestel dat zo klein is, dat het in de oorschelp gedragen kan worden. 
IleumKronkeldarm, het laatste deel van de dunne darm.Astma 
IllusieSchijn of gezichtsbedrog, waarbij een werkelijk aanwezig voorwerp of bestaand verschijnsel verkeerd wordt opgevat en gezien wordt als iets anders. Zo kan bijvoorbeeld de bewegende schaduw van een struik in het duister worden gezien als een gevaarlijk dier 
ImidazolinereceptorIn de hersenen gelegen receptoren ('ontvangers'), die een onderdeel vormen van het systeem in het centraal zenuwstelsel dat de bloeddruk regelt. Bepaalde bloeddrukverlagende middelen (de zogeheten 'centraal aangrijpende middelen') ontlenen hun bloeddrukveHoge bloeddruk 
ImmunoglobulineBepaalde groep eiwitten in het bloed die te maken hebben met het afweersysteem van het lichaam. Men onderscheidt 5 hoofdgroepen immunoglobulinen (IgA, IgD, IgE, IgG en IgM). Elk van deze groepen heeft te maken met een bepaald deel van de afweer.Astma, COPD 
Immunoglobuline E (IgE)Het type antistof dat atopici produceren tegen een allergeen.Astma, COPD 
ImmunotherapieEen behandeling waarbij iemand door middel van toediening van een bepaalde stof 'imuun' (= ongevoelig) wordt gemaakt voor een bepaalde ziekte, zoals bij inentingen tegen bepaalde infectieziekten. Ook het regelmatig toedienen van een kleine hoeveelheid vanAstma, COPD 
ImmuunapparaatHet afweersysteem van het lichaam tegen ziektekiemen en andere schadelijke stoffen, bestaande uit bepaalde cellen (onder andere de witte bloedcellen en de lymfeklieren) en de daar gemaakte stoffen (zoals antistoffen). 
ImmuundeficiëntieStoornis in de afweer, waarbij het lichaam ondermeer niet in staat is voldoende antistoffen te maken. 
ImmuunsysteemHet afweersysteem van het lichaam tegen ziektekiemen en andere schadelijke stoffen, bestaande uit bepaalde cellen (onder andere de witte bloedcellen en de lymfeklieren) en de daar gemaakte stoffen (zoals antistoffen).Multiple Sclerose, Endometriose 
ImplantlensKunststoflens die de ooglens vervangt nadat deze bij bijvoorbeeld een staaroperatie is weggenomen. 
ImpotentieDe ouderwetse term voor erectiele disfunctie of erectiestoornis, maar ook orgasmeproblemen en libidoproblemen behelst.Erectieproblemen 
impotentie ouderwetse term voor erectiele disfunctie of erectieprobleem, maar die ook orgasmeproblemen en libidoproblemen behelstPlas- en erectieproblemen 
ImpulsLetterlijk: stoot. Een begrip dat in velerlei betekenissen wordt gebruikt. In de psychologie: aandrift, aanvechting, op gang brengen van een handeling, een neiging vanuit het driftleven. In de neurologie: de via een zenuw voortgeleide spanning. 
ImpulscontroleDe beheersing van een drang of van een sterke neiging tot een bepaalde handeling. 
Impulsiv Petit MalEen gegeneraliseerde vorm van epilepsie waarbij aanleg of erfelijke factoren een rol spelen (idiopathisch) (ook wel Juveniele Myoclonische Epilepsie, JME of syndroom van Janz genoemd). De myoclonieën beginnen rond de puberteit en treden op in de vroege oEpilepsie 
IMRTAfkorting van Intensity modulated radiotherapie, een techniek waarmee gebiedjes in het bestralingsveld een hogere of lagere dosis krijgen.Kanker en radiotherapie 
IMTintima-media-dikte, de dikte van de wand van de (meestal hals)slagader Hart- en vaatproblemen 
In vitro onderzoekLetterlijk: onderzoek in glas. Hiermee bedoelen we onderzoek dat niet in een levend wezen plaatsvindt, maar bijvoorbeeld in reageerbuizen of in kweekschalen.Endometriose 
In vivo onderzoekLetterlijk: onderzoek in een levende situatie. Hiermee wordt onderzoek bedoeld dat wordt uitgevoerd in een levend wezen, bijvoorbeeld in proefdieren.Endometriose 
In-Het-OortoestelEen hoortoestel dat zo klein is, dat het in de oorschelp gedragen kan worden. 
In-situ ontwikkelingstheorieEen van de theorieën over het ontstaan van endometriose.Endometriose 
InbewaringstellingEen door de burgemeester op advies van een arts afgegeven 'verklaring' in het kader van de wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (zie BOPZ), om iemand tegen zijn wil op te kunnen nemen in een psychiatrisch ziekenhuis, wanneer deze perso 
incidentaloombij toeval gevonden tumorHypofyseziekten 
IncidentieHet aantal nieuwe gevallen van een bepaalde ziekte per jaar in een gemeenschap, gerekend per 100.000 personen (zie ook Prevalentie).Multiple Sclerose, Eetstoornissen 
incidentieaantal nieuwe gevallen van een bepaalde ziekte per bepaald aantal inwoners per jaarHypofyseziekten 
IncisieMeestal gebruikt voor de wijze waarop de huid tijdens een operatie wordt ingesneden. (Latijn: snede)Kanker en chirurgie 
IncontinentieElke vorm van (ongewild) urineverlies of verlies van ontlasting die niet op de normale manier in het toilet terechtkomt. 
Incontinentie, aandrang-Vorm van urine-incontinentie (onvermogen om de urine voldoende lang op te houden) waarbij sprake is van een frequente aandrang om te urineren (tot wel meer dan tienmaal per dag) en waarbij de aandrang zo snel komt opzetten dat de urine al kan aflopen voor 
Incontinentie, inspannings-Vorm van ongewild urineverlies dat optreedt wanneer de druk in de buikholte plotseling verhoogd wordt als gevolg van het aanspannen van de buikspieren, bijvoorbeeld bij niezen, hoesten of lachen. 
Incontinentie, meng-Het onwillekeurig verlies van urine, waarbij tegelijk sprake is van urineverlies bij verhoogde druk in de buikholte zoals hoesten (zie Inspanningsincontinentie), als van onvoldoende controle bij aandrang tot urineren (zie Aandrangincontinentie). 
Incontinentie, overloop-Vrijwel continu druppelsgewijs urineverlies als gevolg van een volle urineblaas (overloopblaas) die zich niet op een normale manier via de plasbuis kan legen, maar als het ware 'overloopt'. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van bepaalde medicijnen (als 
Incontinentie, stress-Verlies van urine op momenten dat de druk in de buik plotseling verhoogd wordt, zoals bij lachen, hoesten, niezen, springen, bukken of iets zwaars optillen. 
Incontinentie, totaleVorm van urine-incontinentie waarbij de urine vanuit de nieren en de blaas direct naar buiten afloopt. Dit kan het gevolg zijn van aangeboren afwijkingen aan de urinewegen, of later ontstaan als gevolg van een beschadiging van de sluitspier van de blaas. 
Incontinentie, urge-Aandrang-incontinentie, een vorm van ongewild urineverlies dat optreedt als gevolg van ongecontroleerde samentrekkingen van de urineblaasspieren, welke een aandrang tot plassen veroorzaakt die niet is te beheersen. 
IncusEen van de drie gehoorbeentjes (zie Aambeeld).Multiple Sclerose 
index, Body MassEen maat om aan te geven in hoeverre het lichaamsgewicht van iemand past bij zijn of haar lichaamslengte. Formule: gewicht gedeeld door de lengte in het kwadraat.Astma, COPD 
index, QueteletEen maat om aan te geven in hoeverre het lichaamsgewicht van iemand past bij zijn of haar lichaamslengte. Formule: gewicht gedeeld door de lengte in het kwadraat.Astma, COPD 
indicatiealgemeen aanvaard toepassingsgebied van een behandeling, ingreep of geneesmiddelManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
InductietheorieEen van de theorieën over het ontstaan van endometriose.Endometriose 
InfarctAfsluiting van een bloedvat met als gevolg het afsterven van het door dat bloedvat verzorgde weefsel.Hoge bloeddruk 
InflammatieOntstekingsproces waarbij, in tegenstelling tot een infectie, geen virussen, bacteriën of parasieten zijn betrokken.Astma, COPD 
Infrarood lichtLange golflengte warmtestraling. Deel van het lichtspectrum met een golflengte dat iets groter is dan rood licht en dat met het oog niet waarneembaar is. 
InfuusWijze van toedienen van vocht vanuit een steriele zak of fles, via een slang direct in een ader. Infusen worden gegeven aan patiënten die geen vocht via het maagdarmkanaal kunnen innemen, zoals rondom een operatie. Ook kan een infuus dienen om medicijnenKanker en chirurgie 
InhalatieLetterlijk: inademing. De inademing betreffende.Astma, COPD 
InhalatieallergenenStoffen die worden ingeademd en bij daarvoor gevoelige mensen een allergische reactie kunnen veroorzaken.Astma, COPD 
InhalatorHulpmiddel om medicijnen in te ademen, zodat deze direct in de longen terechtkomen. Hiervan zijn diverse modellen beschikbaar, die echter wel enige handigheid van de gebruiker vereisen. Voor iemand niet 'op commando' diep in kan ademen of die daartoe de kAstma, COPD 
Inspannings-incontinentieVorm van ongewild urineverlies dat optreedt wanneer de druk in de buikholte plotseling verhoogd wordt als gevolg van het aanspannen van de buikspieren, bijvoorbeeld bij niezen, hoesten of lachen.Astma 
InspanningsastmaVorm van astma die optreedt na inspanning, bijvoorbeeld hardlopen of sport.Astma, COPD 
InspanningstestMethode om bij toenemende inspanning op een hometrainer of loopband de reactie van longen, hart, bloedvaten en spieren te testen.Astma, COPD 
instabiele angina pectoris angina pectoris (zie daar) die snel toeneemt of niet meer op medicijnen reageert Hart- en vaatproblemen 
Instabiele blaasHet zich buiten de wil om ('onwillekeurig') samentrekken van de blaasspier, waardoor er in de blaas zo'n hoge druk kan ontstaan dat het afsluitmechanisme van de blaas de urine niet meer kan tegenhouden. 
Instabiele dikkedarmAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
insulin-like growth factor 1eiwit dat in de lever wordt gemaakt onder invloed van GH Hypofyseziekten 
InsulineHormoon dat in de alvleesklier wordt gemaakt en ervoor zorgt dat glucose (bloedsuiker) vanuit het bloed de cellen in de weefsels in kan gaan en daar gebruikt kan worden voor de verbranding of als reservevoorraad kan worden opgeslagen. Insuline zorgt er ooVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol 
Insuline-resistentiesyndroomCombinatie van overgewicht, hoge bloeddruk, verhoogd vetgehalte in het bloed en een verminderde gevoeligheid voor insuline.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Hoge bloeddruk 
insulineresistentieverminderde gevoeligheid van het lichaam voor de effecten van insulineHoge bloeddruk, Hart- en vaatproblemen 
insulinetolerantietesttest waarbij insuline wordt toegediend om te beoordelen of de hypofyse voldoende GH of ACTH kan producerenHypofyseziekten 
InsultEpileptische aanval, meestal wordt een tonisch-clonische aanval bedoeld, de meest bekende epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische sEpilepsie 
Intensity modulated radiotherapieTechniek waarmee gebiedjes in het bestralingsveld een hogere of lagere dosis krijgen.Kanker en radiotherapie 
Intensive-care-unitSpeciale ziekenhuisafdeling waar patiënten worden verpleegd die bijzondere intensieve zorg behoeven, bijvoorbeeld na grote operaties, of ingeval van ernstige complicaties.Kanker en chirurgie 
interactieeen (meestal ongewenste) wisselwerking tussen verschillende gelijktijdig gebruikte medicijnen, waardoor bijvoorbeeld de kans op bijwerkingen groter isEpilepsie, Manisch depressief en nu 
InterferentieDe wederzijdse werking van lichtstralen op elkaar bij het samentreffen. 
International Classification of DiseaseEen handboek met daarin alle bekende ziekten met daaraan gekoppeld een bepaald getal, opdat ziekten in statistieken in elk land eenzelfde codering krijgen. Van de ICD verschijnt na enkele jaren soms een nieuwe editie, welke met een nummer wordt aangegeven 
InternistMedisch specialist die zich bezighoudt met inwendige geneeskunde. Maag-, darm- en leverziekten vallen onder zijn of haar werkterrein, maar ook ziekten van de ademhalingsorganen en de bloedsomloop, en stoornissen in de hormoonhuishouding.Maagklachten, Manisch-depressieve stoornis 
InterpersoonlijkDatgene wat zich tussen verschilende personen afspeelt (communicatie). 
interstitium ruimte tussen de zeeflichaampjes , nierbuisjes en bloedvaten in de nieren intraveneus in een ader Nierziekten 
IntolerantieOnverdraagzaamheid of het onvermogen om iets te verdragen (bijvoorbeeld een bepaald medicijn of een bepaald voedingsmiddel). 
Intra-abdominaal vetOok wel visceraal vet. Dit is het vet dat in de buikholte zit. 
intra-uterien binnen de baarmoeder 
Intracerebrale bloedingHersenbloeding waarbij het bloed in het hersenweefsel stroomt.Vaatlijden 
Intramurale zorgLetterlijk: zorg binnen de muren. Behandeling waarbij de patiënt is opgenomen in een ziekenhuis of een andere medische instelling voor dag en nacht. Dit heet ook wel klinische zorg, in tegenstelling tot extramurale of ambulante zorg. 
IntramusculairToediening van een geneesmiddel door middel van een injectie in een spier.Epilepsie 
Intraoculaire lensKunststof lens die ter vervanging van een niet meer transparante ooglens (bijvoorbeeld bij staar) in het oog wordt gezet. 
IntrapsychischDatgene dat zich binnen de psyche van een persoon afspeelt. 
intraveneusin een aderEpilepsie, Nierziekten 
Intrinsiek astmaOok wel: niet-allergisch astma: astmatische klachten bij iemand die niet allergisch is. Dit wordt vooral gezien als het astma op volwassen leeftijd begint. De klachten zijn hardnekkig en lastig voldoende te behandelen.Astma, COPD 
IntroductieHet toevoegen van een voedingsmiddel aan het dieet van de patiënt om te zien of het een negatief effect heeft.ADHD 
IonElektrisch geladen atoom of molecuul dat ontstaat door het afstaan of opnemen van één of meer elektronen.Kanker en radiotherapie 
IonisatieHet scheiden van een atoom in één of meer elektronen en een positief geladen rest.Kanker en radiotherapie 
Ioniserende stralingEnergierijke straling die ionisatie kan veroorzaken.Kanker en radiotherapie 
IPSSinferior petrosus sinus samplingHypofyseziekten 
IrisHet gekleurde regenboogvlies rondom de opening van de pupil (pigmantweefsel). 
IrrationeelOnredelijk, niet gebaseerd op logische redenering. Meestal gebruikt voor een gedrag, idee of beslissing die niet is gebaseerd (of lijkt) op logisch nadenken of het gezonde verstand.Eetstoornissen, Multiple Sclerose 
IschaemieBelemmering van de bloedtoevoer door obstructie van of in de slagader(s) .Chronische pijn 
IsotopenAtomen van eenzelfde element met verschillende kernmassa’s.Kanker en radiotherapie 
IsthmusSmalle verbinding tussen de rechter en linker schildklierkwab.Schildklierafwijkingen 
ITTinsulinetolerantietestHypofyseziekten 
IUDintra-uterine device, spiraaltjeAnticonceptie 
ivfIn vitro fertilisatie, of reageerbuisbevruchting. Dit is een techniek die gebruikt wordt bij onvruchtbaarheid, waarbij een aantal eicellen in de eierstokken tot rijping wordt gebracht. Deze eicellen worden verzameld, waarna in het laboratorium de zaadcellen van de man erbij worden gebracht. Wanneer bevruchting is opgetreden, worden een of twee embryo’s in de baarmoeder van de vrouw geplaatst. Vervolgens wordt gewacht of de embryo’s gaan innestelen en er een zwangerschap optreedt. 
IVPintraveneus pyelogram. Röntgenonderzoek waarbij de nieren en de urinewegen met behulp van cpontrastvloeistof in beeld worden gebrachtEndometriose 
Jacksonse aanvalOude benaming voor een partiële epileptische aanval met motorische verschijnselen die zich uitbreidt volgens een vast patroon.Epilepsie 
Janz, syndroom vanEen gegeneraliseerde vorm van epilepsie waarbij aanleg of erfelijke factoren een rol spelen (idiopathisch) (ook wel Juveniele Myoclonische Epilepsie, JME of Impulsiv Petit Mal genoemd). De myoclonieën beginnen rond de puberteit en treden op in de vroegeEpilepsie 
Jaw wiringOperatieve ingreep waarbij de chirurg de boven- en onderkaak met elkaar verbindt. 
JejunumNuchtere darm, middelste deel van de dunne darm. 
jetlagOntregeling van de verschillende bioritmen door de overschrijding van diverse tijdzones op intercontinentale vluchtenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
JMEJuveniele Myoclonische Epilepsie, een gegeneraliseerde vorm van epilepsie waarbij aanleg of erfelijke factoren een rol spelen (idiopathisch) (ook wel syndroom van Janz of Impulsiv Petit Mal genoemd). De myoclonieën beginnen rond de puberteit en treden opEpilepsie 
junkiesyndroom gedrag dat voorkomt bij verslaafden die er alles voor over hebben om aan hun verdovende middelen te komen. Het lijkt op gedrag dat past bij de antisociale persoonlijkheidsstoornis, maar als de verslaving verminderd is en mensen niet langer afhankelijk zijn van een middel, zullen mensen zonder een antisociale persoonlijkheidsstoornis wel spijt tonen over hun gedragPersoonlijkheidsstoornis en nu 
Juveniele Myoclonische EpilepsieEen gegeneraliseerde vorm van epilepsie waarbij aanleg of erfelijke factoren een rol spelen (idiopathisch) (ook wel JME, syndroom van Janz of Impulsiv Petit Mal genoemd). De myoclonieën beginnen rond de puberteit en treden op in de vroege ochtend en gaanEpilepsie 
Juveniele plantaire dermatoseEen huidaandoening met onbekende oorzaak, die bij kinderen aan de voetzolen kan voorkomen en veel gelijkenis vertoont met een voetschimmel. 
KaliumEen in het lichaam voorkomend zout dat ondermeer essentieel is voor de werking van alle spieren. Zowel een tekort als een teveel aan kalium zijn schadelijk.Hoge bloeddruk 
kaliumeen van de zouten in het bloed en (vooral) in de cellen Hypofyseziekten 
KalknagelMisvorming van de nagel als gevolg van een infectie met een schimmel. 
Kallmann, syndroom vanziekte die gepaard gaat met hypogonadisme en anosmie klinisch functionerend hypofyse-adenoom adenoom van de hypofyse die een bepaald hormoon in overmaat produceertHypofyseziekten 
KamerwaterHet vocht dat zich in de voorste of achterste oogkamer bevindt. 
KankerEen groep ziekten die gekarakteriseerd worden door een snelle, ongecontroleerde en abnormale celgroei die gezond weefsel aantast, infiltreert en kan uitzaaien naar andere plaatsen in het lichaam. Kanker kan behandeld worden door chirurgie, chemotherapie,Kanker en chirurgie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en palliatieve zorg, Kanker en radiotherapie 
karakterde kenmerken die bij een bepaalde persoon horen; de meeste wetenschappers gebruiken niet het woord 'karakter', maar 'persoonlijkheid', omdat deze term ruimte laat voor toekomstige veranderingen Depressief en nu 
KasthoortoestelHoortoestel dat niet bij het oor, maar op het lichaam gedragen wordt. 
KataplexieEen plotseling optredend verlies van controle over de willekeurige spieren, bij helder blijvend bewustzijn, in gang gezet door emoties. Kan leiden tot een plotseling verstijving (bijvoorbeeld bij schrikken), of tot plotselinge verslapping, zoals bij een l 
KatatonieStoornis in de spierbewegingen, waarbij de spanning van de spieren verhoogd is en de ledematen in een vaak bizarre stand verstijfd lijken te zijn. Komt soms voor bij mensen met schizofrenie.Schizofrenie 
KatheterDun slangetje, gemaakt van een soepele kunststof, waarmee via een lichaamsopening vloeistof afgetapt kan worden, zoals vanuit de urineblaas. 
KegeltjesDe lichtgevoelige zintuigcellen in het netvlies van het oog, die in staat zijn kleuren waar te nemen. 
KeratitisOntsteking van het hoornvlies van het oog, waardoor roodheid en pijn ontstaan. Kan worden veroorzaakt door een besmetting met bepaalde ziektekiemen, uitdroging, beschadiging door teveel UV-licht of door een ongeval. 
Keratitis ulcerosaVorm van ontsteking van het hoornvliesontsteking van het oog, waarbij in het hoornvlies een zweer (ulcus) aanwezig is (zie ook Keratitis). 
KeratoconusVaak erfelijke ziekte waarbij het hoornvlies in het midden een conische (kegelvormige) uitstulping vertoont door een zwakke plek in het midden van het hoornvlies. 
KeratoglobusMisvorming van de oogbol, waarbij de voorste helft van de oogbol gelijkmatig is uitgezet en waarbij het hoornvlies heel dun is over het gehele oppervlak. De vorm van het hoornvlies is daardoor ook meestal sterk afwijkend. 
KeratolyticaStoffen die een versterkte verhoorning van de huid afremmen waardoor een verdikte huid weer dunner wordt. Deze middelen (zoals salicylzuur en ureum) worden ondermeer toegepast bij de behandeling van acne. Doordat de openingen van de afvoergangen van de ta 
KeratometerPrecisie-instrument waarmee de kromming van het hoornvlies van het oog opgemeten kan worden. 
KeratoplastiekHoornvliestransplantatie. 
Kern, basaleGroep zenuwcellen in de hersenen die nodig zijn voor de spierspanning, de coördinatie en het soepel laten verlopen van bewegingen. 
KernenGroepen zenuwcellen met een eigen taak.Vaatlijden 
Kernen, zwarteGroep zenuwcellen links en rechts onder in de hersenen, waarin bij de ziekte van Parkinson door vooralsnog onbekende oorzaak langzaam een afbraakproces plaatsvindt en waardoor onvoldoende dopamine wordt gemaakt om de spierbewegingen vlot te laten verlopen 
Ketogeen dieetEen zeer streng en vetrijk dieet dat bij kinderen met een moeilijk instelbare epilepsie effect kan hebben en waarnaar soms wordt uitgeweken als anti-epileptica en operatie geen opties meer zijn.Epilepsie 
KetonenZure verbindingen als aceton, die in het lichaam vrijkomen bij de verbranding van vetten wanneer er onvoldoende bloedsuiker voor de verbranding aanwezig is, zoals bijvoorbeeld bij mensen met (onvoldoende behandelde) suikerziekte het geval kan zijn. Deze aDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
KijkoperatieEen operatie, ook wel laparoscopie genoemd, waarbij via een aantal kleine openingen in de buik kijkbuizen worden ingebracht. Via een van deze buizen worden een camera en een lampje ingebracht, en via de andere buizen worden kleine instrumenten ingebracht. Op deze manier kunnen operaties uitgevoerd worden zonder de buik helemaal te openen, waardoor de operatie veel minder belastend is. De hersteltijd na de operatie is korter, en bovendien zijn de littekens die overblijven na een kijkoperatie veel kleiner dan na een gewone buikoperatie (laparotomie). Meer en meer worden nu grotere ingrepen, ook voor uitgebreide endometriose, gedaan via kijkoperatie.Endometriose 
KilocalorieMaat die onder andere gebruikt wordt voor de energie-inhoud van een voedingsmiddel. Eén kilocalorie (kcal) is gelijk aan 4,2 kilojoules (kJ). 
KilojoulesMaat die onder andere gebruikt wordt voor de energie-inhoud van een voedingsmiddel. Eén kilocalorie (kcal) is gelijk aan 4,2 kilojoules (kJ). 
klassieke patiënt patiënt bij wie ‘alles volgens het boekje gaat’Dementie doet ook pijn! 
Klassieke slaapDe gewone slaap, bestaande uit vier slaapstadia met lichte en diepe slaapfasen, waarin geen snelle oogbewegingen voorkomen (daarom ook wel non-REM-slaap genoemd). Hierna volgt het vijfde slaapstadium waarin snelle oogbewegingen voorkomen (zie REM-slaap). 
Kleine hersenenDeel van de hersenen gelegen achter en onder de grote hersenen. Ze zijn betrokken bij de coördinatie van spierbewegingen en het evenwicht.Vaatlijden 
KleurenblindheidHet niet of niet goed kunnen waarnemen van (bepaalde) kleuren. Het niet goed onderscheid kunnen maken tussen rood en groen is het bekendste en komt bij 8% van de mannen voor. Meestal zijn mensen niet echt kleurenblind, maar kleurenzwak. 
KleurintensiteitDe mate waarin iets gekleurd is. 
KlierbuisOnderdeel van het baarmoederslijmvlies.Endometriose 
klinisch niet functionerend hypofyse-adenoomadenoom van de hypofyse zonder overproductie van een bepaald hormoon Hypofyseziekten 
Klinische behandelingBehandeling waarbij de patiënt in een ziekenhuis (kliniek) of verpleeginstelling is opgenomen. 
klinische psychotherapie psychotherapie in een kliniek waarbij mensen opgenomen zijn en een team van behandelaars met een verschillende achtergrond – psychiaters en psychologen, sociotherapeuten, bewegings- en creatief therapeuten en soms nog ander behandelaars – met elkaar samen de behandeling vormgeven in een therapeutisch milieu Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Klinische zorgBehandeling waarbij de patiënt is opgenomen in een ziekenhuis of een andere medische instelling voor dag en nacht. Dit heet ook wel intramurale zorg (letterlijk: 'binnen de muren'), in tegenstelling tot extramurale of ambulante zorg. 
KoliekAanval van krampende pijn, veroorzaakt door kramp in de spierwand van de maag, darmen, gal- of urinewegen. 
KoolhydratenStoffen die opgebouwd zijn uit suikers, zoals bijvoorbeeld zetmeel.Cholesterol 
koppelinghet verschijnsel dat twee of meer erffactoren (genen) generaties lang als vaste combinatie van ouder naar kind worden doorgegeven en zich dus kennelijk dicht bij elkaar op eenzelfde chromosoom bevinden. Daardoor is het in principe mogelijk genetische kaarten te maken van de plaats van verschillende erffactoren op de chromosomenManisch depressief en nu 
Korsakov vorm van dementie die wordt veroorzaakt door chronisch alcoholmisbruik Dementie doet ook pijn! 
KortetermijngeheugenDeel van het geheugen waarin informatie wordt bewaard uit een periode van enkele maanden, weken of dagen geleden. 
Kosmische stralingElektromagnetische straling en deeltjesstraling van zeer hoge energie afkomstig uit de kosmos.Kanker en radiotherapie 
KransslagadersSlagaders die gedeeltelijk aan de buitenkant op de hartspier lopen en de hartspier van zuurstofrijk bloed voorzien (ook wel coronaire vaten genoemd).Hoge bloeddruk, Cholesterol 
KreatinineAfvalstof van de eiwitstofwisseling die in het bloed voorkomt en door de nieren via de urine wordt uitgescheiden.Hoge bloeddruk 
KringspierEen kringvormig verlopende spier die een opening afsluit, zoals bijvoorbeeld de anus. 
Kritische s/nEen maat voor het kunnen verstaan in omgevingslawaai en voor het selectief horen van dat oor. Met de kritische s/n (signaal-ruis verhouding) wordt bijvoorbeeld aangegeven in hoeverre iemand in staat is om in een rumoerige ruimte (= ruis) in staat is een g 
LabyrintHet met vloeistof gevulde kanalensysteem in het rotsbeen in de schedel, bestaande uit het slakkenhuis (gehoorzintuig) en de drie halfcirkelvormige kanalen (evenwichtsorgaan). 
LactoseMelksuiker, aanwezig in melk- en melkproducten. 
Lactose-intolerantieEen stoornis in de vertering van lactose, meestal veroorzaakt door een tekort aan het lactosesplitsend enzym lactase. Hierdoor worden melk- en melkproducten niet goed verdragen, waardoor klachten over diarree ontstaan. 
Lage rugpijn, chronischePijn onder in de rug die langer duurt dan 4 tot 6 weken.Chronische pijn 
Langerhans, eilandjes vanGroepjes cellen in de alvleesklier (pancreas), waarin zich ondermeer de betacellen bevinden waarin het bloedsuikerverlagende hormoon insuline wordt gemaakt en de alfacellen, waarin het bloedsuikerverhogende hormoon glucagon wordt gemaakt. 
Langerhans-celbepaalde soort histiocyt Hypofyseziekten 
LangetermijngeheugenDeel van het geheugen waarin informatie wordt bewaard die enige maanden tot vele jaren geleden is verworven. 
laparoscopievia de buikwand met een holle buis in de buikholte kijken en daar indien nodig een operatieve ingreep verrichtenVaatlijden, Endometriose, Anticonceptie 
LaparotomieBuikoperatie. Bij deze operatie wordt een snede in de buik gemaakt en wordt de buik geopend. Deze snede wordt of in de dwarse richting gemaakt, net boven de schaamharen (bikinisnede) of in de lengterichting (mediane snede), beginnend net boven de schaamharen en lopend tot aan de navel (in zeldzame gevallen tot voorbij de navel). Hierna wordt de buik verder in lagen geopend. Na het openen van de buik kan er gemakkelijk toegang tot de organen worden verkregen.Endometriose 
LaserZeer sterk geconcentreerde evenwijdige lichtbundel van een gelijke golflengte, die op een bepaalde plaats gericht kan worden en ter plekke een grote hitte opwekt. 
Late stralingseffectenStralingseffecten die lange tijd na een bestraling aantoonbaar worden.Kanker en radiotherapie 
Latent scheelzienDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant af te dwalen. Dit wordt ook wel forie genoemd. Wanneer het oog naar buiten toe afdwaalt spr 
LateraalLetterlijk: zijdelings of naar opzij. Gebruikt in combinatie met een ander begrip om aan te geven dat dit zich aan de zijkant van iets bevindt of zich naar opzij beweegt. 
LateralisatieHet niet in het midden in het hoofd (zoals normaal het geval is), maar slechts in één van beide oren horen van de toon van een boven op het hoofd geplaatste aangeslagen stemvork (= de proef van Weber). 
Latero-Letterlijk: zijdelings of naar opzij. Gebruikt in woordverbindingen met de betekenis van opzij. 
Laurence-Moon-Bardet-Biedl, syndroom vanzeldzaam syndroom met onder andere hypogonadismeHypofyseziekten 
LaxeermiddelenMiddelen die de ontlasting of stoelgang bevorderen.Eetstoornissen 
LDLlow density lipoprotein, lage-dichtheid-lipoproteïne, transporteur van cholesterol, ook wel ‘slecht cholesterol’ genoemdCholesterol, Hart- en vaatproblemen 
LDL-cholesterolLow Density Lipoproteïne-Cholesterol: cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan LDL; dit type cholesterol geeft met name aanleiidng tot atherosclerose.Cholesterol 
LDL-receptorEiwit op de membraan van verschillende cellen (vooral in de lever) dat apo-B en apo-E bevattende lipoproteïnen kan binden en vanuit het bloed de cel insluist. Een tekort aan LDL-receptoren, zoals bij bepaalde vormen van erfelijke cholesterolaandoeningen,Cholesterol 
LederhuidOnder de opperhuid gelegen huidlaag, waarin zich onder andere de zweetklieren, de haarwortels en de talgklieren bevinden.Osteoporose 
LeertheorieVerklaringsmodel in de psychologie dat ervan uitgaat dat het gedrag en de manier van denken van mensen zijn aangeleerd. 
LeesadditieLeestoeslag. Toevoeging aan de verte-correctie in een brillenglas om aan mensen met ouderdomsverziendheid het lezen mogelijk te maken. De bekendste leesadditie is het in een brillenglas ingeslepen 'maantje'. 
Lens cristallinaMedische naam voor de ooglens. 
LenzensysteemDe delen van het oog met een lichtbrekende werking. Dit zijn achtereenvolgens het laagje traanvocht, het hoornvlies, de ooglens, het kamerwater van het oog en het glasvocht (zie ook Optisch systeem van het oog). 
leukoauriose afwijkingen in de dichtheid van de witte stof 
leukocyten witte bloedcellen, ontstekingscellen Nierziekten 
leukorroewitte vloed uit de vaginaAnticonceptie 
levercirroseeindstadium van leverziekte met sterke verbindweefseling van de leverHypofyseziekten 
levodopaStof waaruit in bepaalde delen van het zenuwstelsel de neurotransmitter dopamine wordt gemaakt, en die als medicijn, eventueel in combinatie met andere stoffen, bij de ziekte van Parkinson wordt voorgeschreven.Parkinson, Parkinson en nu 
LevonorgestrelEen kunstmatig gemaakt progesteron dat door het Mirenaspiraal afgegeven wordt. Het is ook aanwezig in sommige anticonceptiepillen.Endometriose 
Lewy-lichaampjes neerslag van eiwitten in de hersenenParkinson en nu 
LGFLeerling Gebonden Financiering (rugzakje): Geld dat samen met de school gebruikt kan worden voor extra hulp, begeleiding of voorzieningen voor kinderen met een handicap op school.ADHD 
LHluteïniserend hormoon, een in de hypofyse (hersenaanhangsel) gevormd hormoon, dat de rijpe follikel in de eierstok stimuleert tot een eisprong 
LH luteïniserend hormoonHypofyseziekten 
LHRHLuteïniserend hormoon releasing hormoon (luteïniserend hormoon vrijmakend hormoon), een door de hypothalamus (een gebied aan de onderkant van de hersenen) afgegeven boodschaphormoon, dat de hypofyse stimuleert tot het afgeven van luteïniserend hormoon. 
LibidoDe seksuele lust (zin in seks).Erectieproblemen 
libidointeresse en zin in seks Hypofyseziekten, Plas- en erectieproblemen 
libido seksuele lust (zin in seks)  
LibidostoornisEen hinderlijke stoornis in de lust in seks.Erectieproblemen 
libidostoornis hinderlijke stoornis in de lust in seksPlas- en erectieproblemen 
libidoverliesgeen zin meer hebben in of geen plezier kunnen beleven aan seksDepressie, Anticonceptie 
LichaamsplethysmograafEen longfunctie apparaat waarbij bij een persoon in een kleine, afgesloten ruimte de totale longinhoud en eventueel de weerstand van de luchtwegen kan worden gemeten.Astma, COPD 
LichttherapieToepassing van verlichtingstechnieken om depressieve klachten te verminderen. 
Life eventEngelse term voor een ingrijpende gebeurtenis in iemands leven, die het geestelijk evenwicht kan verstoren. Kan zowel in positieve als in negatieve zin worden gebruikt: de geboorte van een baby, een huwelijk, een ernstig auto-ongeluk of het meemaken van e 
LigatuurDraad waarmee een bloedvat wordt dichtgeknoopt; wordt ook wel onderbinding genoemd.Kanker en chirurgie 
LijmoorIngedikte, lijmachtige vloeistof in middenoor als gevolg van langer bestaande onderdruk door slechte doorluchting van de buis van Eustachius. 
Limbisch systeemRegelcentrum in de hersenen dat informatie vanuit al onze zintuigen krijgt en verwerkt en verder betrokken is bij geheugen, gedrag en emoties. 
LimbusGrens of rand waar het hoornvlies over gaat in het oogwit (sclera). 
Lineaire versnellerEen apparaat dat hoogenergetische straling opwekt door elektronen langs een rechte baan (lineair) te versnellen.Kanker en radiotherapie 
LinkageHet verschijnsel dat twee of meer erffactoren (genen) generaties lang als vaste combinatie van ouder naar kind worden doorgegeven en zich dus kennelijk dicht bij elkaar op eenzelfde chromosoom bevinden. Daardoor is het in principe mogelijk genetische kaarManisch-depressieve stoornis 
LipaseEen vetsplitsend enzym dat zich in het darmsap bevindt. 
LipidenVerzamelnaam voor vetachtige stoffen.Cholesterol 
LipidenpolikliniekEen polikliniek die gespecialiseerd is in de diagnostiek en behandeling van mensen met een afwijkend lipidengehalte, bijvoorbeeld een te hoog cholesterolgehalte van het bloed.Cholesterol 
LipidenprofielVerzameling van de gehalten van alle soorten cholesterol en triglyceriden in het bloed.Cholesterol 
LipoomGoedaardig vetgezwel.Schildklierafwijkingen 
lipoproteïnedeeltje dat cholesterol, triglyceriden en fosfolipiden transporteert door het bloedCholesterol, Hart- en vaatproblemen 
Lipoproteïne(a)Lipoproteïne dat bestaat uit een LDL-deeltje met een groot extra eiwit eromheen. Dit is een zeer 'slecht' cholesterol, omdat het veel aderverkalking veroorzaakt.Cholesterol 
Lipoproteïne, Very Low DensityEen van de drie typen lipoproteïnen (een koppeling tussen een vet en een eiwit) of transportdeeltjes voor vetten in het bloed. Dit type transportdeeltje vervoert voornamelijk triclyceriden van de lever naar het spier- en vetweefsel.Cholesterol 
LiposuctieProcedure waarbij via een kleine incisie op bepaalde plaatsen van het lichaam vet wordt weggezogen. 
liquor cerebrospinalishersenvocht: de vloeistof die zich in de schedel en het ruggenmergkanaal in en rondom het centrale zenuwstelsel bevindtMultiple Sclerose 
LobusKwab.Schildklierafwijkingen 
Lobus pyramidalisEen soms aanwezige mediale streng omhoog vanuit de isthmus (restant van de ductus thyroglossus).Schildklierafwijkingen 
Locked-in-syndroomSyndroom dat kan ontstaan na een infarct in de hersenstam. De patiënt is volledig verlamd, alleen de ogen kunnen nog bewegen.Vaatlijden 
LogopedieBehandeling van spraakproblemen en onderricht in zuiver spreken, stemgebruik en ademtechniek. Logopedie houdt zich ook bezig met communicatie op andere manier dan het gesproken woord, bijvoorbeeld communicatie met plaatjes en met de behandeling van slikpr 
LokalisatorOok Simulator. Een apparaat waarmee bestralingsvelden worden bepaald. Het apparaat kan de bewegingen van een bestralingsapparaat nadoen (simuleren). Ook kunnen er (röntgen)foto’s mee worden gemaakt.Kanker en radiotherapie 
LOMSchool voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden.ADHD 
longembolielevensbedreigende situatie wanneer bloed­stolsel, meestal vanuit de benen, via het bloed naar de longen wordt gevoerd en daar vastloopt in de longvatenAstma, COPD, Hart- en vaatproblemen 
LongemfyseemZiektebeeld gekarakteriseerd door een abnormale, permanente vergroting van de luchthoudende ruimten aan het einde van de kleine, vertakte luchtwegen, gepaard gaand met vernietiging van de wanden van de longblaasjes.Astma, COPD 
Longvolume reductie chirurgieChirurgische ingreep verricht bij patiënten met ernstig emfyseem, waarbij minder goed funcionerende longonderdelen worden weggenomen, meestal beiderzijds; doel is een beter functioneren van de longen.Astma, COPD 
LongvolumereductiechirurgieChirurgische ingreep verricht bij patiënten met ernstig emfyseem, waarbij minder goed funcionerende longonderdelen worden weggenomen, meestal beiderzijds; doel is een beter functioneren van de longen. 
longziekten, Chronisch obstructieveEen verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem, longziekten die vaak tegelijkertijd voorkomen. Meestal wordt de afkorting van de engelse benaming COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) gebruikt.Astma, COPD 
Low Density LipoproteïneEen van de drie typen lipoproteïnen (een koppeling tussen een vet en een eiwit) of transportdeeltjes voor vetten (ondermeer cholesterol) in het bloed. Dit type transportdeeltje voert overtollig cholesterol (zie LDL-cholesterol) af, onder meer vanuit de blVaatlijden 
Low visionOogafwijkingen waarbij de gezichtsscherpte 30% of lager is en die niet met normale brillen of contactlenzen zijn te corrigeren. 
Loze aandrangOok valse stoelgangsnood genoemd. Het gevoel naar de wc te moeten voor urine of ontlasting zonder dat er werkelijk urine of ontlasting zit. Dit gevoel kan optreden wanneer er van buitenaf iets tegen de blaas of tegen de darm drukt, bijvoorbeeld endometriose.Endometriose 
Lp(a)Lipoproteïne(a), lipoproteïne dat bestaat uit een LDL-deeltje met een groot extra eiwit eromheen. Dit is een zeer 'slecht' cholesterol, omdat het veel aderverkalking veroorzaakt. 
LSDLysergine-zuur-diethylamide of 'acid', een van de sterkste tripmiddelen, die hallucinaties kan oproepen.Schizofrenie 
LuchtgeleidingGeleiding van geluidstrillingen die via de lucht door de gehoorgang het trommelvlies bereikt en doorgegeven wordt aan de gehoorbeentjes. 
LuchtwegobstructieMedische naam voor luchtwegvernauwing.Astma, COPD 
LuchtwegverwijdersMedicijnen die een verwijding van de luchtwegen veroorzaken en bijvoorbeeld worden voorgeschreven bij de behandeling van astma.Astma, COPD 
Lui oogOog dat niet goed heeft leren zien en dat uiteindelijk steeds minder 'gebruikt' wordt om mee te kijken (zie ook Scheelzien). 
LuiereczeemHuiduitslag in de luierstreek die op verschillende oorzaken kan berusten, maar vaak mede door een gist wordt veroorzaakt en waarbij de vochtige warme huid onder de luier bijdragen aan goede omstandigheden voor de gist om te groeien.Astma 
LuisterspoelOnderdeel van een hoortoestel, waarmee bij gebruik van een ringleiding het magnetisch veld wordt opgevangen. 
LumbaalpunctieDoor middel van een dunne naald (ruggenprik) aftappen van hersenvocht uit het ruggenmergkanaal.Multiple Sclerose, Vaatlijden 
LumenLetterlijk: licht. Wordt gebruikt als eenheid van de hoeveelheid licht per seconde (lichtsterkte), maar kent ook de betekenis van holte (van een hol orgaan of van een buis). 
LuminantieHelderheid (uitgedrukt in een getal). 
Luteale faseFase van de menstruele cyclus waarin de eicel is gesprongen en het baarmoederslijmvlies uitrijpt om zich voor te bereiden op een innestelend embryo.Endometriose 
Luteïniserend hormoonEen in de hypofyse (hersenaanhangsel) gevormd hormoon, dat de rijpe follikel in de eierstok stimuleert tot een eisprong. 
luteïniserend hormoonhormoon uit de hypofysevoorkwab dat de geslachtsklieren stimuleert Hypofyseziekten 
Luteïniserend hormoon releasing hormoonluteïniserend hormoon vrijmakend hormoon, een door de hypothalamus (een gebied aan de onderkant van de hersenen) afgegeven boodschaphormoon, dat de hypofyse stimuleert tot het afgeven van luteïniserend hormoon. 
LUTS plasklachtenPlas- en erectieproblemen 
LuxEenheid van verlichtignssterkte. 
Lyme, ziekte vanZiekte die wordt overoorzaakt door een bacterie (Borrelia) en die wordt overgebracht via een tekenbeet. Hierna kan een plaatselijke ontsteking van de huid ontstaan die langzaam uitdijt en gepaard gaat met koorts, moeheid, hoofdpijn en gewrichtsklachten. A 
LymfocytenEen groep witte bloedcellen die een belangrijke rol speelt bij de afweer. T-lymfocyten kunnen lichaamsvreemde stoffen herkennen en scheiden ontstekingsfactoren af. Th2-lymfocyten spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van allergie. Gestuurd door de TAstma, COPD 
M.E.N. syndroommultiple endocriene neoplasie; erfelijke afwijking die onder andere met bepaalde hormoonstoornissen gepaard gaat Hypofyseziekten 
MaagklachtenIn het dagelijks spraakgebruik worden met de term 'maagklachten' uiteenlopende symptomen aangeduid. Het is lang niet altijd zeker dat deze klachten ook werkelijk hun oorsprong in de maag vinden. Andere nabijgelegen organen zoals de slokdarm, de galblaas, de alvleesklier of de dikke darm zijn nogal eens de boosdoener. De volgende klachten worden vaak aan de maag toegeschreven: slechte eetlust, een vol, opgeblazen gevoel in de bovenbuik, pijn in de bovenbuik, misselijkheid, braken, boeren en oprispen, zuurbranden, pijn achter het borstbeen en hartwater. Maagklachten 
MaagontledigingsonderzoekOnderzoek waarmee wordt vastgesteld hoe snel voedsel (vast, vloeibaar of beide) de maag verlaat. Dit onderzoek wordt meestal uitgevoerd met een maaltijd waaraan een kleine hoeveelheid radio-actieve stof is toegevoegd, zodat de verplaatsing van de maaginhoMaagklachten 
MaagresectieChirurgische verwijdering van een deel van de maag of de totale maag. Deze behandeling werd vroeger vaak toegepast wanneer een maagzweer niet goed genas of regelmatig terugkeerde. Sinds de introductie van medicijnen die de vorming van maagzuur remmen, worMaagklachten 
macro-adenoomhypofyse-adenoom groter dan 1 cm Hypofyseziekten 
macrofagenafweercellen in het bloed, lymfklieren en in sommige weefsels (zoals de lever en de longen), die een opruimfunctie hebben en daartoe ook in de weefsels kunnen penetrerenAstma, COPD, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen 
macroprolactinoomprolactinoom groter dan 1 cm Hypofyseziekten 
macrovasculair slagaders betreffendeHart- en vaatproblemen 
Macula (lutea)Middelste gedeelte van het netvlies in het oog dat het gevoeligst is voor licht. 
Macula-degeneratieOogafwijking waarbij het centrum van het netvlies niet meer optimaal functioneert en waardoor slechtziendheid ontstaan kan. Komt veel bij ouderen voor, maar kan als erfelijke ziekte ook reeds op jonge leeftijd beginnen. 
MagischOnlogisch, irrationeel, in strijd met het 'gezonde' verstand. 
Magisch denkenDenken met een bijgelovige inslag en niet volgens de logica. Bijvoorbeeld: 'Als ik dit nu niet aanraak, gebeurt er morgen een ongeluk'. Is bij jonge kinderen een veelvoorkomende en normaal onderdeel van de ontwikkeling, waarbij het kind gelooft dat zijn gSchizofrenie 
Magnetic resonance imagingEen techniek waarbij gebruikgemaakt wordt van magneetvelden en radiogolven om een afbeelding te krijgen van lichaamsweefsels.Kanker en radiotherapie, Multiple Sclerose 
MalabsorptieVerstoorde opname van voedingsbestanddelen door de darm.Schildklierafwijkingen 
Malabsorptieve operatieOperatie waarbij een bypass (een soort ‘kortsluiting’) in het bovenste deel van het maagdarmkanaal wordt aangelegd waardoor er minder voedsel kan worden opgenomen. Zie ook Bariatrische chirurgie. 
malignelymfoom vorm van lymfeklierkanker  
Maligne pijnPijn veroorzaakt door een kwaadaardige aandoening.Chronische pijn 
MalleusEen van de drie gehoorbeentjes (zie Hamer). 
mammacarcinoomborstkankerAnticonceptie 
manieEen ziekelijk opgewekte en ontremde stemming, met een overmaat aan activiteit, grootse – meestal niet reële – plannen, afgenomen slaapbehoefte, overdreven eigenwaarde tot hoogmoed, overdreven spaakzaamheid en gejaagde gedachten. Kan zich periodiek voordoen, soms met daartussen perioden met een depressieManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ManischZiekelijk opgewekt en ontremd gestemd, met een overmaat aan activiteit, grootse -meestal niet reële- plannen, afgenomen slaapbehoefte, overdreven eigenwaarde tot hoogmoed, overdreven spaakzaamheid en gejaagde gedachten. Kan zich periodiek voordoen, soms mSchizofrenie 
manisch-depressiefhet ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen symptoomvrije episodenManisch-depressieve stoornis, Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
manisch-depressieve psychoseverouderde en minder juiste term voor manisch-depressieve stoornisManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Manisch-depressieve stoornisHet ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s 
ManometrieDrukmeting. 
MAOmono-amino-oxydase, een stof die ervoor zorgt dat in het zenuwstelsel bepaalde signaaloverdrachtstoffen (neurotransmitters) weer worden afgebrokenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
MAO-B-remmer stof die de afbraak van dopamine remtParkinson en nu 
MAO-remmereen geneesmiddel dat de stof mono-amino-oxidase (zie MAO) remt en daardoor de hoeveelheid van bepaalde neurotransmitters doet toenemen. Wordt gebruikt als geneesmiddel bij de behandeling van ernstige depressiesDepressie, Manisch depressief en nu 
Marfan-syndroomErfelijke bindweefselaandoening met abnormaal grote lichaamslengte, smalle ledematen, weinig onderhuids vet, overrekbare gewrichtskapsels en -banden, etc. Komt voor bij het MEN IIb syndroom. Marfan was een Franse kinderarts.Schildklierafwijkingen 
MarfanoïdOp het Marfan-syndroom gelijkend.Schildklierafwijkingen 
MarihuanaCannabis 
Marker'Merkteken’. Ook merker genoemd. Een stof die gebruikt wordt om iets dat in het lichaam aanwezig is aan te tonen. Voor endometriose is een dergelijke marker (nog) niet voorhanden.Endometriose 
Maskeren (van een geluid)Onhoorbaar maken; (van het oor) tijdelijk ongevoelig maken van het oor door hard geluid aan te bieden. 
MaskergelaatStrakke gelaatstrekken tengevolge van verhoogde spanning van de gelaatsspieren, ondermeer als symptoom bij de ziekte van Parkinson of als bijwerking van bepaalde medicijnen.Parkinson, Manisch-depressieve stoornis 
maskergelaat verstard gelaat, zoals gezien kan worden bij parkinson Parkinson en nu 
MassacontractiesDe ongeveer zesmaal per dag optredende krachtige contracties in de dikke darm, die zich over een groot deel van de darm verplaatsen. 
MastoïdRotsbeen, het deel van het schedelbot waarin zich het gehoororgaan bevindt. 
MasturberenHet opwekken van de zaadlozing door manipuleren van de eigen geslachtsorganen.Erectieproblemen 
masturberen opwekken van de zaadlozing door manipuleren van de eigen geslachtsorganen Plas- en erectieproblemen 
matching ouder/kind de mate waarin ouders en kind al dan niet bij elkaar passen Persoonlijkheidsstoornis en nu 
MBDMinimal Brain Damage/Minimal Brain Dysfunction: oude term voor wat nu ADHD heet.ADHD 
McDDMultiple Complex Developmental Disorder: Kinderen met deze stoornis vormen een subgroep binnen de groep kinderen met PDD-NOS. Het is een aparte ontwikkelingsstoornis met als kern een informatieverwerkingsprobleem.ADHD 
MCImild cognitive impairment, milde geheugenstoornissenDementie doet ook pijn! 
MDSManisch-depressieve stoornis, het ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelManisch-depressieve stoornis 
Mediane snedeSnede in de buik in de lengterichting, vanaf de schaamharen tot aan de navel (of boven de navel).Endometriose 
MediatorAlgemene benaming voor een stof die een boodschap doorgeeft, maar meestal gebruikt voor de stoffen die in het weefsel vanuit speciale cellen (zie Mestcel) vrijkomen bij ontstekingen of allergische reacties (zie Histamine). 
Medische indicatieMedische noodzaak tot een bepaalde behandeling, onderzoek of opname in een ziekenhuis. 
medulla spinalis deel van de hersenen dat prikkels doorgeeft Plas- en erectieproblemen 
Mee-eterCompacte massa bestaande uit talg, huidcellen en bacteriën die het talgklierkanaaltje afsluit en die soms voorzien is van een zwart puntje dat uit pigment bestaat.Astma 
MeeëterCompacte massa bestaande uit talg, huidcellen en bacteriën die het talgklierkanaaltje afsluit en die soms voorzien is van een zwart puntje dat uit pigment bestaat. 
meerfasenpilcombinatiepil waarbij de pillen in een strip niet allemaal dezelfde samenstelling hebben, in tegenstelling tot bij de eenfasepilAnticonceptie 
Meerwaldtkaart kaart om ‘on’- en ‘off’-scores op aan te geven per uur/per dagParkinson en nu 
melancholiediepe, ernstige vorm van een depressieve stoornis, waarbij sprake is van een bepaald dag-nachtritme ('s morgens is de depressie doorgaans ernstiger dan 's avonds), afname van de eetlust met gewichtsverlies en een slaapstoornis ('s morgens erg vroeg wakker worden)Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
melatoninehormoon dat door de pijnappelklier wordt gemaakt en een functie heeft in ons slaapwaakritme Hypofyseziekten 
memantine geregistreerd medicament voor de symptomatische behandeling van een matige tot ernstige vorm van de ziekte van Alzheimer Dementie doet ook pijn! 
MEN-syndromenMultipele Endocriene Neoplasie (= nieuwvorming) syndromen, ziektebeeld waarbij meerdere hormoonvormende klieren te veel hormonen makenSchildklierafwijkingen 
MenarcheLeeftijd van een meisje waarop de eerste menstruatie optreedt. 
MengincontinentieHet onwillekeurig verlies van urine, waarbij tegelijk sprake is van urineverlies bij verhoogde druk in de buikholte zoals hoesten (zie Inspanningsincontinentie), als van onvoldoende controle bij aandrang tot urineren (zie Aandrangincontinentie). 
Ménière, ziekte vanAandoening van het binnenoor, waarbij zowel het slakkenhuis als het evenwichtsorgaan zijn betrokken en waardoor zowel gehoorverlies optreedt als (draai)duizeligheid ontstaan.Vaatlijden, Oorsuizen 
meningenhersenvliezen Hypofyseziekten 
meningeoomtumor uitgaande van een van de hersenvliezenHypofyseziekten 
MeningitisMedische naam voor hersenvliesontsteking.Parkinson 
meningitisontsteking van de hersenvliezen Hypofyseziekten 
meningitis hersenvliesontstekingParkinson en nu 
menopauzeleeftijd waarop de laatste menstruatie plaatsvindtOsteoporose, Endometriose, Anticonceptie 
MenorragieTe sterke en/of te lang durende menstruele bloeding bij een op zich regelmatige menstruatiecyclus. 
MenstruatiecyclusPeriode tussen de eerste dag van de menstruatie tot en met de laatste dag vóór de volgende menstruatie. 
MenstruatiekalenderLijst waarop de data van de menstruaties worden bijgehouden, en die de arts kan helpen om achter de oorzaak van menstruatieklachten te komen. 
mentalisation based therapie een therapie die gericht is op het onvermogen bij veel mensen met een persoonlijkheidsstoornis om goed te kunnen nadenken over zichzelf en anderen. Deze therapie versterkt het besef dat anderen een eigen belevingswereld hebben die anders kan zijn dan die van de persoon zelfPersoonlijkheidsstoornis en nu 
mentaliserenhet vermogen om het eigen gedrag en het gedrag van anderen te beschouwen in termen van motieven en intenties. Iemand die goed kan mentaliseren, beseft dat anderen een onafhankelijke geest hebben en dus anders kunnen denken over zaken en anders kunnen reageren dan zijzelf. Zo iemand kan fantasie en werkelijkheid van elkaar onderscheiden en toch met elkaar verbinden  
MEPMotor Evoked Potential. Onderzoek om het motorisch systeem van het zenuwstelsel door te meten.Multiple Sclerose 
MestcelEen cel in de weefsels, vooral de huid en de slijmvliezen, die een belangrijke rol speelt bij het totstandkomen van een allergische reactie doordat het stoffen bevat (zie Mediator) die vrijkomen bij contact met stoffen waarvoor iemand allergisch is. 
Metabole syndroomSyndroom X of syndroom van Reaven. Ziekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensi 
metaboliet afbraakstof die ontstaat door de stofwisselingAnticonceptie 
MetastaseDochtergezwel dat ontstaan is door in bloed of lymfe meegevoerde cellen van het primaire gezwel. Ze zijn ergens blijven steken en hebben zich daar vermeerderd.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
metastaseuitzaaiing van kanker Hypofyseziekten 
Meter, Flow-volumeEen longfunctie apparaat dat gebruikt kan worden om luchtwegvernauwing te meten. Het meet de luchtstroom (flow) van de uitgeblazen lucht en relateert dat aan het volume van de uitgeblazen lucht.Astma, COPD 
Methyl-prednisolonEen sterkwerkend ontstekingsremmend medicijn met de werking van bijnierschorshormoon, dat gebruikt wordt bij opvlammen (exacerbaties) van ontstekings-achtige aandoeningen van gewrichten (zoals reuma), het zenuwstelsel (zoals multiple sclerose), de huid (zMultiple Sclerose 
MetrorragieVersterkte menstruele bloeding bij een onregelmatige menstruatiecyclus. 
metyraponetesttest waarbij door toediening van het middel metyrapone beoordeeld wordt of de hypofyse voldoende ACTH kan producerenHypofyseziekten 
MgAfkorting van milligram.Cholesterol 
micro-adenoomhypofyse-adenoom kleiner dan 1 cm  
MicroalbumineGevoelige bepaling van eiwit in de urine, waarmee dus ook kleine hoeveelheden eiwit kunnen worden gemeten.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
MicrochirurgieMedische ingreep op de vierkante millimeter, waarbij met behulp van een speciale operatie-biomicroscoop en uiterst fijn operatiegereedschap ingrepen uitgevoerd kunnen worden, zoals bijvoorbeeld aan het oog. 
microprolactinoomprolactinoom kleiner dan 1 cmHypofyseziekten 
microvasculairkleine bloedvaten betreffendeHart- en vaatproblemen 
mictie plasPlas- en erectieproblemen 
mictiecystogram blaasonderzoek met behulp van röntgenfoto’s Nierziekten 
migraineHoofdpijn in aanvallen die ontstaat door een tijdelijke verkramping van de bloedvaten in de hersenen, voorafgegaan door of gepaard gaand met misselijkheid en soms brake, overgevoeligheid voor licht of geluid en auraverschijnselenVaatlijden, Chronische pijn, Anticonceptie 
Miho MiniEen hoortoestel dat zo klein is, dat het in de oorschelp gedragen kan worden. 
Millimeters kwikDe waarde waarin de bloeddruk wordt aangegeven. Deze maat is afkomstig uit de tijd dat de bloeddruk werd gemeten met een bloeddrukmeter waarin een rechtopstaande buis met kwik (internationale afkorting van kwik is Hg) zat. Door tijdens de meting de hoogte 
Millimol (per liter)Eenheid om de hoeveelheid van een chemische of biologische stof aan te geven. In de regel wordt het afgekort tot mmol en opgegeven per liter (mmol/l). Op deze wijze wordt bijvoorbeeld het kaliumgehalte of de hoeveelheid van een bepaald medicijn in het bloCholesterol 
minimal-change-ziekte nieraandoening waarbij eiwitverlies in urine op voorgrond staatNierziekten 
MiosisMedische naam voor pupilvernauwing. 
Mirenaspiraal of hormoonhoudend spiraalSpiraal die een kleine hoeveelheid progesteron afgeeft. Hierdoor neemt de hoeveelheid bloedverlies tijdens de menstruatie af, en bij sommige vrouwen verdwijnt de menstruatie op termijn zelfs helemaal. De Mirenaspiraal kan gebruikt worden als anticonceptiemiddel, maar ook om een onregelmatige menstruatiecyclus te reguleren of om overmatige menstruaties tegen te gaan. Vanwege het progesteron helpt het ook vrouwen met endometriose soms van hun klachten af.Endometriose 
MLCAfkorting van Multileaf Collimator, een soort diafragma bestaande uit een serie plaatjes dat in alle mogelijke vormen in de stralingsbundel kan worden geschoven. De plaatjes kunnen individueel worden aangestuurd per computer.Kanker en radiotherapie 
MLKOnderwijs voor moeilijk lerende kinderen. 
mm HgMillimeters kwik: de waarde waarin de bloeddruk wordt aangegeven. Deze maat is afkomstig uit de tijd dat de bloeddruk werd gemeten met een bloeddrukmeter waarin een rechtopstaande buis met kwik (internationale afkorting van kwik is Hg) zat. Door tijdens dHoge bloeddruk 
mmolAfkorting van millimol, de eenheid om de hoeveelheid van een chemische of biologische stof aan te geven. De hoeveelheid in millimolen wordt opgegeven per liter (mmol/l). Op deze wijze wordt bijvoorbeeld het kaliumgehalte of de hoeveelheid van een bepaaldHoge bloeddruk, Cholesterol 
mmol/lAfkorting van millimol per liter, de eenheid om de hoeveelheid van een chemische of biologische stof in een vloeistof aan te geven. Op deze wijze wordt bijvoorbeeld het kaliumgehalte of de hoeveelheid van een bepaald medicijn in het bloed, of de hoeveelheDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Cholesterol 
mmp-remmersMedicijnen die de activiteit van matrix metalloproteinases (mmp’s) remmen. mmp’s zijn eiwitten die ervoor zorgen dat de cellaag die het ene weefsel van het andere scheidt wordt afgebroken. Endometriose ontstaat doordat baarmoederslijmvlies in bijvoorbeeld het buikvlies gaat groeien. Om dit mogelijk te maken, moet de bovenste laag van het buikvlies worden afgebroken. Hierbij spelen mmp’s een rol.Endometriose 
MMSE mini-mental state examination, geheugentestDementie doet ook pijn! 
MNDMinimal Neurological Deficiency = dyspraxie = zie DCD.ADHD 
MOBMedisch Opvoedkundig Bureau: voorloper van RIAGGADHD 
MOCA Montreal Cognitive Assessment, geheugentest die wordt gebruikt bij MCI-patiëntenDementie doet ook pijn! 
ModificatieMedische naam voor verandering, wijziging of bijstelling van bijvoorbeeld een behandeling, geneesmiddel, natuurlijke stof of een theorie. 
MolecuulChemische verbinding van twee of meer atomen.Kanker en radiotherapie, Kanker en chirurgie 
Mono-amino-oxydaseEen stof die ervoor zorgt dat in het zenuwstelsel bepaalde signaaloverdrachtstoffen (neurotransmitters) weer worden afgebroken. 
Mono-visionCorrectiewijze waarbij het ene oog een lens voor dichtbij-zien krijgt, en het andere oog voor veraf-zien. Men ziet dus altijd maar scherp met één oog. Dit foefje wordt in de Verenigde Staten nogal eens toegepast; Europeanen zijn over mono-vision niet erg 
MonoculusIemand die maar met één oog ziet. 
monofasische pil zie Eenfasepil Anticonceptie 
monogenetische erfelijkheid de overerving van een verhoogd risico wordt doorgegeven door één gen in het DNAHart- en vaatproblemen 
Monojodotyrosine (MIT)Aminozuur tyrosine met één jodiumatoom; bouwsteen voor het schildklierhormoon trijoodthyronine (T3).Schildklierafwijkingen 
MonosaccharideChemische naam voor enkelvoudige suikers, bijvoorbeeld glucose (druivensuiker). Dit zijn chemisch gezien de kleinste suikers die niet meer door middel van vertering in kleinere suikers omgezet kunnen worden. 
MonotherapieEen behandeling met één medicament in plaats van een combinatie van twee of meer medicijnen.Epilepsie 
motivatiede wil om iets te bereiken en de bereidheid om zich daar inspanningen voor te getroosten.Depressief en nu 
MotoriekBeweging van spieren. 
MotorischDat deel van het zenuwstelsel dat zich bezighoudt met het besturen van bewegingen (de motoriek).Multiple Sclerose 
Motorische opwindingToestand waarbij de patiënt voortdurend in beweging is.Schizofrenie 
Motorische schorsGebied in de grote hersenen dat de bewegingen van de spieren aanstuurt.Vaatlijden 
Mouches volantesKleine onregelmatigheden in het glasachtig lichaam binnen in het oog, die in bepaalde omstandigheden als schaduwbeelden worden waargenomen die voor het oog heen en weer zweven. 
MoulageNatuurgetrouwe plastiek ter afbeelding van gezonde of zieke lichaamsdelen.Kanker en radiotherapie 
MoulagekamerRuimte waarin maskers van bijv. het gelaat worden gemaakt.Kanker en radiotherapie 
MouldroomMoulagekamer. ruimte waarin maskers van bijv. het gelaat worden gemaakt.Kanker en radiotherapie 
MPGN mesangioproliferatieve glomerulonefritis, nieraandoening Nierziekten 
MRIMagnetic Resonance Imaging, beeldvorming van interne organen en structuren met behulp van magnetische veldenMultiple Sclerose, Vaatlijden, ADHD, Hart- en vaatproblemen, Dementie doet ook pijn! 
MRI-scanmagnetic resonance imaging, radiologisch onderzoek met behulp van een magnetisch veld en radiogolven. Hierop zijn veel details te zien Nierziekten, Parkinson en nu 
MSMultiple Sclerose; chronisch verlopende ontsteking van zenuwen in de hersenen en het ruggenmergkanaal, welke verloopt in episoden met verergering en verbetering. De ziekteverschijnselen hangen sterk af van de plaats van de ontstekingsverschijnselen. Vaak 
MSA(multisysteematrofie) atypische vorm van parkinsonisme, met vooral lage bloeddruk Parkinson en nu 
MTAMultimodal Treatment for ADHD: belangrijke Amerikaanse studie waar verschillende behandelingen werden vergeleken, medicatie bleek zeer belangrijk.ADHD 
Muceuze colitisAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
MucolyticaSlijmverdunners, medicijnen die dik, taai slijm vloeibaarder maken en toegepast worden bij mensen met longaandoeningen waarbij het slijm niet goed opgehoest kan worden.Astma, COPD 
MultifocaalMeerdere correctiesterkten in één brillenglas of contactlens, meestal een combinatie om met hetzelfde glas of lens zowel veraf als dichtbij te kunnen zien. Meestal zal men proberen de beide sterkten vloeiend in elkaar te laten overlopen. 
Multileaf CollimatorEen soort diafragma bestaande uit een serie plaatjes dat in alle mogelijke vormen in de stralingsbundel kan worden geschoven. De plaatjes kunnen individueel worden aangestuurd per computer.Kanker en radiotherapie 
Multinodulair strumaStruma (schildkliervergroting of krop) met meerdere knobbels.Schildklierafwijkingen 
Multiple scleroseChronisch verlopende ontsteking van zenuwen in de hersenen en het ruggenmergkanaal, welke verloopt in episoden met verergering en verbetering. De ziekteverschijnselen hangen sterk af van de plaats van de ontstekingsverschijnselen. Vaak voorkomende verschiChronische pijn, Vaatlijden, Multiple Sclerose 
MutatieEen meestal nadelige verandering in het genetisch materiaal (chromosomen), waardoor bijvoorbeeld aangeboren afwijkingen kunnen ontstaan.Kanker en chirurgie, Cholesterol 
Myasthenia gravisAuto-immuunziekte gekenmerkt door spierzwakte.Schildklierafwijkingen 
MycoseMedische naam voor een schimmelinfectie. 
MydriasisAbnormaal wijde pupillen door toediening van speciale oogdruppels of ten gevolge van een verlamming van de spiertjes die de pupilwijdte regelen. 
MyelineDe beschermende en isolerende stof rondom een zenuwvezel.Multiple Sclerose 
MyelopathieLetterlijk: ziek ruggenmerg. Wordt gebruikt als algemene naam voor een aandoening van het ruggenmerg.Multiple Sclerose 
MyocardMedische naam voor de hartspier.Cholesterol 
myocardinfarct hartinfarctAnticonceptie 
myoclonieën schokkenParkinson en nu 
Myoclonische aanvalType epileptische aanval waarbij enkelvoudige of in reeksen voorkomende spierschokken optreden in de armen en/of de benen, met een zeer kortdurende bewustzijnsstoornis. Het kan een voorbode zijn van een volledige epileptische aanval (zie Tonisch-clonischeEpilepsie 
Myoclonus nocturnusHerhaalde spiertrekkingen aan de voorkant van de benen, vaak vele honderden malen per nacht, die een oorzaak kunnen zijn van slapeloosheid. Niet te verwarren met de onschuldige spierschokken die soms tijdens het inslapen kunnen optreden (hypnic jerks). 
myoma uterivleesboomAnticonceptie 
MyoomGoedaardig gezwel in de wand van de baarmoeder (zie Vleesboom).Endometriose 
MyopieBijziendheid, oogafwijking waarbij men niet goed kan zien in de verte, omdat het oog de lichtstralen te veel afbuigt. Het scherpe beeld valt daardoor vóór het netvlies. Het beeld op het netvlies zelf is daardoor onscherp. De oorzaak is een te sterke kromm 
Myopie, progressieveToenemende bijziendheid. 
MystiekDe wereld van bovennatuurlijke en goddelijke krachten en gebeurtenissen.Schizofrenie 
MyxoedeemAndere term voor hypothyreoïdie. Ook: wasachtige verdikking van de huid bij hypothyreoïdie, waarin geen putjes gedrukt kunnen worden (in tegenstelling tot ‘gewoon’ oedeem door vochtophoping in de huid).Schildklierafwijkingen 
NachtblindheidHet niet goed kunnen zien in schemering of duisternis omdat de donker-adaptie is gestoord. De 'staafjes' in het netvlies functioneren niet goed. Dit kan zijn aangeboren, maar ook het gevolg zijn van een ziekte van het netvlies of een tekort aan vitamine A 
NachtmyopieBijziendheid die vooral 's nachts optreedt. 
narcistisch verlengstuk als ouders hun kind beschouwen als een object dat hun dromen of verwachtingen waar moet maken in plaats van als een persoon met eigen verlangens, verwachtingen en een eigen mening Persoonlijkheidsstoornis en nu 
narcistische persoonlijkheidsstoornis als ouders hun kind beschouwen als een object dat hun dromen of verwachtingen waar moet maken in plaats van als een persoon met eigen verlangens, verwachtingen en een eigen mening Persoonlijkheidsstoornis en nu 
NarcolepsieExtreme overdag optredende aanvallen van slaperigheid, waardoor de patiënt overdag plotseling in slaap kan vallen zonder dat hij of zij dat voelt aankomen. Vaak treden ook aanvallen van controleverlies van de spieren op, waarbij de patiënt zomaar slap inEpilepsie 
NasaalLetterlijk: de neus betreffende. Wordt gebruikt in combinatie met een ander begrip om aan te geven dat het met de neus te maken heeft. Zo wordt met een nasale spraak de klank van de spraak bedoeld bij een verstopte neus. 
NatriumEen in het lichaam voorkomend zout, dat essentieel is voor de waterhuishouding van het lichaam. Een teveel kan hoge bloeddruk veroorzaken en aanleiding geven tot het vasthouden van water. Natrium zit ondermeer in keukenzout (als natrium-chloride).Hoge bloeddruk 
natriumeen van de (kwantitatief) belangrijkste zouten in het bloed Hypofyseziekten 
Natuurlijke oestrogenenTerm die gebruikt wordt voor geneesmiddelen met veelal kunstmatige bereide oestrogenen die identiek zijn aan de in de eierstokken gemaakte oestrogene hormonen.Osteoporose 
necroseafstervingHart- en vaatproblemen 
NEFAfkorting van Nationaal Epilepsie Fonds.Epilepsie 
nefritis ontsteking van de zeeflichaampjesNierziekten 
nefrogene diabetes insipidusvorm van diabetes insipidus waarbij de nieren verminderd gevoelig zijn voor de werking van ADHHypofyseziekten 
nefrolooginternist die is gespecialiseerd in nierziektenNierziekten 
nefroneenheid waaruit de nier is opgebouwdNierziekten 
NefropathieLetterlijk: ziekte van de nieren. Deze in wezen algemene term wordt gebruikt als benaming voor de nierafwijkingen die het gevolg zijn van hoge bloeddruk of suikerziekte. Bij nefropathie is sprake van eiwitverlies via de urine.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Hoge bloeddruk 
nefrosclerose nieraandoening waarbij verlittekening van het nierweefsel op de voorgrond staatNierziekten 
nefrose lekkage van eiwit vanuit de zeeflichaampjes Nierziekten 
NeglectNeurologische stoornis in de hersenen, waardoor iemand zich niet bewust is van één kant van zijn lichaam en niets waarneemt uit de omgeving aan één kant van zijn lichaam. Ook wel verwaarlozing genoemd.Vaatlijden 
Nelson, syndroom vansterke groei van een ACTH producerend hypofyse-adenoom na verwijdering van beide nieren wegens de ziekte van CushingHypofyseziekten 
Nerveuze diarreeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Nervus opticusDe vanuit het oog ontspringende zenuw (de gezichtszenuw) die de zenuwimpulsen die in het netvlies onder invloed van de lichtprikkels zijn ontstaan, doorgeeft aan de hersenen. 
nervus opticuszenuw die van het oog naar de hersenen loopt en waardoor we kunnen zien Hypofyseziekten 
Nervus vagus stimulatieBehandelingsmethode van epilepsie die werkt via elektrische prikkeling van de nervus vagus in de hals.Epilepsie 
NetvliesHet weefsel dat zich aan de binnenkant, achter in het oog bevindt en lichtgevoelige cellen bevat. Deze cellen zetten beeld om in zeer kleine elektrische signalen die via de oogzenuw naar de hersenen worden gezonden. 
Neurale circuitsSchakelingen tussen de hersenkernen. Ook wel neuraal netwerk genoemd.Schizofrenie 
Neuritis opticaOntsteking van de oogzenuw, die gepaard gaat met een verlies van het gezichtsvermogen. Kan optreden als onderdeel van multiple sclerose, maar ook ontstaan als complicatie van een neus bijholteontsteking of een vergiftiging.Multiple Sclerose 
Neuritis retrobulbarisOntsteking van de oogzenuw, die gepaard gaat met een verlies van het gezichtsvermogen. Kan optreden als onderdeel van multiple sclerose, maar ook ontstaan als complicatie van een neus bijholteontsteking of een vergiftiging.Multiple Sclerose 
NeurobiochemischEen combinatieterm waarmee wordt aangegeven dat het een zaak betreft met neurologische, biologische en chemische aspecten in een onderlinge samenhang. 
NeurochirurgSpecialist voor operatieve behandeling van afwijkingen van het centrale zenuwstelsel, waaronder kanker van de hersenen.Kanker en chirurgie 
neurodegeneratieve ziekte ziekte waarbij zenuwcellen geleidelijk afgebroken worden Parkinson en nu 
neurofibrillaire tangles tau-eiwit in de zenuwvezelsDementie doet ook pijn! 
Neurogene pijnZenuwpijn. 
neurohypofysehypofyseachterkwab  
NeurolepticaVerouderde benaming voor antipsychotica. 
Neurologisch onderzoekOnderzoek naar het functioneren van het zenuwstelsel.Epilepsie 
Neurologische aandoeningZiekte of afwijking van het zenuwstelsel.Depressie, Eetstoornissen, Manisch-depressieve stoornis, Schizofrenie 
NeuromodulatieHet trachten pijn te onderdrukken door het toedienen van licht elektrische prikkels hetzij uitwendig (Transcutane Elektrische Zenuwstimulatie), hetzij inwendig ( Electric Spinal Cord Stimulation).Chronische pijn 
NeuronZenuwcel met al zijn uitlopers.Epilepsie 
neuronavigatiesysteem waarmee de chirurg op basis van digitale röntgenbeelden virtueel via een computersysteem in het hoofd van een patiënt kan kijken Hypofyseziekten 
NeuroomUit een zenuw groeiend gezwel.Schildklierafwijkingen 
NeuroomvormingOvermatige groei van zenuw- of zenuwknoopcellen.Chronische pijn 
NeuropathieLetterlijk: ziekte van een zenuw. Een vrij algemene benaming voor ziekten van de zenuwen waarbij het functioneren van die zenuw verstoord is, maar meestal gebruikt om zenuwstoornissen aan te geven die worden veroorzaakt door een ziekte buiten het zenuwsteDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
Neuropathische pijnPijn, die ontstaat door beschadiging van het zenuwstelsel. De pijn is meestal brandend, tintelend van karakter en vaak wordt het aanraken van de betrokken huidgebieden als onaangenaam ervaren.Chronische pijn 
neurosarcoïdosesarcoïdose met lokalisatie in het centrale zenuwstelsel neurotransmitter stof die betrokken is bij de prikkeloverdracht tussen zenuwcellenHypofyseziekten 
NeuroseStoornis in het psychische functioneren waarvoor geen lichamelijke afwijking of verandering gevonden kan worden. 
neurotransmitter(boodschapper)stof die voorkomt in de uiteinden van een zenuw (synaps) en die impulsen (prikkels) overbrengt van de ene naar de andere zenuw (of spiervezel)Chronische pijn, Epilepsie, ADHD, Hoge bloeddruk, Hypofyseziekten, Manisch depressief en nu, Dementie doet ook pijn!, Parkinson en nu 
NeurotransmitterstofStof die voorkomt in de uiteinden van een zenuw (synaps) en die impulsen (prikkels) overbrengt van de ene naar de andere zenuw (of spiervezel).Chronische pijn, Epilepsie 
NeutronEen elektrisch neutraal deeltje dat, met uitzondering van gewone waterstof, in alle atoomkernen voorkomt.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
nidatie innestelingAnticonceptie 
nierbekken gedeelte van de nier waar de urine wordt verzameld Nierziekten 
niermerg binnenzijde van de nier Nierziekten 
nierschors buitenzijde van de nier Nierziekten 
Niet-maligne pijnPijn tengevolge van een niet-kwaadaardige aandoening.Chronische pijn 
NitrobaatBloedvatverwijdend geneesmiddel dat gebruikt wordt om pijnklachten in de hartstreek en benauwdheidsklachten, als gevolg van vernauwingen van de hartkransslagaders, snel te verlichten.Depressie, Epilepsie, Manisch-depressieve stoornis, Parkinson, Cholesterol 
NLDNon Verbal Learning Disorder: leerstoornis van kinderen met goede woordenschat, maar matig presteren op school.ADHD 
NOStikstofmonoxide, een stof die in de spiercellen rondom de bloedvaten helpt om guaninetrifosfaat om te zetten in guaninemonofosfaat.Erectieproblemen 
NOstikstofmonoxide, een stof die in de spiercellen rondom de bloedvaten helpt om guaninetrifosfaat om te zetten in guaninemonofosfaat 
Nociceptieve pijnPijn die ontstaat door prikkeling van de nociceptoren (blind eindigende zenuwuiteinden van de A-delta en C-vezels).Chronische pijn 
NociceptorenDe blind eindigende zenuwuiteinden van de A-delta en C-vezels, waar de pijnprikkel opgewekt kan worden.Chronische pijn 
NodusAlgemene term voor een knobbel. Er bestaan vele tientallen verschillende soorten knobbels die in het lichaam kunnen voorkomen. Ze worden aangeduid met nodus met, om ze onderling te kunnen onderscheiden, daaraan toegevoegd het lichaamsdeel of de weefselsoo 
Nodus cutaneusEen knobbel die gelegen is in de huid en vaak voorkomt bij acne (jeugdpuistjes). Meestal ligt deze knobbel in de onderste lagen van de huid of soms zelfs in het onderhuidse weefsel, waardoor deze minder goed zichtbaar is dan een puistje. Een nodus cutaneu 
Nodus/nodulus/nodulairKnobbel/knobbeltje/knobbelig.Schildklierafwijkingen 
Non-contact-tonometerInstrument om de oogdruk te meten (de druk van het kamerwater binnen in het oog), waarbij het oog niet aangeraakt hoeft te worden. Het principe is daarbij dat men een luchtstroompje op het oog richt en het deukje meet dat het luchtstroompje veroorzaakt. 
non-heartbeatingprocedure orgaandonatie waarbij orgaan verwijderd wordt nadat de beademing van de donor is stopgezet Nierziekten 
Non-Steroid Anti-Inflammatory DrugDe algemene naam voor een groep geneesmiddelen (waaronder acetylsalycylzuur of Aspirine) die ontstekingen remt en koorts verlaagt. 
Non-verbaalLetterlijk: zonder gebruik van woorden. Alle vormen van communicatie zonder gesproken woord, zoals gebarentaal, gelaatsuitdrukkingen en 'lichaamstaal'.Eetstoornissen 
noradrenalineneurotransmitterDepressie, Chronische pijn, Dementie doet ook pijn! 
Normal Pressure HydrocephalusVergroting van de hersenholten en een teveel aan hersenvocht, waarbij de hersendruk normaal is. Veroorzaakt naast dementie problemen met lopen en incontinentie voor urine. 
NSAIDAfkorting voor Non-Steroid Anti-Inflammatory Drug. Het is de algemene naam voor een groep geneesmiddelen (waaronder acetylsalycylzuur of Aspirine) die ontstekingen remt en koorts verlaagt. 
NSMDNederlandse Stichting voor Manisch Depressieven, de patiëntenvereniging voor manisch-depressieve mensen.Manisch-depressieve stoornis 
nycturieovermatige urineproductie in de nachtHypofyseziekten 
NystagmusStoornis in de oogbewegingen, waarbij het oog een zich ritmisch herhalende snelle beweging naar de ene kant maakt, gevolgd door een trage beweging naar de andere kant. De nystagmus kan zich zowel in horizontale als in verticale richting voordoen. Een nystMaagklachten 
obesitasvetzucht of ernstig overgewicht, BMI >30 (zie daar)Eetstoornissen, Hart- en vaatproblemen 
ObsessieDwanggedachte of ongewilde kwellende gedachte die men niet uit het hoofd kan zetten (zie Dwanggedachten). 
obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster C met als centrale kenmerk overmatige aandacht voor orde, perfectie en controle en een gebrek aan soepelheid Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Obsessief-compulsieve stoornisDwangstoornis: het herhaald en storend optreden van ongewilde gedachten (obsessies: zie dwanggedachten) en/of het verrichten van ongewilde handelingen (compulsies: zie dwanghandelingen).Eetstoornissen 
obstipatietrage, moeilijke stoelgang met harde ontlasting, welke minder dan viermaal per week geloosd wordtEetstoornissen, Eetstoornissen, Chronische pijn, Manisch depressief en nu 
ObstructieVerstopping, de passage is belemmerd. 
obstructieblaas blaas waarbinnen de urine niet goed meer kan aflopen naar buiten toe via de plasbuis omdat bijvoorbeeld de prostaat in de weg zit  
Occipitaal kwabHet achterste deel van de grote hersenen.Vaatlijden 
OccipitaalkwabAchterhoofdskwab, het aan de achterkant gelegen deel van de grote hersenen, onder meer van belang voor de verwerking van de informatie die ons via de ogen bereikt.Vaatlijden 
Occlusie-effectVerschijnsel dat men de eigen stem 'anders' hoort wanneer de gehoorgangen zijn afgesloten.Manisch-depressieve stoornis, Multiple Sclerose 
occlusieve vaatziekten vaatziekten die het gevolg zijn van gedeeltelijke of volledige verstopping van de slagadersHart- en vaatproblemen 
OCDObsessive Compulsive Disorder: dwang- en drangstoornis.ADHD 
OCSObsessief-complusieve stoornis, dwangstoornis: het herhaald en storend optreden van ongewilde gedachten (obsessies: zie dwanggedachten) en/of het verrichten van ongewilde handelingen (compulsies: zie dwanghandelingen). 
ODDOppositional Defiant Disorder: oppositionele gedragsstoornis.ADHD 
oedeemvochtophoping Hypofyseziekten, Nierziekten 
OesophagitisOnsteking van het slijmvlies van de slokdarm, de verbindingsbuis tussen de mond-keelholte en de maag. De meest voorkomende vorm van oesophagitis is reflux-oesophagitis. Hierbij ontstaat de ontsteking als gevolg van vanuit de maag in de slokdarm terugkomenMaagklachten 
OesophagogastroduodenoscopieOnderzoek waarbij het inwendige van de slokdarm, de maag en de twaalfvingerige darm bekeken wordt. Tegenwoordig worden hier flexibele kijkers voor gebruikt. 
OesophagogastroscopieOnderzoek waarbij het inwendige van de maag bekeken wordt. Tegenwoordig worden hier flexibele kijkers voor gebruikt. Bij dit onderzoek wordt eigenlijk altijd ook de slokdarm en de twaalfvingerige darm bekeken. Men noemt het onderzoek daarom ook wel oesophMaagklachten, Astma, Eetstoornissen 
OesophagusMedische naam voor de slokdarm, de buisvormige verbinding tussen de mond-keelholte en de maag. 
oestradioleen van de oestrogenenHypofyseziekten, Anticonceptie 
oestrogeenin de eierstokken gevormde vrouwelijke geslachtshormonen die bij de vrouw de ontwikkeling van onder meer de baarmoeder en borsten stimulerenAnticonceptie 
oestrogeeneen van de vrouwelijke hormonen 
Oestrogene hormonenVrouwelijke hormonen die in de eierstok worden gemaakt maar ook als medicijn synthetisch worden nagemaakt. 
Oestrogenen, natuurlijkeTerm die gebruikt wordt voor geneesmiddelen met veelal kunstmatige bereide oestrogenen die identiek zijn aan de in de eierstokken gemaakte oestrogene hormonen. 
Oestrogenen, synthetischeTerm die gebruikt wordt voor preparaten met synthetische (fabrieksmatig gemaakte) oestrogenen die chemisch gezien niet identiek zijn aan de in de eierstokken gemaakte oestrogene hormonen, maar wel ongeveer dezelfde werking hebben. 
Off-periode periode waarin iemand niet goed kan bewegen en/of beeft Parkinson en nu 
OftalmometerPrecisie-instrument waarmee de kromming van het hoornvlies van het oog opgemeten kan worden.Osteoporose 
OGTTorale glucose tolerantietestHypofyseziekten 
OlfactorischLetterlijk: de reuk betreffende. Wordt gebruikt in combinatie met een ander begrip om aan te geven dat het met de reuk te maken heeft. Zo wordt met de nervus olfactorius de reukzenuw bedoeld.Schizofrenie 
Oligoclonale antistoffenAntistoffen afkomstig van een gering aantal antistofmakende cellen. Ze worden als losliggende bandjes gezien op het testpapier bij het onderzoek van eiwitten (= elektroforese). Oligoclonale antistoffen worden gezien in het hersenvocht (= liquor) van MS-paMultiple Sclerose 
OligomenorroeMenstruatiecyclus die regelmatig langer dan 35 dagen (5 weken) duurt. 
oligomenorroeabnormaal lage frequentie van menstruaties Hypofyseziekten 
OmloopOntsteking van de nagelriem. 
On-OffVerschijnsel bij de ziekte van Parkinson, waarbij bewegen op bepaalde momenten duidelijk beter ('on') gaat en op andere momenten nauwelijks of niet mogelijk is ('off'), en waarbij deze momenten elkaar plotseling kunnen afwisselen. Kan vooral optreden na lParkinson, Parkinson en nu 
OncoloogEen arts die gespecialiseerd is in de behandeling van kanker. Een radiotherapeutisch oncoloog maakt gebruik van radiotherapie. Een medisch oncoloog maakt gebruik van chemotherapie. Een chirurgisch oncoloog is gespecialiseerd in het opereren van kankerpatiKanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
OnderhoudsbehandelingHet langdurig behandelen van een patiënt met een zo laag mogelijke dosering medicijnen.Schizofrenie 
OnderhoudsmedicatieMedicijnen die regelmatig gebruikt moeten worden om een gewenst peil te onderhouden, vaak om te voorkomen dat bepaalde klachten weer terugkeren. 
OnderwaterwegingNauwkeurige methode die men gebruikt om de hoeveelheid lichaamsvet van een mens te wegen. 
Onderzoek, neurologischOnderzoek naar het functioneren van het zenuwstelsel. 
Onderzoek, urodynamischEen onderzoek waarbij het functioneren van de lagere urinewegen (blaas en urinebuis) en het afsluitmechanisme worden onderzocht. 
OntlastingstomaEen kunstmatig (operatief) aangelegde uitgang van de darm in de buikwand (stoma), om ontlasting af te voeren wanneer dit niet meer via de normale afvoerweg (via de anus) kan gebeuren. De uit een ontlastingstoma of anus praeternaturalis komende ontlasting 
OntstekingscellenCellen die betrokken zijn bij een ontstekingsproces, zoals macrofagen, T-lymfocyten, mestcellen, eosinofiele cellen, granulocyten (witte bloedcellen) en bloedplaatjes.Astma, COPD 
OntstekingsfactorenEen grote en gevarieerde groep van boodschapperstofjes die een belangrijke rol spelen bij het ontstaan (of afremmen) van ontsteking. Voorbeelden zijn cytokinen, interleukinen, chemokinen.Astma, COPD 
OntstekingsremmersMedicijnen die de ontsteking remmen. Afhankelijk van het type ontsteking worden verschillende medicamenten voorgeschreven.Astma, COPD 
ontwijkende persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster C met als centrale kenmerk een patroon van sociale geremdheid, een gevoel van minderwaardigheid en overgevoeligheid voor de kritiek van anderenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
onveilige hechting de hechting aan ouders of verzorgers is niet goed tot stand gekomen; kinderen zijn angstig, klampen zich vast aan ouderfiguren of ondernemen juist geen poging meer om contact aan te gaan en zijn afwijzend als de ander contact zoektPersoonlijkheidsstoornis en nu 
Onverzadigd vetVloeibaar vet of olie. Goed en gemakkelijk afbreekbaar soort vet.Cholesterol 
OnychomycoseMedische naam voor een schimmelinfectie van de nagel.Astma 
Oog, optisch systeem van hetHet lenzenstelsel (hoornvlies, voorste oogkamer, ooglens, glasachtig lichaam) en het netvlies. Samen brengen ze een scherp beeld tot stand. Te vergelijken met de lenzen en de lichtgevoelige film op en in een fototoestel. Bij contactlenzen speelt ook de tr 
OogbindvliesBindvlies, het slijmvlies dat de binnenzijde van oogleden en de voorkant van het oogwit bedekt. 
OogcorrectieVerbetering van de werking van het oog via bril of contactlens. 
OogdrukDe druk binnen in de oogbol. 
OogkamerDe met vocht gevulde ruimte tussen het hoornvlies en de ooglens. Het oog kent een voorste (tussen hoornvlies en ooglens) en een achterste oogkamer (tussen regenboogkamer en ooglens). 
OoglensInwendige lens die voor een belangrijk deel verantwoordelijk is voor de optische sterkte van het oog. De lens kan van sterkte veranderen (accommoderen) zodat het oog zich op verschillende afstanden kan scherpstellen. 
OogrokVlies dat over de oogbol ligt. Er zijn drie oogrokken: de buitenste harde oogrok (sclera), het middelste vaatvlies (choroidea) en het aan de binnenzijde gelegen netvlies (retina). 
OogspierenSpieren die lopen vanaf de buitenzijde van de oogbol tot het bot achterin de oogkas. Elk oog heeft 6 oogspieren die in staat zijn het oog elke gewenste richting of stand te geven. 
OorhangerBanaanvormig hoortoestel dat achter de oorschelp wordt gedragen.Oorsuizen 
OorstukOnderdeel van een hoortoestel dat in de opening van de gehoorgang wordt gestopt en waardoor de geluidstrilling in de gehoorgang wordt geleid.Oorsuizen 
Operatie, malabsorptieveOperatie waarbij een bypass (een soort ‘kortsluiting’) in het bovenste deel van het maagdarmkanaal wordt aangelegd waardoor er minder voedsel kan worden opgenomen. Zie ook Bariatrische chirurgie. 
Operatie, restrictieveBij deze operatie wordt de maaginhoud zodanig verkleind dat men veel minder grote maaltijden kan eten. Zie ook Bariatrische chirurgie. 
Operatieve pijnPijn die ontstaat bij een chirurgische ingreep.Chronische pijn 
OphtalmopathieTypische oogafwijkingen (in dit geval wordt bedoeld de oogverschijnselen die bij de ziekte van Graves voorkomen).Schildklierafwijkingen 
OpiaatreceptorenReceptoren (ontvangers) van zowel door het lichaam aangemaakte als van buitenaf toegediende opiaten. De meest bekende opiaatreceptoren zijn de mu-, kappa-, delta- en sigmareceptoren.Chronische pijn 
OpiaatrotatieVerandering van opiaatsoort. Bij onvoldoende werking of het optreden van ernstige bijwerkingen bij gebruik van het ene opiaat, kan een ander opiaat worden voorgeschreven dat mogelijk voor het individu een betere uitkomst geeft. 
OpiatenStoffen die het lichaam zelf kan aanmaken, die in een enigszins andere vorm ook in de natuur voorkomen (papavers) of die synthetisch gemaakt kunnen worden. Een van de werkingsmechanismen is het verminderen van pijn.Chronische pijn 
OpperhuidBovenste huidlaag, bestaande uit hoornlaag en kiemlaag. 
OpportunistOrganisme dat alleen onder bepaalde omstandigheden kans ziet om een ander organisme ziek te maken, bijvoorbeeld bepaalde schimmelziekten bij mensen met een sterk verminderde weerstand zoals bij AIDS. 
OpticienGediplomeerde aanpasser en leverancier van brillen. 
OptimaalZo goed of zo veel mogelijk: het kan niet beter of hoger of meer in de gegeven omstandigheden. 
optischwat het gezichtsvermogen of het zien betreftHypofyseziekten 
Optisch systeem van het oogHet lenzenstelsel (hoornvlies, voorste oogkamer, ooglens, glasachtig lichaam) en het netvlies. Samen brengen ze een scherp beeld tot stand. Te vergelijken met de lenzen en de lichtgevoelige film op en in een fototoestel. Bij contactlenzen speelt ook de tr 
Optische werkingDe werking waarmee lichtstralen worden gebroken en in een bepaalde richting worden geleid. 
OptometristEen oogmeetkundige, iemand die vooral onderzoekt wat de oorzaak van het slecht-zien is. 
OptotypenDe symbolen op een testkaart (visuskaart) om de gezichtsscherpte te bepalen. Dit kunnen bijvoorbeeld letters van het alfabet, cirkels met een kleine inkeping of plaatjes voor kinderen zijn, elk in verschillende grootte. 
Opwinding, motorischToestand waarbij de patiënt voortdurend in beweging is. 
OraalLetterlijk: de mond betreffende. Wordt gebruikt in combinatie met een ander begrip om aan te geven dat het met de mond te maken heeft. Zo wordt met een orale toediening van een medicijn aangegeven dat het medicijn via de mond toegediend moet worden. 
OrbitaOogholte of oogkas in de schedel, gevormd door de schedelbeenderen. 
Organisch psychosyndroomEen ziekte met psychiatrische (vaak psychotische) kenmerken ten gevolge van een lichamelijke aandoening (zoals een hersentumor of vergiftiging met drugs). 
Organische depressieOude benaming voor 'depressie door een lichamelijke aandoening'.Depressie 
Organische stofStof waaruit de planten en dieren zijn samengesteld, bijvoorbeeld zetmeel, eiwitten en vet. 
OrgasmeHet klaarkomen, de zaadlozing.Erectieproblemen 
orgasme klaarkomen, zaadlozing 
OrgasmestoornisHet uitblijven of het versneld voorkomen van de zaadlozing.Erectieproblemen 
orgasmestoornis uitblijven of versneld voorkomen van de zaadlozing  
OrthokeratologieHet afplatten van het hoornvlies door toepassingen van contactlenzen, een methode die door sommige contactlensspecialisten in speciale gevallen wordt toegepast. Volgens een bepaald schema worden de lenzen stapsgewijs in vorm en sterkte aangepast, zodat he 
Orthomoleculaire geneeswijzeDeze zou door het geven van extra hoge vitaminedoseringen tot verbeteringen leiden.ADHD 
orthostase ernstige daling van de bloeddruk na zitten of staan Parkinson en nu 
Orthosympathisch zenuwstelselDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op activiteit en prestatie (capaciteit hart, longen en verbranding neemt toe), een bloedsuikerverhogend effect heeft en de hersenactiviteit stimuleert. Het remt gedeeltelijk de 
os pubisschaambeen Anticonceptie 
os sphenoidalewiggebeen; een van de botten van het aangezichtsskelet waar het Turks zadel deel van uitmaaktHypofyseziekten 
Osmotische laxantiaLaxeermiddelen die werken door middel van aantrekking van vocht, waardoor de ontlasting minder hard wordt. 
OsteoblastenBotcellen die nieuw botweefsel aanmaken.Osteoporose 
OsteoclastenBotcellen die verouderd botweefsel afbreken.Osteoporose 
OsteomyelitisOntsteking van het beenmerg.Chronische pijn 
OsteopathieAlternatieve geneeswijze, die alle ziekten vanuit orthopedisch standpunt beziet. Gebaseerd op de theorie dat het lichaam onder normale omstandigheden en bij goede voeding zelf genezende stoffen aanmaakt tegen ziekte.ADHD 
OsteopenieVoorstadium van osteoporose. Er is op een röntgenfoto of een scan al wel een afname van de hoeveelheid botmassa te zien. Maar de sterkte van het bot is echter nog niet zodanig aangetast, dat er al bij normale belasting een breuk zal optreden.Osteoporose, Hypofyseziekten 
OsteoporoseLetterlijk: broze botten. Gebrek aan kalkdepot in de botten, waardoor brosheid van het bot ontstaat. Het verdwijnen van de harde beenzelfstandigheid waardoor de mergholte groter wordt.Chronische pijn, Osteoporose, Osteoporose 
osteoporosebotontkalking (ernstiger vorm van osteopenie)Hypofyseziekten, Anticonceptie 
OtoscleroseZiekte waarbij het derde gehoorbeentje in het middenoor, de stijgbeugel (stapes), in het ovale venster van het slakkenhuis in het binnenoor vastgroeit, waardoor de geluidstrillingen niet meer gemakkelijk aan het gehoorzintuig kan worden doorgegeven. 
OuderdomsslechthorendheidEen geleidelijk ontstane vorm van slechthorendheid die zich op den duur bij vrijwel alle oudere personen voordoet. 
Ouderdomsverziendheid:Verlies van accommodatievermogen door (betrekkelijke) ouderdom. Voorwerpen dichtbij kunnen niet meer scherp worden waargenomen, omdat de stugger wordende ooglens zich niet goed laat krommen. Het zicht in de verte blijft goed. 
OvaalEivormig, elliptisch. 
Ovale vensterDe ovale opening in het slakkenhuis in het binnenoor, waarop de geluidstrillingen via gehoorbeentjes binnenkomen. 
Ovariële endometrioseEndometriose die aanwezig is in of op het ovarium.Endometriose 
OvariumMedische naam voor eierstok.Endometriose 
OvergangLeeftijdsfase van de vrouw waarin zich de veranderingen voordoen die het gevolg zijn van het stoppen van de eirijping en van de vorming van oestrogenen in de eierstokken, ook wel overgang of overgangsjaren genoemd. 
overlevingsbesluitenbesluiten die kinderen vaak in hun jeugd al nemen op basis van negatieve ervaringen: verwaarlozing, mishandeling, seksueel, fysiek of psychologisch misbruik. Op dat moment is dat besluit in de ogen van het kind het beste om te kunnen overleven in deze omstandigheden; op latere leeftijd kan het besluit echter averechts gaan werkenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
OverloopblaasEen volle urineblaas die zich niet op een normale manier via de plasbuis kan legen, maar als het ware 'overloopt'. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van bepaalde medicijnen (als ongewenste bijwerking) en bij mannen veroorzaakt worden door een prostaatv 
OverloopincontinentieVrijwel continu druppelsgewijs urineverlies als gevolg van een volle urineblaas (overloopblaas) die zich niet op een normale manier via de plasbuis kan legen, maar als het ware 'overloopt'. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van bepaalde medicijnen (als 
OversterfteHet verschil tussen het aantal mensen van een bepaalde leeftijd of bepaalde groep dat overlijdt als gevolg van een bepaalde aandoening en de gemiddelde levensverwachting van die groep mensen. 
ovulatiehet vrijkomen van een eicel uit de rijpe follikel in de eierstok, ook wel eisprong genoemdEndometriose, Anticonceptie 
OvuleZetpil voor gebruik in de vagina, meestal toegepast bij de behandeling van vaginale infecties of (ovule met een zaaddodendmiddel) ter voorkoming van zwangerschap. 
Oxidatieve stressHet in de longen ontstaan van zeer reactieve stoffen (die de long beschadigen) door processen waarbij zuurstof is betrokken. In sommige situaties, zoals bij COPD, is er een overmaat aan deze stoffen waardoor schade ontstaat.Astma, COPD 
OxygenatieVerzadiging met zuurstof.Kanker en radiotherapie 
oxytocinehormoon van de hypofyseachterkwab Hypofyseziekten 
P/S-ratioDe verhouding tussen onverzadigd en verzadigd vet in de voeding.Cholesterol 
PAAZafkorting van psychiatrische afdeling van een aAlgemeen ziekenhuis (in tegenstelling tot een los hiervan staand algemeen psychiatrisch ziekenhuis)Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Palliatieve therapieEen behandeling om symptomen als pijn te verlichten, maar die de ziekte niet geneest. Vaak wordt palliatieve radiotherapie toegepast voor pijnbestrijding bij botmetastasen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
PalpatieOnderzoek door aftasten met de vingers.Schildklierafwijkingen 
PancreasMedische naam voor de alvleesklier, een orgaan dat in de buikholte ligt achter en onder de maag en dat onder andere de hormonen insuline en glucagon maakt die te maken hebben met de suikerstofwisseling.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
panhypopituïtarismeuitval van alle hormonen van de hypofysevoorkwabHypofyseziekten 
Paniekplotselinge angst die zo hevig is dat iemand de controle over zijn normale handelen en denken verliest. Dit gaat veelal gepaard met lichamelijke verschijnselen zoals het gevoel te stikken, hartkloppingen, zweten, trillen, tintelingen in handen en voeten en een gevoel van slapteDepressief en nu 
PaniekaanvalHet in een bepaalde situatie optreden van paniekgevoelens met lichamelijke verschijnselen zoals het gevoel te stikken, hartkloppingen, zweten, trillen, tintelingen in handen en voeten, duizeligheid en een gevoel van slapte. 
paniekstoornisangststoornis waarbij paniek in aanvallen optreedt (zie Paniek)Depressief en nu 
Papaverine / fentolamineEen stof die voor de behandeling van erectiestoornissen wordt gebruikt.Erectieproblemen 
papaverine/fentolamine stof die voor de behandeling van erectieproblemen wordt gebruikt  
PapelPukkel: een kleine, stevige, duidelijk afgebakende verhevenheid in de huid, zoals bijvoorbeeld voorkomend bij acne. 
Paradoxale slaapSlaapfase gekenmerkt door kleine golven in het EEG en een sterke verlaging van de spierspanning, waarin snelle oogbewegingen (Rapid Eye Movements) voorkomen. Hiermee onderscheidt dezer slaapfase zich van de overige vier slaapfasen, waarin geen snelle oogb 
ParaesthesieGevoelsstoornis die gepaard gaat met een prikkelend of tintelend gevoel.Vaatlijden 
ParamedischVakgebieden die grenzen aan de geneeskunde, bijvoorbeeld fysiotherapie, ergotherapie en bewegingswetenschappen.Schizofrenie 
paranoïde persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster A met als centrale kenmerk een diepgaand wantrouwen ten opzichte van anderenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
ParanormaalMet betrekking tot het bovennatuurlijke.Schizofrenie 
paranucleaire centra hersencentra waar de seksuele prikkels worden verwerkt 
ParapareseKrachtsverlies of onvolledige verlamming van beide benen.Multiple Sclerose 
ParasietOrganisme dat leeft in de nabijheid van of op een ander organisme en daaraan de voedingsstoffen onttrekt ten nadele van de gastheer, zoals bijvoorbeeld een lintworm in de darmen. 
Parasympathisch zenuwstelselDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op de stofwisseling (speekselklieren, maag, galblaas, darmen) en de uitscheiding (nieren en blaas). Het remt gedeeltelijk de activiteit van het andere deel van het autonome zenu 
ParathyreoïdhormoonHormoon dat in de bijschildklieren wordt gemaakt en dat het calciumgehalte van het bloed kan verhogen wanneer dit te laag dreigt te worden. Parathyreoïdhormoon (ook parathormoon of PTH genoemd) bereikt dit door calcium uit de botten te mobiliseren, de opnOsteoporose 
ParesthesieenTintelingen, elektrische pijnsensaties. 
Pariëtaal kwabWandbeenkwab; het deel van de grote hersenen, gelegen aan de zijkant van de hersenen.Vaatlijden 
Parkinson, ziekte vanHersenaandoening waarbij als gevolg van een tekort aan de neurotransmitter dopamine, stoornissen ontstaan in de beheersing van de spieren en de spierspanning. Hierdoor treden verschijnselen op als stijfheid, moeite met bewegen en vaak ook beven. Deze versParkinson 
parkinsonismealle symptomen zoals die kunnen voorkomen bij de ziekte van ParkinsonParkinson en nu 
ParkinsonsyndroomOptreden van verschijnselen als bij de ziekte van Parkinson (spierstijfheid, beven, speekselvloed), als bijwerking van bepaalde medicijnen.Parkinson 
Partieel beginnende aanvalEpileptische aanval die vanuit één bepaalde plek in de hersenen ontstaat.Epilepsie, Parkinson 
Partiële aanvalStoornis (ontlading van hersencellen) die zich voordoet in een bepaald gedeelte (of part) van de hersenen. De verschijnselen zijn erg afhankelijk van de plek waarin dit gebeurt. Bij sommige aanvallen blijft iemand bij bewustzijn, bij andere aanvallen nietEpilepsie 
PaslensProeflens om de pasvorm te kunnen beoordelen, en om te bekijken hoe het oog op een bepaalde contactlens reageert. 
PathogeneseDe wijze waarop een ziekte ontstaat. 
PathologieDe wetenschap die zich bezighoudt met de veranderingen die zich in het lichaam voordoen als gevolg van een ziekte. 
PathologischZiekelijk, afwijkend, abnormaal. 
PatholoogEen arts die zich gespecialiseerd heeft in weefselonderzoek met de microscoop.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
Patient Controlled Analgesie (PCA) De patiënt kan met behulp van een pompje zelf sturing geven aan de mate van pijnbestrijding. 
Pavor nocturnusNachtelijke paniekaanval bij kinderen tijdens de eerste drie uren van de slaap. Hierbij is het bewustzijn verlaagd en zijn ze niet goed bereikbaar voor de ouders waardoor ze ook niet goed gerustgesteld kunnen worden. De volgende morgen kan het kind zich n 
PC20 histamineDe concentratie of dosis histamine die bij inhalatie een daling geeft van de FEV1van precies 20%. Dit is een veelgebruikte test om hyperreactiviteit van de luchtwegen vast te stellen.Astma, COPD 
PCIPercutane Coronaire Interventie, dotterprocedure van de kransvatenHart- en vaatproblemen 
PDD(parkinsondementie) dementie zoals die voorkomt bij de ziekte van Parkinson, te onderscheiden van alzheimerParkinson en nu 
PDD-NOSPervasive Developmental Disorder-Not Otherwise Specified: kind of volwassene met een aan autisme verwante contactstoornis.ADHD 
PDSAfkorting van prikkelbare darm syndroom, een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon 
Pearl-Indexzwangerschapscijfer; getal dat de mate van betrouwbaarheid van een voorbehoedmiddel aangeeft, namelijk het aantal vrouwen dat zwanger wordt uit een groep van 100 vrouwen die dat middel een jaar lang gebruikenAnticonceptie 
PeelingBehandelmethode die door de schoongheidsspecialiste kan worden toegepast om talg en mee-eters uit de huid te verwijderen, en door de plastisch chirurg (met sterker werkende middelen) om littekens te effenen. 
PelletsKleine korrels, zoals bijvoorbeeld gebruikt voor de meting van de darmpassagetijd, waarbij voortgang van de ingeslikte pellets dor de darmen door middel van röntgenonderzoek kan worden vervolgd. 
PenetratieHet binnendringen van de stijve penis in de vagina.Erectieproblemen 
penetratie binnendringen van de stijve penis in de vagina  
PepsineEiwit-splitsend enzym dat door de maag wordt geproduceerd.Maagklachten 
PeptideVerbinding van 2, 3 of meer aminozuren (bouwstoffen van eiwitten).Astma 
Perceptief verliesGehoorverlies als gevolg van een functiestoornis in het binnenoor of in de gehoorzenuw. 
Percutane Transluminale Coronaire AngioplastiekDe uitgebreide medische naam voor dotteren. 
perfusieonderzoek onderzoek waarbij bloedvoorziening van een orgaan gekwantificeerd wordtHart- en vaatproblemen 
Perifeer arterieel vaatlijden (pav) In enge zin: arterieel vaatlijden van de benen. In ruime zin: alle uitingen van arterieel vaatlijden, behalve de circulatiestoornissen van het hart en de hersenen. 
Perifeer zenuwstelselDe zenuwen die vanuit het centraal zenuwstelsel ontspringenChronische pijn 
Perifere analgeticaPijnverdovende middelen met aangrijpingspunt voornamelijk buiten het centrale zenuwstelsel.Chronische pijn 
Perifere conversieOmzetting van thyroxine (T4) in trijoodthyronine in de (perifere) weefsel, met name de lever.Schildklierafwijkingen 
perimenopauzeovergangsperiode rondom de menopauze Anticonceptie 
PerimetrieHet meten van de omtrek van het gezichtsveld. 
periodieke onthoudinggeen penetratie tijdens de vruchtbare periode van de vrouwAnticonceptie 
PeristaltiekHet geheel van peristaltische bewegingen: ringvormige insnoeringen van de wand van het maagdarmkanaal die veroorzaakt worden door samentrekkingen van de spieren in de wand met als doel de inhoud van de darm voort te stuwen.Maagklachten 
Peristaltische contractiesRingvormige insnoeringen van de wand van het maagdarmkanaal die veroorzaakt worden door samentrekkingen van de spieren in de wand met als doel de inhoud van de darm voort te stuwen. 
peritoneaaldialyse buikspoeling; dialyse waarbij het buikvlies als filter fungeertNierziekten 
Peritoneale dialyseNierfunctievervangende behandeling waarbij met behulp van een spoelvloeistof die via een buisje in de buikholte wordt gebracht, afvalstoffen via het buikvlies weggespoeld worden.Hoge bloeddruk 
Peritoneale endometrioseEndometriose die aanwezig is op het peritoneum, het buikvlies.Endometriose 
peritoneum buikvliesNierziekten 
PeritoneumBuikvlies. Het peritoneum is een dun vlies dat over de organen in de buik heen ligt. Het is een veelvoorkomende plaats voor endometriose.Endometriose 
PeritoneumvloeistofOok buikvocht genoemd. Dit is het vocht dat in de buikholte aanwezig is en dat ervoor zorgt dat de buikorganen gemakkelijk over elkaar heen kunnen glijden.Endometriose 
PermalensMerknaam van een permanent wear contactlens, een hoog zuurstofdoorlatende zachte contactlens die enige tijd dag en nacht ingehouden kan worden (zie ook Extended wear lens). 
Permanent wear lenzenContactlenzen die permanent, gedurende enkele maanden, worden gedragen. 
PermeabiliteitMedische naam voor doorlaatbaarheid (van bijvoorbeeld de wand van een cel, de darmwand of een bloedvat. 
PeroxidaseEnzym in de schildklier, waartegen bij auto-immuunziekten, zoals Graves en Hashimoto antistoffen (afweerstoffen) worden gemaakt. Het enzym wordt ook wel thyroïd peroxidase (TPO) genoemd.Schildklierafwijkingen 
persoonlijkheideen moeilijk te definiëren begrip dat staat voor de essentiële eigenschappen van een persoon; de karakteristieke manier waarop hij denkt en de wereld tegemoettreedt  
persoonlijkheidsaanpassingeen lichtere vorm waarbij er geen sprake is van een persoonlijkheidsstoornis maar van een aanpassing waarbij de persoon trekken vertoont van een persoonlijkheidsstoornis maar niet in die mate dat hij of zij er ernstig last van heeftPersoonlijkheidsstoornis en nu 
persoonlijkheidsstoorniseen persoonlijkheidsstoornis is een stoornis in de hele persoon, dat wil zeggen in zowel het innerlijk ervaren van dingen (het denken en het voelen) als in het gedrag (het doen). Degene met een persoonlijkheidsstoornis wijkt af van het normale patroon in de cultuur van betrokkene en dit wordt zichtbaar op een breed terrein van persoonlijke en sociale situaties. Het patroon is stabiel in de loop van de tijd en begint in de adolescentie of vroege volwassenheid. Het patroon veroorzaakt duidelijk lijden of beperkingen in het sociaal en beroepsmatig functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen Depressief en nu, Manisch depressief en nu, Persoonlijkheidsstoornis en nu 
persoonlijkheidsstoornis NAO een classificatie die gebruikt wordt als mensen niet voldoende criteria van één bepaalde persoonlijkheidsstoornis hebben, maar wel een aantal (meestal tien) criteria van verschillende persoonlijkheidsstoornissen vertonenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
pervasieve ontwikkelingsstoornis een stoornis die al in de eerste kinderjaren duidelijk wordt en een achterstand in de ontwikkeling betekent. De autistische stoornis en het syndroom van Asperger vallen hieronder. Bij de pervasieve ontwikkelingsstoornissen zijn de wederkerige sociale interactie en de communicatie verstoord, en er kan sprake zijn van stereotype gedragingen, interesses en activiteiten Persoonlijkheidsstoornis en nu 
PessariumRing van kunststof die hoog in de schede aangebracht wordt ter behandeling van stress-incontinentie door verzakking of als methode voor geboortenbeperking. 
PETpositronemissietomografie, soort scan met behulp van radioactief materiaalKanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Dementie doet ook pijn! 
PET-scanAfbeeldingstechniek waarbij een radioactief gemerkte stof wordt ingespoten, die zich concentreert in kankerweefsel. Veel gebruikt om de moederhaard en uitzaaiingen te lokaliseren.Kanker en chirurgie 
PGAfkorting van psychogeriatrie (de behandeling van ouderen met psychische problemen of psychiatrische ziekten).Eetstoornissen, Manisch-depressieve stoornis 
PGBPersoonsgebonden budget: geld dat gebruikt kan worden voor extra voorzieningen voor een kind met een handicap, kan ook bij ADHD.ADHD 
pHDe maat voor de waterstofionen concentratie (concentratie van zuur of zuurgraad). Een pH 7 is neutraal. Hoe lager de pH, hoe zuurder de vloeistof.Maagklachten 
PIDPelvic Inflammatory Disease, ontsteking in het kleine bekken Anticonceptie 
PiekbotmassaDe maximale te bereiken hoeveelheid botmassa, die rond het 35ste levensjaar aanwezig is.Osteoporose 
PiekerenSteeds door blijven denken over hetzelfde probleem, zonder dat dat ergens toe leidt.Oorsuizen 
PiekstroommeterKlein en eenvoudig longfunctieapparaat dat de maximale luchtstroom bij de uitademing meet.Astma, COPD 
PiekstroommetingBij piekstroommeting wordt de grootste hoeveelheid lucht gemeten die krachtig uitgeademd kan worden na een zo diep mogelijke inademing.Astma, COPD 
PigmentLetterlijk: verfstof. Gewoonlijk wordt hiermee de bruine huidkleurstof bedoeld. 
Pijn, centralePijn die ontstaat door afwijkingen in het centrale zenuwstelsel zelf. Deze pijn is vaak moeilijk te bestrijden.Chronische pijn 
Pijn, chronischePijn die langer blijft aanhouden dan te verwachten is, gezien de aard van de beschadiging. 
Pijn, chronische benigneChronische pijn veroorzaakt door een niet-kwaadaardige oorzaak.Chronische pijn 
Pijn, malignePijn veroorzaakt door een kwaadaardige aandoening.Chronische pijn 
Pijn, myofascialeLetterlijk: pijn in de spieren en omhullend bindweefsel. Pijn die optreedt in het bewegingsapparaat en gekenmerkt wordt door drukgevoelige punten.Chronische pijn 
Pijn, neuropathischePijn, die ontstaat door beschadiging van het zenuwstelsel. De pijn is meestal brandend, tintelend van karakter en vaak wordt het aanraken van de betrokken huidgebieden als onaangenaam ervaren.Chronische pijn 
Pijn, niet-malignePijn tengevolge van een niet-kwaadaardige aandoening.Chronische pijn 
Pijn, nociceptievePijn die ontstaat door prikkeling van de nociceptoren (blind eindigende zenuwuiteinden van de A-delta en C-vezels).Chronische pijn 
Pijn, operatievePijn die ontstaat bij een chirurgische ingreep.Chronische pijn 
Pijn, postherpetischeHevige pijnklachten die na het verdwijnen van de blaasjes bij gordelroos (herpes zoster) kunnen optreden in het gebied waar oorspronkelijk de huiduitslag aanwezig was.Chronische pijn 
Pijn, traumatischePijn die ontstaat na geweld van buiten het lichaam, zoals bijvoorbeeld bij botbreuken, snijwonden en operatiewonden.Chronische pijn 
pijnappelklierhormoonkliertje diep, achter in de hersenen dat het hormoon melatonine maaktHypofyseziekten 
PijnprikkelVoor het lichaam schadelijke prikkel die op de uiteinden van de A-delta en C-vezels een zodanige invloed uitoefent, dat pijn gevoeld kan worden.Chronische pijn 
PijnstillersPijnverdovende middelen. Ook wel analgetica genoemd.Chronische pijn 
Pil, deAnticonceptiepil, medicijn dat een of twee stoffen bevat met de werking van een of beide vrouwelijk geslachtshormonen (oestrogeen, progestageen) en dat indien correct volgens het opgegeven inneemschema gebruikt een praktisch 100% zekerheid biedt niet zwan 
pituïcytoomtumor uitgaande van de steuncellen van de hypofyseachterkwab pituitary gland hypofyse (Engels) Hypofyseziekten 
PityrosporumIn de huid voorkomende schimmel die een ontsteking van de follikels (haarzakjes) kan veroorzaken die op acne lijkt, maar waarbij geen comedonen (meeëters) voorkomen. 
PlaatjesremmerMedicijn dat de vorming van bloedstolsels tegengaat door remming van het aan elkaar plakken van bloedplaatjes. 
PlaatjesremmersMedicijnen die het samenklonteren van de bloedplaatjes beïnvloeden.Vaatlijden 
PlaceboEen pil, dragee of drank waarin geen werkzame stof zit en die wordt gebruikt bij het onderzoeken van een nieuw geneesmiddel om te meten of het resultaat van de behandeling met het nieuwe medicijn beter is dan die van het placebo.Hoge bloeddruk, Hart- en vaatproblemen 
PlacentaMoederkoek; het verbindingsorgaan tussen baarmoeder en vrucht, waar zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen tussen vrucht en moeder worden uitgewisseld.Schildklierafwijkingen 
Plano lenzenBrillenglazen zonder sterkte ('vensterglas'). Wordt gebruikt voor het goede oog wanneer slechts één van beide ogen slecht ziet.Multiple Sclerose 
PlaquePlaatselijke verhevenheid aan de binnenkant van een bloedvat ontstaan door aderverkalking.Cholesterol, Hart- en vaatproblemen 
plasmaferese techniek waarbij plasma van een patiënt wordt vervangen door ander plasmaNierziekten 
Plastisch en recontructief chirurgSpecialist in het operatief herstellen van beschadigingen van het lichaam door operaties of ongelukken, met nadruk op herstel van functie en cosmetiek.Kanker en chirurgie 
PlastrainingVorm van behandeling bij een abnormaal grote plasfrequentie, door het interval tussen toiletgangen langzaam groter te maken. Soms ten onrechte 'blaastraining' genoemd. 
Plummer, ziekte vanhyperthyreoot multinodulair struma, onregelmatige vergroting van de schildklier met overmatige vorming van schildklierhormoon. Plummer was een Amerikaanse internist.Schildklierafwijkingen 
PMLS(Periodic Limb Movements of Sleep) onrustige beenbewegingen in de slaapParkinson en nu 
PMMAAfkorting van polymethylmethacrylaat, een kunststof waarvan de klassieke harde, niet-zuurstofdoorlatende contactlenzen werden gemaakt. Deze is wat samenstelling betreft te vergelijken met plexiglas. 
PMSAfkorting van premenstrueel syndroom, een groep van verschijnselen of klachten die zich speciaal voordoet gedurende enkele dagen tot twee weken vóórdat de menstruatie begint en die in de regel verdwijnt zodra de menstruatie doorzet. 
PodotherapeutParamedisch opgeleide deskundige die is gespecialiseerd in aandoeningen van de voeten.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
poikilothermiekoudbloedigheid; een situatie waarbij de temperatuur van de omgeving wordt aangenomenHypofyseziekten 
PoliepGesteelde, goedaardige tumor die uitgroeit vanuit slijmvliesweefsel, bijvoorbeeld de binnenkant van de darmen, baarmoeder of de urineblaas. 
PolyLetterlijk: veel. Gebruikt als voorvoegsel in woordverbindingen met de betekenis 'meerdere' of 'veel', bijvoorbeeld polyneuritis (ontsteking van meerdere zenuwen tegelijk) of polyurie (vorming van overmatig veel urine). 
polydactyliemeer dan vijf vingers of tenen per hand of voetHypofyseziekten 
polydipsieveel drinkenHypofyseziekten 
PolyfarmacieEen behandeling met een combinatie van verschillende medicijnen tegelijk.Epilepsie 
polygenetische erfelijkheid de overerving van een verhoogd risico wordt doorgegeven door verscheidene genen in het DNA 
Polyglandulaire auto-immuunsyndromen (PGA)Combinatie van auto-immuunziekten, waarbij meerdere hormoonvormende organen zijn betrokken.Schildklierafwijkingen 
PolymeerLetterlijk: bestaande uit vele gelijksoortige delen. Een door polymerisatie ontstane stof, waarbij meerdere gelijkvormige moleculen aan elkaar verbonden zijn tot een lange keten. 
PolymenorroeMenstruatiecyclus die regelmatig 24 dagen of minder duurt. 
PolymerisatieVerbinden van gelijksoortige moleculen tot één structuur in een keten of kruisverbinding. 
PolymethylmethacrylaatEen kunststof waarvan de klassieke harde, niet-zuurstofdoorlatende contactlenzen werden gemaakt. Deze is wat samenstelling betreft te vergelijken met plexiglas. 
polymyalgia rheumatica spierreumaHart- en vaatproblemen 
polyneuropathieletterlijk: ziekte van een zenuw. Een vrij algemene benaming voor schade aan de zenuwen , maar meestal gebruikt om zenuwstoornissen aan te geven die worden veroorzaakt door een ziekte buiten het zenuwstelselHart- en vaatproblemen 
polyuriegrote urineproductieHypofyseziekten 
POPprogestagen-only pill, progestageen-alleen pil, minipil Anticonceptie, Anticonceptie 
portiobaarmoedermond  
Positron emissie tomografieTechniek waarbij gebruik wordt gemaakt van uitgezonden protonen van een toegediende radioactieve stof om de plaats te bepalen waar die radioactieve stof zich heeft opgehoopt.Kanker en radiotherapie 
Post-ictale verschijnselenUitvalsverschijnselen die na een epileptische aanval kortere of langere tijd blijven bestaan door uitputting van (een deel van) de hersenen. Deze verschijnselen lopen zeer uiteen, afhankelijk van het deel van de hersenen dat tijdens de aanval overactief iEpilepsie 
postcoïtale anticonceptieanticonceptie nadat zaadlozing tijdens onbeschermd vrijen heeft plaatsgevondenAnticonceptie 
Postherpetische pijnHevige pijnklachten die na het verdwijnen van de blaasjes bij gordelroos (herpes zoster) kunnen optreden in het gebied waar oorspronkelijk de huiduitslag aanwezig was.Chronische pijn 
postmortale niertransplantatie transplantatie waarbij de nier afkomstig is van een overleden donorNierziekten 
PostnataalNá de geboorte.ADHD 
PostpartumLetterlijk: na de bevalling. Gebruikt in combinatie met een ander begrip om aan te geven dat dit zich voordoet of heeft voorgedaan na een bevalling, bijvoorbeeld postpartum depressie (een enkele weken na een bevalling optredende depressie). 
Postpunctionele hoofdpijnHoofdpijn die kan ontstaan na een ruggenprik en die afhankelijk is van de lichaamshouding: treedt op tijdens rechtop komen en neemt af of verdwijnt na het weer gaan liggen.Multiple Sclerose 
Posttraumatische dystrofieAandoening waarbij na een breuk, operatie, kneuzing of zelfs spontaan onder andere de volgende symptomen ontstaan: onverklaarbare diffuse pijn, kleurveranderingen ten opzichte van het andere ledemaat, zwelling, temperatuursveranderingen ten opzichte van hChronische pijn 
Posttraumatische dystrofie, chronischePosttraumatische dystrofie die langer dan 1 jaar bestaat.Chronische pijn 
Posttraumatische hoofdpijnHoofdpijnklachten na een ongeval.Chronische pijn 
posttraumatische stressstoornis (PTSS)angststoornis die ontstaat na een ingrijpende, vaak levensbedreigende gebeurtenis (psychisch trauma)Depressief en nu, Persoonlijkheidsstoornis en nu 
posttraumatische stressstoornis (PTSS)een stoornis die ontstaat nadat iemand een trauma heeft meegemaakt. Na een maand of langer na het trauma blijft de persoon regelmatig herbelevingen hebben aan het trauma, blijft iemand extra alert en gestresst, en blijft iemand herinneringen aan het trauma vermijden  
PPEAPsychogene pseudo-epileptische aanval, aanval waarbij de verschijnselen lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij één persoon. Vroeger ook wel psycEpilepsie 
Prader-Willi, syndroom vancomplex syndroom met onder andere hypogonadisme Hypofyseziekten 
Premenstrueel syndroomEen groep van verschijnselen of klachten die zich speciaal voordoet gedurende enkele dagen tot twee weken vóórdat de menstruatie begint en die in de regel verdwijnt zodra de menstruatie doorzet. 
PrenataalVóór de geboorte.ADHD 
PresbyacusisOuderdomsslechthorendheid, een geleidelijk ontstane vorm van slechthorendheid die zich op den duur bij vrijwel alle oudere personen voordoet. 
PresbyopieOuderdomsverziendheid, verlies van accommodatievermogen door (betrekkelijke) ouderdom. Voorwerpen dichtbij kunnen niet meer scherp worden waargenomen, omdat de stugger wordende ooglens zich niet goed laat krommen. Het zicht in de verte blijft goed. 
Pretibiaal myxoedeemaan de voorkant van de scheenbenen gelokaliseerde zwelling (myxoedeem), soms onregelmatig gevormd, bij patiënten met de ziekte van Graves (meestal in combinatie met oogverschijnselen).Schildklierafwijkingen 
PrevalentieAantal gevallen van een bepaalde ziekte per 100.000 inwoners gedurende een bepaalde periode, waarbij zowel de reeds bestaande als de nieuwe gevallen worden meegeteld (zie ook Incidentie).Multiple Sclerose, Erectieproblemen 
prevalentietotaal aantal gevallen van een bepaalde ziekte per bepaald aantal inwonersHypofyseziekten 
prevalentie vóórkomen van  
PreventieLetterlijk: voorkómen van. In de geneeskunde ondermeer gebruikt in de betekenis van het voorkómen van het ontstaan van een bepaalde ziekte (bijvoorbeeld door inenting) of het tijdens een ziekte voorkómen van het optreden van een bepaalde complicatie (bijv 
Prikkelbare blaasHet zich buiten de wil om ('onwillekeurig') samentrekken van de blaasspier, waardoor er in de blaas zo'n hoge druk kan ontstaan dat het afsluitmechanisme van de blaas de urine niet meer kan tegenhouden. 
prikkelbaredarmsyndroomeen stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon  
primair (bij hormoonuitval) de oorzaak van de hormoonuitval ligt in de hormoonklier zelfHypofyseziekten 
Primaire darmnaadOok primaire darmhechting genoemd. Wanneer tijdens een operatie een stuk darm verwijderd wordt (bijvoorbeeld omdat er endometriose in zit) en de delen van de darm voor en achter het verwijderde deel weer aan elkaar worden gehecht, wordt dit een darmnaad genoemd. Indien de delen van de darm aan elkaar worden gehecht in dezelfde operatie als waarin het stuk darm is verwijderd, spreken we van een primaire naad. Dit in tegenstelling tot een secundaire naad. Dit is een naad die wordt aangebracht nadat in een eerdere operatie een stuk darm is weggehaald en vervolgens een stoma is aangebracht. De naad die wordt gemaakt na het opheffen van het stoma heet dan een secundaire naad.Endometriose 
primaire polydipsiedwangmatig te veel drinken Hypofyseziekten 
Primaire preventieHet bestrijden van risicofactoren voor hart- en vaatziekten bij mensen die (nog) gezond zijn, maar wel risicofactoren hebben. 
PrionZiekteverwekker, kleiner dan een virus. Volgens bepaalde theorieën zouden ziekten als de ziekte van Alzheimer en de gekke-koeien-ziekte veroorzaakt worden door een infectie met een prion.Multiple Sclerose 
PrismaLens (zonder positieve of negatieve sterkte) waarmee lichtstralen in een andere dan de oorspronkelijke richting kunnen worden gebogen. 
PrismaballastKleine verdikking (verzwaring) aan de onderkant van een bifocale lens om het leesgedeelte op zijn plaats te houden, of om een torische lens in positie te houden. 
prodromaal voorafgaand aan een ziekte 
Proef van RinneProef met een stemvork om geleidingsverlies in een oor aan te tonen. Hierbij wordt de trillende stemvork tegen het bot achter het oor geplaatst (meting van de geleiding van het geluid door het bot naar het binnenoor) tot de toon net niet meer gehoord word 
Proef van SchwabachProef met een stemvork om de binnenoorfunctie van de onderzoeker te vergelijken met die van de te onderzoeken persoon. Hierbij wordt de aangeslagen stemvork voor het oor van de patiënt gehouden tot deze de toon niet meer hoort, waarna de onderzoeker de st 
Proef van WeberProef waarbij een aangeslagen stemvork precies midden bovenop het hoofd wordt geplaatst. Bij een normaal gehoor wordt het geluid in beide oren even goed gehoord, maar bij gehoorverlies aan één kant zal het geluid niet middenin, maar aan één kant beter geh 
ProefbehandelingHet tijdelijk instellen van een behandeling met het doel na te gaan of de behandeling helpt.Erectieproblemen 
proefbehandeling tijdelijk instellen van een behandeling met het doel na te gaan of de behandeling helpt 
ProfessionalEen aan het Engels ontleende term die aangeeft dat iemand iemand zich beroepsmatig met iets bezighoudt. Dit in tegenstelling tot iemand voor wie de bezigheid een hobby of vrijetijdsbesteding is. 
profylaxehet voorkómen van een bepaalde ziekte (bijvoorbeeld door inenting) of het tijdens een ziekte voorkómen van een complicatie (bijvoorbeeld door een bepaalde behandeling). Heeft dezelfde betekenis als het woord preventieManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ProgestageenSynthetische stof met de werking van progesteron. De chemische samenstelling is echter anders dan van het natuurlijk progesteron (zoals dat in de eierstokken wordt gemaakt).Osteoporose 
ProgesteronIn de eierstokken gevormde geslachtshormonen die bij de vrouw onder meer het baarmoederslijmvlies gereedmaakt voor de innesteling van een bevruchte eicel en een eenmaal ontstane zwangerschap instandhoudt. 
progesteronvrouwelijk geslachtshormoon, geproduceerd in de eierstok Hypofyseziekten, Anticonceptie 
prognosehet voorspellen van het beloop van een stoornis, met of zonder behandelingDepressief en nu, Manisch depressief en nu, Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Prognostische blokkadeZenuwblokkades die de arts en patiënt in staat stellen om de effecten van een eventueel definitieve blokkade of operatieve ingreep te evalueren.Chronische pijn 
ProgressieVoortgang van de ziekte in de zin van een verergering van de ziekte (dus achteruitgang van de patiënt).Multiple Sclerose, Osteoporose 
Progressieve myopieToenemende bijziendheid.Eetstoornissen, Manisch-depressieve stoornis 
Progressive strokeEen geleidelijke verergering van de symptomen van een beroerte.Vaatlijden 
ProgrestativaDit zijn geneesmiddelen die in een grote overmaat toegediend een remmend effect hebben op hormoongevoelige kankercellen.Kanker en hormonale therapie 
ProkineticumGroep medicijnen die de peristaltiek van de spieren in de slokdarm en de maag stimuleert, waardoor ondermeer de lediging van de maag wordt bespoedigd en voedsel minder gemakkelijk terugvloeit in de slokdarm. Deze medicijnen worden ondermeer gebruikt bij dMaagklachten 
prolactinehormoon uit hypofysevoorkwab Hypofyseziekten 
prolactinoomprolactine producerend adenoom van de hypofyseHypofyseziekten 
ProlapsGehele of gedeeltelijke uitzakking van een inwendig orgaan door een natuurlijke lichaamsopening, bijvoorbeeld van het rectum (laatste deel van de dikke darm) door de anus (rectumprolaps) of de baarmoeder door de schede (baarmoederprolaps of 'verzakking'). 
ProliferatieWoekering door celvermeerdering.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
ProliferatiefaseOok wel folliculaire fase genoemd. Eerste fase van de menstruatiecyclus, waarin de groei van de follikel optreedt en het baarmoederslijmvlies wordt opgebouwd.Endometriose 
ProlifererenGroeien, ontwikkelen.Endometriose 
PropionibacteriënStaafvormige bacteriën die in de huid tot het ontstaan van acne bijdragen. 
prostaatcarcinoom kwaadaardig gezwel uitgaande van de prostaat  
prostaathyperplasie, benigne toenemen van het aantal cellen van de prostaat, dat prostaatvergroting oplevert  
prostaathypertrofie, benignegroter worden van de cellen van de prostaat waardoor de prostaat groter wordt  
prostaatvergroting groter wordende prostaat  
prostaatvloeistof deel van het zaad dat wordt gevormd door vloeistof die in de prostaat wordt geproduceerd  
prostaglandinen hormoonachtige stoffenAnticonceptie 
ProteasenEiwitsplitsende enzymen, ook proteïnasen genoemd.Astma, COPD 
ProteïnasenEiwitsplitsende enzymen, ook proteasen genoemd.Astma, COPD 
ProteïneEiwitstof die overal in het menselijk lichaam voorkomt. 
ProtonElektrisch positief geladen kerndeeltje.Kanker en radiotherapie 
ProtonpompremmerGeneesmiddel waarmee de zuurproductie door de maag zeer sterk kan worden geremd. Deze groep medicijnen wordt vooral gebruikt bij de behandeling (en daarna preventie) van een maagzweer en van slokdarmontstekingen als gevolg van terugvloed van zure maaginhoMaagklachten 
ProvocatieHet door een bepaalde stof uitlokken van een bepaalde ziekte of ziekteverschijnselen. Wordt vaak gebruikt bij mensen met een allergie (overgevoeligheid), om het resultaat van een behandeling te controleren. 
PSA enzym dat vrijkomt uit de prostaat en toeneemt bij ontstekingen van de prostaat, bij vergroting van de prostaat en bij prostaatkanker  
PseudoaanvalVerouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij éénEpilepsie 
PsoriasisChronische, veel voorkomende huidaandoening, gekenmerkt door roodheid en typisch dikke, zilverachtige schilfering. Kan aanwezig zijn in de elleboogplooien en knieholten (psoriasis vulgaris), op het behaarde hoofd (psoriasis capitis), de nagels (psoriasis 
Psoriasis pustulosa palmoplantarisChronische huidafwijking op de handpalmen en voetzolen, gepaard gaande met pusblaartjes. Wordt gezien als een bijzondere vorm van psoriasis. 
PSP (progressieve supranucleaire paralyse) atypisch parkinsonisme met onder andere oogbewegingsstoornissen Parkinson en nu 
psychiateriemand die zich na zijn artsexamen gespecialiseerd heeft in de behandeling van psychiatrische ziektebeelden, ziekten of stoornissen van de geest en de persoonlijkheidManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Psychiatrie, biologischeAfdeling van de psychiatrie die zich speciaal bezighoudt met onderzoek naar de biochemische achtergrond van psychiatrische stoornissen. 
Psychiatrische stoornisEen ziekte of stoornis van de geest. 
PsychischGeestelijk (afkomstig van of gericht op de geest), als tegenstelling tot lichamelijk. 
Psychoanalytische theorieOok psychodynamische theorie genoemd. De door Freud ontwikkelde theorie over het menselijk psychische functioneren. Kenmerkende begrippen in deze theorie zijn onder andere neurose, trauma, inzicht, onderbewuste en het trio Ik, Driftleven en Geweten (Duits 
Psychodynamische theorieOok (psycho)analytische theorie genoemd. De door Freud ontwikkelde theorie over het menselijk psychische functioneren. Kenmerkende begrippen in deze theorie zijn onder andere neurose, trauma, inzicht, onderbewuste en het trio Ik, Driftleven en Geweten (Du 
PsychofarmacaGroep van geneesmiddelen die gebruikt worden ter behandeling van psychische stoornissen of klachten. 
Psychogene aanvalVerouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij éénEpilepsie 
Psychogene pseudo-epileptische aanvalAanval waarbij de verschijnselen lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij één persoon. Vroeger ook wel psychogene, functionale, spannings- of pseuEpilepsie 
Psychogene slechthorendheidSlechthorendheid als gevolg van het zich onbewust af willen sluiten voor onaangename situaties.Eetstoornissen 
PsychogeriatriePsychiatrische hulpverlening aan ouderen. 
psycholoogiemand die een universitaire studie in de wetenschap van het menselijk gedrag heeft voltooid. Past ook behandelingen toe, maar mag (in tegenstelling tot een psychiater) geen medicijnen voorschrijvenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
PsychomotoriekLichaamsbewegingen die voortvloeit uit de geestesgesteldheid of stemming, zoals gebaren, mimiek en het bewegingsniveau (druk of geremd in de bewegingen).Schizofrenie 
Psychomotorische aanvalVerouderde naam voor complexe partiële aanval, epileptische aanval waarbij het bewustzijn geheel of gedeeltelijk is gestoord. De betrokkene kan vreemde onbewuste en doelloze handelingen uitvoeren, zoals smakken, slikken, wrijven, wriemelen of rondlopen. HEpilepsie 
PsychopathologieZiektenleer op het gebied van de psychiatrische stoornissen. 
psychosealgemene term voor een aantal ziektebeelden waarbij de realiteitsbeleving is verstoord en die gepaard kunnen gaan met hallucinaties, wanen en onsamenhangende spraak. Bekende psychosen of psychotische stoornissen zijn schizofrenie en de manisch-depressieve stoornisDepressie, Depressief en nu, Oorsuizen, Manisch depressief en nu 
Psychose, manisch-depressieveHet ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s 
psychosociaaleen combinatiewoord waarmee wordt aangegeven dat het een zaak betreft met zowel psychische als sociale aspecten in een onderlinge samenhangDepressief en nu 
Psychosyndroom, organischEen ziekte met psychiatrische (vaak psychotische) kenmerken ten gevolge van een lichamelijke aandoening (zoals een hersentumor of vergiftiging met drugs). 
psychotherapie(niet-lichamelijke) behandeling die een verlichtend effect heeft op een emotionele, gedragsmatige of mentale (psychische) stoornisManisch-depressieve stoornis, Schizofrenie, Depressief en nu 
psychotische depressieErnstigste vorm van een depressie, die gepaard gaat met een verstoorde realiteitsbeleving met hallucinaties en wanen, die echter wel bij de somberheid passen (thema bijvoorbeeld: ondergang, schuld, boete, verrotting) en daarom stemmingscongruent genoemd worden 
Psychotische depressieMeest ernstige vorm van een depressie, die gepaard gaat met een verstoorde realiteitsbeleving met hallucinaties en wanen, die echter wel bij de somberheid passen (thema bijvoorbeeld: ondergang, schuld, boete, verrotting) en daarom stemmingscongruent genoeManisch-depressieve stoornis 
psychotische verschijnselen bij persoonlijkheidsstoornissen bij sommige persoonlijkheidsstoornissen, met name cluster A-stoornissen en de borderline-persoonlijkheidsstoornis, kan iemand kortdurend psychotisch worden, dat wil zeggen het contact met de realiteit verliezen, hallucinaties of wanen vertonen of onsamenhangende spraak hebbenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
PsylliumzaadPlantaardig product dat water bindt in de dikke darm, zodat de ontlasting minder hard wordt. 
PTApercutane transluminale angioplastiek, ander woord voor DotterprocedureHart- en vaatproblemen 
PTCApercutane transluminale coronaire angioplastiek, PTA van coronairarteriën (zie daar)Hart- en vaatproblemen 
PTHparathyroïdhormoon, hormoon dat in de bijschildklieren wordt gemaakt en dat het calciumgehalte van het bloed kan verhogen wanneer dit te laag dreigt te wordenOsteoporose, Nierziekten 
PtssPosttraumatische stressstoornis, angststoornis die ontstaat na een ingrijpende, vaak levensbedreigende gebeurtenis (psychisch trauma). 
pubertas praecoxvoortijdig optreden van de puberteitHypofyseziekten 
Pulmonale hypertensieVerhoogd bloeddruk in de bloedvaten van de long; de meest voorkomende oorzaak is COPD.Astma, COPD 
PupilLichtregelend diafragma in het regenboogvlies, dat doorgaans als zwart rondje midden in het oog zichtbaar is. 
PustelMedische naam voor puist; een blaasje in de huid gevuld met etterig vocht (pus). 
Pustulosis palmoplantarisChronische huidafwijking op de handpalmen en voetzolen, gepaard gaande met pusblaartjes. Wordt gezien als een bijzondere vorm van psoriasis. 
pyelum nierbekken Nierziekten 
PylorusMedische naam voor de maagportier, de kringspier op de overgang tussen de maag en de twaalfvingerige darm.Maagklachten 
PyrosisMedische term voor zuurbranden, een brandend pijnlijk gevoel midden op de borst achter het borstbeen en in de bovenbuik (maagkuiltje).Maagklachten 
QIQuetelet-index, een maat om aan te geven in hoeverre het lichaamsgewicht van iemand past bij zijn of haar lichaamslengte. Hierbij wordt het gewicht (in kilogram) gedeeld door de lengte (in meter) in het kwadraat. Wordt ook wel body mass index (afgekort to 
Quervain, deSubacute thyroïditis, pijnlijke ontsteking van de schildklier, meestal t.g.v. een virus. De Quervain was een Zwitserse chirurg.Schildklierafwijkingen 
Quetelet indexEen maat om aan te geven in hoeverre het lichaamsgewicht van iemand past bij zijn of haar lichaamslengte. Formule: gewicht gedeeld door de lengte in het kwadraat.Astma, COPD 
r-afsAfkorting van ‘revised American Fertility Society’. De r-afs-schaal geeft aan in welke mate endometriose de vruchtbaarheid kan belemmeren. R-afs-1heeft vrijwel geen invloed op de vruchtbaarheid, terwijl r-afs-4 een behoorlijke invloed hierop heeft.Endometriose 
RAASrenine-angiotensine-aldosteronsysteem, systeem dat de bloeddruk reguleertHart- en vaatproblemen, Nierziekten 
RadicaalholteOntstaat bij de operatieve behandeling van een chronisch etterend ontstoken oor of een cholesteatoom, waarbij het rotsbeen wordt schoongemaakt en tot één grote holte wordt uitgeboord. 
Radio-Allergo-Sorbent-TestEen bloedonderzoek waarbij allergische (IgE-)antistoffen kunnen worden aangetoond. Een te hoog gehalte aan allergische antistoffen in het bloed is een duidelijke aanwijzing voor het bestaan van een allergie, maar niet bewijzend. Ook geeft het onderzoek ge 
Radio-isotopenOnstabiele atoomkernen die radioactiviteit vertonen. Bij een medisch onderzoek kunnen de isotopen geïnjecteerd of ingeslikt worden. Ze kunnen door het lichaam gevolgd worden met gammacamera’s. In vaste vorm worden ze ook gebruikt bij de inwendige en uitweKanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
RadioactiviteitSpontane verandering van atoomkernen waarbij straling vrijkomt.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
Radiofrequente laesie (Rf laesie) Uitschakeling van zenuwen door middel van verhitting. De temperatuurstijging wordt hersteld door een elektrodenaald in te brengen waarlangs radiofrequente stroom wordt toegediend. Het weefsel reageert daarop met de ontwikkeling van warmte/hitte. 
Radiologische werkersMensen die beroepshalve werken met radioactieve stoffen of met toestellen die ioniserende straling uitzenden.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
RadioloogArts die gespecialiseerd is in de beeldvorming (het maken van ondermeer röntgenfoto's en scans) van (delen van) het menselijk lichaam.Multiple Sclerose 
RadionuclideElement met een instabiele kern die naar een rusttoestand vervalt onder het uitzenden van straling.Kanker en radiotherapie 
RadiotherapieMedisch specialisme waarbij kankerpatiënten behandeld worden met straling: röntgenstraling, gammastraling, bètastraling en met behulp van isotopen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
radiotherapie, 4D-Gatedtechniek van bestralen waarmee rekening wordt gehouden met bewegingen van de tumor tijdens de bestralingKanker en radiotherapie 
RadiusMedische naam voor de ellepijp, een van de twee pijpbeenderen van de onderarm (aan de duimzijde gelegen). Ook de halve middellijn van een cirkel: de straal van een cirkel, de afstand vanaf het middelpunt tot de omtrek. 
rapid cyclervorm van manisch-depressiviteit met per jaar vele (meer dan vier) ziekte-episoden. Het lijkt erop dat de achtergronden van dit beeld anders zijn en ook de behandeling moeilijker is dan bij mensen met een manisch-depressieve stoornis waarbij een kleiner aantal episoden per jaar optreedtManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Ras-remmersEen groep van bloeddrukverlagende medicijnen. 
RASTAfkorting van radio-allergo-sorbent-test, een bloedonderzoek waarbij allergische (IgE-)antistoffen kunnen worden aangetoond. Een te hoog gehalte aan allergische antistoffen in het bloed is een duidelijke aanwijzing voor het bestaan van een allergie, maar 
Raynaud, ziekte vanZiekte gekenmerkt door verkrampingen van de vaten, waardoor ischaemie ontstaat.Chronische pijn 
realiteitszinhet vermogen om de werkelijkheid juist in te schatten. Is bij een groot aantal psychiatrische ziekten gestoordManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
RealitytestingDe manier waarop men de werkelijkheid ervaart.Schizofrenie 
Reaven, syndroom vanZiekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensie; dit leidt tot een toegenomen kan 
ReboundHet plotseling in hevige mate terugkeren van ADHD-verschijnselen als de medicatie is uitgewerkt.ADHD 
Rebound-slapeloosheidVersterkte terugkeer van de slaapproblemen wanneer men na langdurig gebruik van slaapmiddelen met het gebruik hiervan (plotseling) stopt. 
ReceptorEiwitmolecuul op de buitenkant van een cel, dat een bepaalde stof (bijvoorbeeld een hormoon of een neurotransmitter) kan binden, waarna de cel de boodschap krijgt 'iets' te doen (bijvoorbeeld een bepaalde stof te maken of een elektrische impuls door te geADHD, Cholesterol 
receptorstructuur in of aan een cel waaraan een hormoon zich kan binden waarna het effect van het hormoon kan optredenHypofyseziekten 
recessieferfelijke eigenschap die op beide chromosomen van een chromosomenpaar aanwezig moet zijn (dus van beide ouders gekregen moet zijn) om tot uiting van een eigenschap of een stoornis te komenCholesterol, Manisch depressief en nu 
Rechterlijke MachtigingEen juridische maatregel waarmee iemand ook tegen zijn wil in een psychiatrisch ziekenhuis kan worden opgenomen. In tegenstelling tot bij een IBS, verloopt de gehele procedure hier van meet af aan via de rechtbank. 
recidiverendsteeds terugkerend (bijvoorbeeld een recidiverende depressie): een nieuwe aanval van een reeds eerder doorgemaakte en (schijnbaar) genezen aandoeningManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
RecruitmentLetterlijk: versterking. Het als onaangenaam hard ervaren van een geluid, dat voor een goed- of normaalhorende niet hinderlijk is.Manisch-depressieve stoornis 
Rectaal toucheerOnderzoek waarbij de arts met een vinger inwendig in de anus het laatste deel van de endeldarm (rectum) aftast. 
Rectaal toucherOnderzoek waarbij de arts met een vinger inwendig in de anus het laatste deel van de endeldarm (rectum) aftast. Hierbij wordt wordt gevoeld naar bijvoorbeeld de aanwezigheid van endometriosehaarden. Ook rectaal onderzoek genoemd.Endometriose 
RectioleKleine tube waarmee een geneesmiddel via de anus kan worden toegediend. Dit kan een laxeermiddel zijn, maar ook bijvoorbeeld een kalmerend middel of een middel om een epileptische aanval te beëindigen.Epilepsie 
RectoscoopEen metalen of kunststofbuis met een lampje erop, dat via de anus in de darm wordt geschoven, zodat het laatste deel van de dikke darm bekeken kan worden. 
RectoscopieEen onderzoek met een rectoscoop, waarbij er binnen in het rectum wordt gekeken. 
RectumEndeldarm, het laatste stuk van de dikke darm. 
RectumprolapsSlappe ophanging van de endeldarm, waardoor deze via de anus naar buiten kan stulpen. 
ReflectieTerugkaatsing van licht. 
ReflexReactie van een spier op een prikkel van buitenaf die buiten de wil om gaat. Reflexen kunnen ook worden opgewekt om de functie van het zenuwstelsel te onderzoeken, zoals bijvoorbeeld de kniepeesreflex, waarbij met een hamertje tegen de kniepees wordt geklAstma 
Reflex van BabinskiDe door de Franse neuroloog Babinski als eerste beschreven afwijkende voetzoolreflex, waarbij de grote teen zich bij het strijken onder de voetzool zich omhoog beweegt in plaats van naar beneden. Deze afwijkende voetzoolreflex, ook wel extensie respons of 
Reflex, gastro-colischeDe na een maaltijd optredende toestand van de bewegingen van de dikke darm als reactie op de afgifte door de maagwand aan het bloed van een hormoon (gastrine), die de spiervezels in de dikke darmwand activeert. 
ReflexenDe onmiddellijke onwillekeurige reactie van het lichaam (spieren) door prikkeling van zenuwen (reflexboog).Erectieproblemen 
reflexen onmiddellijke onwillekeurige reactie van het lichaam (spieren) door prikkeling van zenuwen (reflexboog) 
RefluxTerugstromen van maagzuur of zure maaginhoud vanuit de maag naar de slokdarm (zie ook Refluxziekte). 
Reflux, gastro-oesofagaleRefluxziekte, symptomen en verschijnselen veroorzaakt door het terugstromen van de zure maaginhoud naar de slokdarm. Dit leidt tot klachten over zuurbranden achter het borstbeen, vooral in liggende houding na de maaltijd of bij het voorover bukken. Op den 
refluxnefropathie nieraandoening waarbij urine vanuit de blaas terugstroomt naar de nierenNierziekten 
RefluxziekteSymptomen en verschijnselen veroorzaakt door het terugstromen van de zure maaginhoud naar de slokdarm. Dit leidt tot klachten over zuurbranden achter het borstbeen, vooral in liggende houding na de maaltijd of bij het voorover bukken. Op den duur kan er zMaagklachten, Parkinson 
RefractieHet breken van lichtstralen in het oog en het bepalen van een afwijking in de lichtbreking. 
RefractieanomalieAfwijking in de lichtbreking, zoals bijvoorbeeld bijziendheid en verziendheid. 
RefractiewaardeHet vermogen om lichtstralen te breken, uitgedrukt in een getal. Het bril-voorschrift bevat in een getal uitgedrukt de sterkte (refractiewaarde) van de glazen of lenzen. 
RegenboogvliesIris, het gekleurde vlies rondom de opening van de pupil (pigmantweefsel). 
Regionale Instelling voor Ambulante Geestelijke GezondheidszorgInstelling waar aan niet-opgenomen patënten hulp wordt geboden door psychiaters, psychologen, psychiatrisch verpleegkundigen en maatschappelijk werkers. 
reguleren van affecten het vermogen om te kunnen gaan met onaangename lichamelijke gevoelens en met emoties zoals woede, verdriet, angst en blijdschap. In de normale ontwikkeling leren kinderen dit in de vroege kinderjaren van hun ouders of verzorgers. Als dit niet goed lukt, bestaat de kans dat zich een persoonlijkheidsstoornis zal ontwikkelen Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Reisbergschaal volgens gevalideerde schaal om de ernst van dementie aan te gevenDementie doet ook pijn! 
RelabelingEngelse term voor een behandeltechniek (in de psychologie) waarbij getracht wordt om de patiënt op een andere, meer positieve wijze naar bepaalde zaken te laten kijken. Wordt ook wel heretiketteren of herbenoemen genoemd. 
RelapseLetterlijk: herhaalde val. De opleving van een ziekte na een lange tijd van rust of (schijnbare) genezing. In het geval van schizofrenie gaat het dan om een toename van de psychotische verschijnselen, de wanen en hallucinaties na een periode van (betrekkeSchizofrenie 
Relatief risicoGeeft aan hoeveel keer groter of kleiner de kans is dat iemand de ziekte krijgt in vergelijking met iemand zonder de risicofactor. 
relatieve risicoreductie afname van risico uitgedrukt in relatieve termen ten opzichte van het uitgangsrisico, fractie waarmee risico afneemtHart- en vaatproblemen 
REM-slaapSlaapfase gekenmerkt door kleine golven in het EEG en een sterke verlaging van de spierspanning, waarin snelle oogbewegingen (Rapid Eye Movements) voorkomen. Hiermee onderscheidt deze slaapfase zich van de overige vier slaapfasen, waarin geen snelle oogbe 
RemissieLetterlijk: verpozing. De periode waarin de ziekteverschijnselen tijdelijk zijn afgenomen of verdwenen, na een periode waarin de ziekte juist actief was.Multiple Sclerose 
remslaaprapid eye movement sleep (droomslaap) Parkinson en nu 
renale tubulaire acidose (RTA), aandoening van de nierbuisjes Nierziekten 
reninehormoon dat door de nieren wordt uitgescheiden als de bloeddruk daaltHoge bloeddruk, Nierziekten 
renogramnieronderzoek met behulp van radioactieve stofNierziekten 
renovasculaire hypertensie hoge bloeddruk door vernauwingen van de nierslagaders Hart- en vaatproblemen 
RepatriëringHet terugbrengen naar eigen land van in het buitenland ziek geworden mensen.Manisch-depressieve stoornis 
ReproduceerbaarheidDe mate waarin iets opnieuw gemaakt kan worden met precies hetzelfde resultaat. Zo is een zeepbel van een bepaalde grootte heel moeilijk reproduceerbaar. 
resilience veerkracht, het vermogen om ondanks tegenslagen en negatieve levenservaringen moeilijke situaties het hoofd te blijven bieden Persoonlijkheidsstoornis en nu 
ResistentieVerminderde (of zelfs afwezige) gevoeligheid.Schildklierafwijkingen 
ResorptieHet opnemen van een in oplossing aanwezige substantie door het bloed, bijvoorbeeld de opname van voedingsstoffen door het bloed in de bloedvaten in de darmwand. 
ResponspreventieBehandeltechniek waarbij getracht wordt te voorkomen dat de patiënt op zijn gebruikelijke, ongezonde manier reageert op een bepaalde gebeurtenis of situatie. 
Restless legsEen hinderlijk kriebelend gevoel in voeten en benen met de onbedwingbare neiging tot het bewegen van de benen en dat het inslapen kan bemoeilijken. 
Restrictieve operatieBij deze operatie wordt de maaginhoud zodanig verkleind dat men veel minder grote maaltijden kan eten. Zie ook Bariatrische chirurgie. 
RestverschijnselenOverblijvende verschijnselen van een ziekte nadat deze is genezen of tot rust gekomen.Schizofrenie 
RetardpreparatenTabletten of capsules die zo gemaakt zijn dat gedurende langere tijd (meestal enkele uren) een gelijkmatige hoeveelheid van het medicijn aan de bloedbaan afgegeven wordt.Astma 
RetinaNetvlies, het weefsel dat zich aan de binnenkant, achter in het oog bevindt en lichtgevoelige cellen bevat. Deze cellen zetten beeld om in zeer kleine elektrische signalen die via de oogzenuw naar de hersenen worden gezonden. 
RetinopathieLetterlijk: ziek netvlies. Verzamelnaam voor diverse afwijkingen van het netvlies van het oog, vaak veroorzaakt door ziekten die ook buiten het oog afwijkingen veroorzaken. Vaak gaat het om aantasting van de bloedvaten in het netvlies van de ogen (bijvoorDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Hoge bloeddruk 
Retinopathie, diabetischeAandoening van het netvlies in het oog die wordt veroorzaakt door suikerziekte. 
Retrograde menstruatieDat deel van de menstruatie dat niet via de vagina wordt afgescheiden, maar dat terugvloeit via de eileiders in de buik.Endometriose 
RetrosternaalAchter het borstbeen (sternum) gelegen.Schildklierafwijkingen 
ReumaEigenlijk: reumatoïde artritis. Ziektebeeld waarbij pijn, zwelling en bewegingsbeperking van de gewrichten aan beide handen en voeten ontstaat. In een later stadium kunnen handen en voeten misvormd worden.Chronische pijn 
Reumatische aandoeningenChronische pijnlijke aandoening in het houdings- en bewegingsapparaat.Chronische pijn 
Reumatoïde artritisZiektebeeld waarbij pijn, zwelling en bewegingsbeperking van de gewrichten aan beide handen en voeten ontstaat. In een later stadium kunnen handen en voeten misvormd worden.Chronische pijn 
Reverse T3Onwerkzame vorm van T3, ontstaat uit thyroxine door afsplitsing van een jodiumatoom (een andere dan bij de vorming van T3).Schildklierafwijkingen 
RhinitisHooikoorts, ontsteking van het neusslijmvlies en/of het bindvlies van de ogen met niezen, neusverstopping, jeuk in de neus en/of jeukende waterige ogen. Hooikoorts berust op een allergie voor in de lucht zwevende pollen (stuifmeel) van windbestuivende pla 
Rhinitis, allergischeAllergische neusontsteking, zoals bij hooikoorts (zie ook Allergie). 
RhodopsineStaafjesrood. Kleurstof in de staafjes van het netvlies die deze cellen lichtgevoelig maakt. Om rhodopsine aan te maken heeft het lichaam vitamine A nodig. 
RIAGGRegionale Instelling voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg, waar aan niet-opgenomen patënten hulp wordt geboden door psychiaters, psychologen, psychiatrisch verpleegkundigen en maatschappelijk werkersADHD, Depressief en nu, Manisch depressief en nu 
RichtinghorenHet vermogen om de richting te bepalen waaruit het geluid afkomstig is. 
rigiditeitstijfheid van de spieren als gevolg van een ziekte (in tegenstelling tot stijfheid daags na een ongebruikelijk grote lichamelijke inspanning)Parkinson, Manisch-depressieve stoornis, Parkinson en nu 
RingwormRingvormige schimmelinfectie op de romp, waarbij de rand bestaat uit rode, schilferende huid (actieve groei van de schimmel) en het centrum weer normale huid vertoont (na de spontane genezing op die plaats). 
Rinne, proef vanProef met een stemvork om geleidingsverlies in een oor aan te tonen. Hierbij wordt de trillende stemvork tegen het bot achter het oor geplaatst (meting van de geleiding van het geluid door het bot naar het binnenoor) tot de toon net niet meer gehoord word 
RisicoIn dit boek de kans op het krijgen van een hart- of vaatziekte. 
RisicofactorEigenschap, kenmerk of omstandigheid die ervoor zorgt dat iemand een vergroot risico loopt op het krijgen van een bepaalde ziekte (of gebeurtenis). Roken is bijvoorbeeld een risicofactor voor het krijgen van longkanker.Hoge bloeddruk, Cholesterol 
RisicogroepenMensen bij wie bepaalde kenmerken vaker voorkomen.Erectieproblemen 
risicogroepen mensen bij wie bepaalde kenmerken vaker voorkomen 
RisicoprofielHet totale risico op een hart- of vaatziekte bij iemand met meerdere risicofactoren. 
RitueelHet geheel van handelingen die in een vaste volgorde op een vaste wijze verricht dienen te worden en waaraan als het ware een magische betekenis wordt toegekend. Soms heel normaal en gezond, zoals de rituelen rond een huwelijksplechtigheid, maar soms onge 
rivastigmine geregistreerd medicament voor de symptomatische behandeling van een milde tot matige vorm van de ziekte van Alzheimer en parkinson-dementie Dementie doet ook pijn! 
RMAfkorting van rechterlijke machtiging, een juridische maatregel waarmee iemand ook tegen zijn wil in een psychiatrisch ziekenhuis kan worden opgenomen. In tegenstelling tot bij een IBS, verloopt de gehele procedure hier van meet af aan via de rechtbank.Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
RMafkorting van rechterlijke machtiging, een juridische maatregel waarmee iemand ook tegen zijn wil in een psychiatrisch ziekenhuis kan worden opgenomen. In tegenstelling tot bij een IBS, verloopt de gehele procedure van meet af aan via de rechtbank  
Rolandische epilepsieOude benaming van plaatsgebonden (idiopathische) epilepsie die uitgaat van de winding van Roland (gyrus Rolandicus), de motorische hersenschors.Epilepsie 
RöntgenstralingEnergierijke elektromagnetische straling.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
RöntgentoestelToestel waarin röntgenstraling wordt opgewekt.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
RosaceaOp acne lijkende huidaandoening, vroeger ten onrechte acne rosacea genoemd, met roodheid, pukkeltjes en zichtbare verwijdingen van adertjes in de huid van de wangen, neus, voorhoofd en kin. Treedt meestal op bij vrouwen vanaf de leeftijd van 30 jaar. 
RTArenale tubulaire acidose, aandoening van de nierbuisjesNierziekten 
RterRemedial Teacher: Leerkracht die met kinderen werkt die speciale aandacht en zorg nodig hebben en professionele bijles geeft. Op basisschoolniveau gaat het meestal om problemen met taal, lezen en rekenen.ADHD 
RugzakjeZie LGF.ADHD 
Ruimte van DouglasOok Douglasruimte of Cavum Douglasi genoemd. Ruimte in de buik achter de baarmoeder. Bij het rechtop staan is dit het diepste deel van de buik. In dit deel van de buik kan baarmoederslijmvlies zich ophopen dat menstruatie na menstruatie afgestoten wordt, en hier kan zogenaamde ‘diepe endometriose’ ontstaan.Endometriose 
SanerenLetterlijk: gezond maken. Bij allergie verstaat men onder saneren het vermijden van zoveel mogelijk prikkels die een allergische reactie kunnen opwekken. Bij iemand die allergisch is voor de huisstofmijt betekent dit bijvoorbeeld het aanpassen van de inriAstma 
SaprofietPlantaardig organisme dat leeft van dode organische stof. 
sarcoïdoseziekte met vorming van granulomen op een of meer plaatsen in het lichaam schizis gespleten lip en/of verhemelteHypofyseziekten 
SBOSpeciaal basisonderwijs: het vroegere LOM en MLK, scholen voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden.ADHD 
Scerale lensGrote contaclens die over de hele voorkant van het oogoppervlak (hoornvlies en oogwit) reikt.Astma 
ScheelzienSituatie waarbij de oogassen ten opzichte van elkaar een zodanige hoek maken dat de beide ogen niet of moeilijk tegelijkertijd naar één punt kunnen kijken. Dit kan onder andere worden veroorzaakt door een stoornis in de besturing van de oogspieren of door 
Scheelzien, latentDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant af te dwalen. Dit wordt ook wel forie genoemd. Wanneer het oog naar buiten toe afdwaalt spr 
scheikundede wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoek van de samenstelling van de stoffen uit de (kleinste) elementen en de manier waarop deze met elkaar reacties en onderlinge verbindingen kunnen aangaan.Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
SchemertoestandToestand van bewustzijnsvernauwing waarin handelingen worden uitgevoerd die men zich later niet meer kan herinneren.Epilepsie 
SchildklierafwijkingenAfwijkingen van de schildklier kunnen we indelen in afwijkingen van de vorm en stoornissen in het functioneren. Beide aspecten kunnen uiteraard ook gecombineerd voorkomen, vandaar dat men goed naar beide aspecten moet kijken. De diagnostische mogelijkheden bij schildklieraandoeningen zijn divers.Schildklierafwijkingen 
SchimmelAparte groep organismen die zich onderscheidt van planten, doordat zij zelf geen organische stoffen kan maken en van dieren, doordat zij zich ongeslachtelijk kan voortplanten. Gisten en paddestoelen behoren tot de schimmelfamilie. 
Schizofrene spectrumSchizofrenie en alle psychiatrische aandoeningen die gelijken op schizofrenie bij elkaar genomen.Schizofrenie 
SchizofrenieErnstige psychiatrische stoornis met kenmerkende symptomen als hallucinaties, wanen, onsamenhangende spraak, chaotisch gedrag en een afvlakking van het sociale en beroepsmatige functioneren.Schizofrenie 
schizoïde persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster A met als centrale kenmerk het zich terugtrekken uit sociale relaties en een beperkt vermogen om zichzelf emotioneel te uiten Persoonlijkheidsstoornis en nu 
schizotypische persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster A met als centrale kenmerk ongemak en onvermogen in sociale relaties en daarnaast vertekeningen in denken en waarnemen, en excentriek gedragPersoonlijkheidsstoornis en nu 
SchoonmaakdwangVorm van een dwangstoornis waarbij de overdreven neiging om schoon te maken op de voorgrond staat. 
Schors, sensibeleGebied in de grote hersenen waar de informatie vanuit de huid, de gewrichten en de spieren binnenkomt.Vaatlijden 
Schwabach, proef vanProef met een stemvork om de binnenoorfunctie van de onderzoeker te vergelijken met die van de te onderzoeken persoon. Hierbij wordt de aangeslagen stemvork voor het oor van de patiënt gehouden tot deze de toon niet meer hoort, waarna de onderzoeker de st 
ScintigrafieAfbeeldend onderzoek (scan) met behulp van radioactieve stoffen, zodat het af te beelden orgaan op de scan beter zichtbaar wordt.Schildklierafwijkingen 
ScleraHet oogwit, bestaand uit stevig bindweefsel dat de oogbol omsluit. 
sclerose verkalkingHart- en vaatproblemen 
ScorekaartEen hulpmiddel om in te schatten hoe groot de kans is dat iemand met risicofactoren aan een hart- of vaatziekte overlijdt. 
ScotoomUitval van een deel van het gezichtsveld, waardoor in het beeld van het aangedane oog als het ware een 'gat' zit. Dit valt pas op wanneer men de hand voor het gezonde oog houdt en dus alleen met het aangedane oog kijkt. 
Scotopisch zienSchemerzien; het zien door middel van de activering van de staafjes in het netvlies, waardoor we in zwart-wit zien en geen kleuren kunnen waarnemen. Dit in tegenstelling tot daglichtzien (fotoptisch zien) waarbij we met de kegeltjes kijken, waardoor we in 
ScreeningGestandaardiseerd onderzoek in een grote groep mensen naar mensen met een bepaalde aandoening. Ook het één persoon 'van top tot teen' onderzoeken zonder dat er sprake is van een bepaalde klacht wordt wel een screening genoemd (ook wel 'algehele check-up')Cholesterol 
seborrhoisch eczeemontsteking van de huid, gepaard gaande met roodheid en vettige schilfering op de plaatsen waar veel talgklieren zitten, zoals het voorhoofd 
seborroïschschilferachtigAnticonceptie 
second opinionletterlijk: tweede mening. Men raadpleegt voor hetzelfde probleem een tweede arts of specialist met het doel om diens zienswijze over de diagnose of behandeling te krijgen en te vergelijken met de eerder gestelde diagnoseManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
secretieuitscheiding Nierziekten 
SecretiefaseFase van de menstruele cyclus waarin de eicel is gesprongen en het baarmoederslijmvlies uitrijpt om zich voor te bereiden op een innestelend embryo. Ook wel luteale fase of uitrijpingsfase genoemd.Endometriose 
sectiokeizersnede Anticonceptie 
secundair (bij hormoonuitval) de oorzaak van de hormoonuitval ligt in onvoldoende stimulatie van de hormoonklier door een afwijking in de hypofyse Hypofyseziekten 
Secundair gegeneraliseerde aanvalSituatie waarbij een eenvoudige partiële aanval kan overgaan in een complexe partiële aanval en/of gegeneraliseerde aanval (tonisch-clonische (grote) aanval). De plaatselijke ontlading breidt zich dan uit tot de gehele hersenen (beide hersenhelften, linksEpilepsie 
Secundaire hypertensieHoge bloeddruk met een duidelijk aanwijsbare oorzaak, bijvoorbeeld hoge bloeddruk als gevolg van een nierziekte.Hoge bloeddruk 
secundaire hypertensie hoge bloeddruk waaraan een specifieke ziekte ten grondslag ligtHart- en vaatproblemen 
Secundaire preventieHet bestrijden van risicofactoren bij mensen die een hart- of vaatziekte hebben (gehad). 
SedatieHet toedienen van slaapmiddelen. 
SedativaGeneesmiddelen tegen nervositeit. 
seizoensafhankelijkrelatie tussen het optreden van ziekteverschijnselen en de tijd van het jaar of het seizoen, zoals bij veel mensen met een allergische aandoening het geval is (bijvoorbeeld hooikoorts)Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Seksuele minianamnese voor erectiele disfunctieEen vragenlijst, die de dokter ter beschikking heef en die vragen bevat over het seksuele functioneren.Erectieproblemen 
seksuele minianamnese voor erectiele disfunctie vragenlijst die de dokter ter beschikking heeft en die vragen bevat over het seksuele functioneren  
Seksuele responscurveDe vaste lijn die de mate van seksuele opwinding aangeeft gedurende de seksuele activiteit.Erectieproblemen 
seksuele responscurve vaste lijn die de mate van seksuele opwinding aangeeft gedurende de seksuele activiteit 
selecteren, interpreteren en manipuleren van de werkelijkheid drie fases met een toenemend verlies van contact met de ander en met de realiteit. Selecteren doet iedereen; interpreteren en manipuleren van de werkelijkheid komt vaker voor bij mensen met persoonlijkheidsstoornis Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Selectief horenHet vermogen om de verschillende componenten van het geluid van elkaar te onderscheiden zoals bijvoorbeeld verschillende instrumenten afzonderlijk (tijdens een concert) of een gesprek met iemand kunnen voeren in een omgeving waar ook veel anderen praten ( 
sella turcicaTurks zadelHypofyseziekten 
seniele plaques amyloïd tussen de hersencellenDementie doet ook pijn! 
SennosidenBestanddelen van de sennaplant die als contact-laxans (zie contact-laxantia) werken. 
SensibelDat deel van het zenuwstelsel dat zich bezighoudt met het ontvangen van informatie vanuit de zintuigen (zoals zien, horen, voelen, ruiken en proeven).Multiple Sclerose 
Sensibele schorsGebied in de grote hersenen waar de informatie vanuit de huid, de gewrichten en de spieren binnenkomt.Vaatlijden 
SensibilisatieHet ontwikkelen van allergische (IgE-)antistoffen gericht tegen bepaalde allergene stoffen als gevolg van herhaald contact met een stof waar iemand allergisch voor is. 
septische abortusabortus of miskraam die gepaard gaat met een infectieAnticonceptie 
septo-optische dysplasieaanlegstoornis van de hersenen, die onder andere gepaard gaat met hypopituïtarismeHypofyseziekten 
septumtussenschot  
Septum rectovaginaleRuimte tussen de achterkant van de vagina en de voorkant van het laatste stuk van de darm (het rectum). Op deze plaats kan endometriose voorkomen.Endometriose 
serotoninestof (neurotransmitter) die in bepaalde delen van de hersenen nodig is voor het overbrengen van impulsen van de ene zenuw op de andere en waarvan een verstoord evenwicht onder andere kan leiden tot depressie, angst en dwangverschijnselenChronische pijn, Depressief en nu 
sessieletterlijk 'zitting', bijeenkomst bijvoorbeeld in het kader van een therapieDepressief en nu 
sex hormone binding globulineeiwit waarin in het bloed de geslachtshormonen gebonden zijnHypofyseziekten 
SferischBolvormig, bijvoorbeeld de vorm van een brillenglas. 
SfincterKringspier, een spier dit bij samentrekking de opening kleiner maakt of geheel afsluit, bijvoorbeeld de kringspier in de anus, de uitgang van de maag of rond de pupil van het oog.Depressie 
SHBGsex hormone binding globulineHypofyseziekten 
SHBGsex hormone-binding globulin, een eiwit dat geslachtshormonen bindt en transporteert door het bloedAnticonceptie 
SheehanGedeeltelijke of gehele uitval van de hypofyse na een grote bloeding bij de bevalling. Sheehan is een Engelse arts.Schildklierafwijkingen 
Sheehan, syndroom vanhypofyse-infarct dat ontstaat tijdens een gecompliceerde bevalling met veel bloedverliesHypofyseziekten 
ShockToestand die ontstaat door te geringe bloedtoevoer naar de weefsels ten gevolge van ondervulling van het slagaderlijke systeem (bijvoorbeeld bloedverlies bij een ongeval) en/of verwijding van het aderlijke bloedvatstelsel. Vaak gaat het om een situatie wa 
shuntverbinding tussen ader en slagaderNierziekten 
SIADHsyndrome of inappropriate ADH secretionHypofyseziekten, Hypofyseziekten 
SigmareceptorenEen van de receptoren (ontvangers) van eigengemaakte opiaten en van opiaten van buitenaf toegediend. Deze ontvangers zijn ook gevoelig voor andere stoffen.Chronische pijn 
SigmoïdVoorlaatste, S-vormige en nauwste deel van de dikke darm. 
SigmoïdoscopieEen onderzoek waarbij met een endoscoop, een soepele buis met verlichting, binnen in het voorlaatste deel van de dikke darm wordt gekeken. 
SildenafilViagra®, een fosfodiësteraseremmer, die wordt gebruikt om een erectiestoornis te behandelen.Erectieproblemen 
sildenafil (Viagra®) fosfodiësteraseremmer, die wordt gebruikt om een erectieprobleem te behandelen 
SiliconenlenzenContactlenzen vervaardigd uit siliconenrubber. Hebben goede optische eigenschappen en zijn zuurstofdoorlatend, maar laten zich moeilijk bevochtigen en bewerken tot contactlens. 
Silver-Russell, syndroom vanerfelijk syndroom, onder andere gepaard gaande met GHDHypofyseziekten 
SimulatieHet bewust voorwenden van een klacht, bijvoorbeeld slechthorendheid als gevolg van het zich bewust afsluiten voor geluid. 
SimulatorOok Lokalisator. Een apparaat waarmee bestralingsvelden worden bepaald. Het apparaat kan de bewegingen van een bestralingsapparaat nadoen (simuleren). Ook kunnen er (röntgen)foto’s mee worden gemaakt.Kanker en radiotherapie 
sinus carvernosusruimte naast de hypofyse, gevuld met bloedvaten waardoor onder andere de zenuwen lopen die van belang zijn voor de oogbewegingenHypofyseziekten 
sinus petrosus inferiorsampling onderzoek waarbij bloedmonsters worden genomen uit de hypofyseaders bij de diagnostiek van het syndroom van Cushing Hypofyseziekten 
sinus sphenoidalisholte in het wiggebeen die ligt tussen de neus en het Turks zadelHypofyseziekten 
SinusknoopGroep cellen bovenin het hart die verantwoordelijk is voor het afgeven van elektrische stroompjes waardoor de hartspiercellen samentrekken en het hart kan pompen.Hoge bloeddruk 
SIREAfkorting van stichting ideële reclame.Manisch-depressieve stoornis 
Sjögren, ziekte vanauto-immuunziekte waarbij vooral de traan- en speekselklieren ontstoken zijn  
Sjögren, ziekte vanauto-immuunziekte waarbij vooral de traan- en speekselklieren ontstoken zijnNierziekten 
SlaapEen periodiek - meestal één keer per etmaal - optredende toestand van rust, die gepaard gaat met een verlaging van het bewustzijn en als gevolg waarvan men afgesloten is van de buitenwereld. Deze bewustzijnsverlaging is een normale toestand die (in tegens 
Slaap, klassiekeDe gewone slaap, bestaande uit vier slaapstadia met lichte en diepe slaapfasen, waarin geen snelle oogbewegingen voorkomen (daarom ook wel non-REM-slaap genoemd). Hierna volgt het vijfde slaapstadium waarin snelle oogbewegingen voorkomen (zie REM-slaap). 
Slaap, paradoxaleSlaapfase gekenmerkt door kleine golven in het EEG en een sterke verlaging van de spierspanning, waarin snelle oogbewegingen (Rapid Eye Movements) voorkomen. Hiermee onderscheidt dezer slaapfase zich van de overige vier slaapfasen, waarin geen snelle oogb 
Slaap-apnoesyndroomHet tijdens de slaap ten minste vijf maal per uur gedurende minstens tien seconden plotseling stokken van de ademhaling, gevolgd door luidruchtig snurken. Hierdoor slaapt men slecht en is men overdag slaperig. 
Slaap-waakritmeBiologische klok; het inwendig ritme in het lichaam met een gemiddelde periode van ongeveer 24 uur waarin slapen en waken elkaar afwisselen en bepaalde schommelingen in de lichaamstemperatuur en de hormoongehalten van het bloed optreden. 
slaapdeprivatiehet kunstmatig onthouden van slaap met een therapeutisch doel, bijvoorbeeld bij de behandeling van mensen met een ernstige depressie. Wordt ook wel toegepast bij het vermoeden op epilepsie wanneer het EEG (onderzoek van de hersenactiviteit) geen afwijking vertoont, omdat een EEG na slaapdeprivatie bij mensen met epilepsie soms duidelijker afwijkingen vertoont dan een gewoon EEGManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
SlaapkwabTemporaalkwab; het aan de zijkant gelegen deel van de hersenen, die onder meer van belang is om aanwezige informatie uit het geheugen op te diepen. 
SlagaderBloedvat waarin bloed stroomt vanaf het hart naar de verschillende lichaamsdelen.Vaatlijden 
SlagaderverkalkingHet nauwer worden van de bloedvaten door opslag van vetachtige stoffen in de vaatwand.Vaatlijden 
SLEsystemische lupus erythematosus, een auto-immuunziekteNierziekten 
Slechthorendheid, ouderdoms-Een geleidelijk ontstane vorm van slechthorendheid die zich op den duur bij vrijwel alle oudere personen voordoet.Oorsuizen 
Slechthorendheid, psychogeneSlechthorendheid als gevolg van het zich onbewust af willen sluiten voor onaangename situaties.Oorsuizen 
SlechtziendheidOogafwijkingen waarbij de gezichtsscherpte 30% of lager is en die niet met normale brillen of contactlenzen zijn te corrigeren. 
SlijmverdunnersMedicijnen die dik, taai slijm vloeibaarder maken en toegepast worden bij mensen met longaandoeningen waarbij het slijm niet goed opgehoest kan worden.Astma 
SlijmvliesDe binnenbekleding van een hol orgaan, zoals mond of darm. Het oppervlak van slijmvlies bestaat uit een dun laagje cellen dat vochtig gehouden wordt door slijmklieren. 
small vessel disease disease aandoening die ontstaat door afwijkingen in de kleine bloedvaten die diep in de hersenen liggenDementie doet ook pijn! 
SmettenRood verkleurd huidgebied in een huidplooi (bijvoorbeeld in een buikplooi of onder de borsten), vaak veroorzaakt door een gist die in een warme en vochtige omgeving goede omstandigheden vindt tot groei. 
SmetvreesZiekelijke angst om door vuil besmet te raken (zie ook Fobie). 
SneeuwblindheidHoornvliesontsteking die ontstaat als gevolg van een overmaat van (ultraviolet) licht in de sneeuw. 
soaseksueel overdraagbare aandoeningAnticonceptie 
Sociale fobieZiekelijke angst voor situaties waarbij men in contact met andere, met name vreemde, mensen kan komen (zie ook Fobie). 
SODsepto-optische dysplasieHypofyseziekten 
SoftZacht (Engels), vaak gebruikt in de benaming voor zachte contactlenzen. 
Soft-colorsGekleurde zachte contactlenzen. 
SomatisatiestoornisPsychische stoornis waarbij regelmatig lichamelijke klachten (vooral pijnklachten) worden aangegeven, waarvoor bij lichamelijk onderzoek geen oorzaken te vinden zijn en waarbij de patiënt uit angst voor een ernstige ziekte zich steeds opnieuw meldt voor o 
somatischlichamelijk, op lichamelijk gebiedDepressief en nu 
Somato Sensory Evoked PotentialsOnderzoek waarbij het sensibele deel van het zenuwstelsel (de gevoelszenuwen) wordt onderzocht. Hierbij wordt een de hand of de voet een kleine elektrische schok toegediend, waarna via elektroden op de hoofdhuid wordt gemeten hoe en wanneer deze toegedien 
somatostatinehormoon dat onder andere in de hypothalamus wordt gemaakt en de GH-productie door de hypofyse remtHypofyseziekten 
somatostatine-analooggeneesmiddel met een werking die lijkt op die van het hormoon somatostatineHypofyseziekten 
SomnambulismeLetterlijk: rondwandelen tijdens de slaap. Slaapwandelen komt voornamelijk bij kinderen tussen 6 en 12 jaar voor tijdens de diepe slaap voor in het begin van de nacht en is in de regel onschuldig. 
SOVA-trainingTraining op het gebied van sociale vaardigheden.ADHD 
spacinggeboortespreidingAnticonceptie 
SpanningsaanvalVerouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij éénEpilepsie 
SpanningshoofdpijnHoofdpijn die kan optreden in aanvallen of die continu aanwezig kan zijn, meestal aan beide zijden van het hoofd. De pijn voelt aan als een band om het hoofd. Wordt ook wel tension headache genoemd.Chronische pijn 
spasme verkrampingHart- en vaatproblemen 
SpasmenTe krachtige samentrekkingen van de spieren, leidend tot krampende pijn. 
SpasmolyticaMedicijnen die een krampwerende werking bezitten. 
SpasticiteitVerhoogde spanning van spieren waardoor bewegingen moeilijk zijn. Komt bij een groot aantal ziekten van het zenuwstelsel voor en is geen ziekte op zich.Multiple Sclerose 
Spastisch bekkenbodemsyndroomHet op het moment dat de stoelgang moet komen niet kunnen ontspannen van de spieren rond de anus of zelfs aanspannen van deze spieren. Het wordt ook wel anisme genoemd en is een van de mogelijke oorzaken van obstipatie. 
Spastisch colonAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Spastische colitisAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Spastische dikkedarmAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
SpataderEen plaatselijke verwijding in een ader. 
Specifiek lgEAntistoffen die bij mensen met een allergie (overgevoeligheid) in het bloed aanwezig zijn en die gericht zijn tegen één bepaald antigeen, bijvoorbeeld huisstofmijten.Astma, COPD 
Specifieke fobieEen fobie voor één bepaald dier, voorwerp of specifieke situatie, bijvoorbeeld een spinnenfobie. Werd vroeger ook wel een enkelvoudige fobie genoemd. 
SPECT single-photon emission computed tomography, soort scan met behulp van radioactief materiaalDementie doet ook pijn! 
SpectrumstoornissenAlle soorten autisme, spectrum van klassiek autisme met ernstige contactstoornissen tot Asperger syndroom, PDD-NOS en Rettsyndroom.ADHD 
SpeculumOok wel eendenbek genoemd. Gynaecologisch instrument dat in de vagina wordt gebracht om naar de baarmoedermond en de wanden van de vagina te kijken. 
spermatozoazaadcellen 
spermicide middelzaadceldodend middel 
SphincterMedische naam voor kringspier. Zo heet de kringspier van de anus: sphincter ani). 
Spin-castingTechniek om contactlenzen te fabriceren met middelpuntvliedende kracht. Een druppel kunststof wordt in een mal zo snel rondgedraaid, dat zich in de mal een dun schijfje vormt. 
SpinaalwortelletselBeschadiging van de zenuwknoop, waar deze uit het ruggenmerg komt.Chronische pijn 
SpirometerLongfunctieapparaat waarmee de longinhoud van een patiënt gemeten kan worden. Wordt bijvoorbeeld toegepast bij mensen met een longaandoening zoals astma om de capaciteit van de longen te meten en om het resultaat van een behandeling te beoordelen.Astma 
SpirometrieLongfunctietest waarmee de vitale capaciteit en de FEV1 kan worden bepaald.Astma, COPD 
spironolacton plaspil en type bloeddrukverlager Hart- en vaatproblemen 
SpleetlampSoort microscoop waarmee het voorste oogsegment (hoornvlies, ooglens) minutieus onderzocht kan worden. Ook kan beoordeeld worden of een contactlens goed aansluit op het hoornvlies. 
SporeEen bestaansvorm waarin de schimmel bestand is tegen allerlei extreme klimatologische omstandigheden (koude, droogte enz.). 
SpottingLicht vaginaal bloedverlies tijdens het gebruik van de anticonceptiepil of een ander hormoonpreparaat. 
spottinggering bloedverlies 
SpraakafzienHet kunnen zien van de lipbewegingen van de spreker. 
SpraakaudiometrieHet meten van het onderscheidingsvermogen bij het horen van verschillende spraakklanken (woorden). Hierbij krijgt de te onderzoeken persoon via een koptelefoon tien woorden te horen die nagezegd moeten worden. Door telkens het geluidsvolume na tien woorde 
SpruwInfectie in de mondholte met Candida albicans, een gist (soort schimmelinfectie), waarbij een wit beslag op het slijmvlies zit. Wanneer je die eraf schraapt wordt een zweertje van het mondslijmvlies zichtbaar. Spruw is goed te behandelen met een speciaal 
SPVsociaal psychiatrisch verpleegkundige. 
SSEPAfkorting van somato sensory evoked potentials, een onderzoek waarbij het sensibele deel van het zenuwstelsel (de gevoelszenuwen) wordt onderzocht. Hierbij wordt een de hand of de voet een kleine elektrische schok toegediend, waarna via elektroden op de hMultiple Sclerose 
SSRISelectieve Serotonine Reuptake (heropname) Inhibitor (remmer): klasse van medicijnen tegen depressie en bepaalde gedragsstoornissenADHD, Parkinson en nu 
StaafjesZintuigcellen (ca. 20 miljoen) in het netvlies van het oog die de verschillen in lichtsterkte (licht en donker) waarnemen. 
StaarHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
Staar, grauweHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
Staar, grijzeHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
Staar, groeneVeelvoorkomende oogziekte waarbij de inwendige druk van het oog afwijkend, bijvoorbeeld te hoog is. 
StapesEen van de drie gehoorbeentjes (zie Stijgbeugel). 
statinescholesterolverlagers, stoffen die de aanmaak van cholesterol in de lever beperken, door daar de werking van het enzym HMG-COA-reductase, nodig voor de aanmaak van cholesterol, af te remmenVaatlijden, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen 
statistiekde leer en methode om door middel van cijfermateriaal inzicht te krijgen in hetgeen in de maatschappij bestaat en werktDepressief en nu 
Status asthmaticusToestand van aanhoudende ademnood bij patiënten met asthma bronchiale, waarbij de kortademigheid niet, of niet voldoende snel, verbetert na toediening van de gebruikelijke geneesmiddelen.Astma 
Status epilepticusEen epileptische aanvalstoestand die lang duurt of een serie aanvallen waarbij de ene aanval overgaat in de volgende zonder dat mensen zijn hersteld van de vorige. Van een status epilepticus spreekt men als de aanval of serie aanvallen langer duurt dan 20Epilepsie 
Status epilepticus, convulsieveEen status epilepticus met trekkingen (convulsieve status), een levensbedreigende situatie omdat iemand ernstige ademhalingsproblemen krijgt.Epilepsie 
StentVerend buisje in een bloedvat waarmee de wand van het bloedvat enigszins naar buiten wordt geduwd om een vernauwing in een bloedvat op te heffen.Vaatlijden, Hoge bloeddruk 
stenten dotterprocedure die gepaard gaat met een stentplaatsing; een stent is een metalen netje dat moet voorkomen dat de vernauwing terugkeertHart- en vaatproblemen 
StereoscopieDiepte-zien doordat met twee ogen tegelijk wordt gekeken. 
Stereoscopisch zienDiepte-zien doordat met twee ogen tegelijk wordt gekeken. 
SterielGeen bacteriën of andere levende micro-organismen meer bevattend. Ook: onvruchtbaar, het niet in staat zijn om kinderen te verwekken. 
SteroïdenStoffen met een bepaalde chemische structuur; de belangrijkste is prednison.Astma, COPD 
stethoscoop instrument om naar geluiden in het lichaam te luisteren Nierziekten 
StijgbeugelDe laatste in de keten van de drie gehoorbeentjes in het middenoor, die de geluidstrillingen van de gehoorbeentjes overbrengt op het slakkenhuis waarin zich de gehoorzintuigcellen bevinden. 
StimulantiaGroep geneesmiddelen die bepaalde zenuwbanen stimuleren, met name dopaminestimulatie (bijvoorbeeld Ritalin, dexamfetamine).ADHD 
StimuleringshormonenDoor de hypofyse (hersenaanhangsel) afgegeven hormonen die de werking van andere hormoonvormende klieren in het lichaam (bijvoorbeeld de eierstokken) besturen. 
STNsubthalmic nucleus (basale kern, gelegen onder de thalamus)Parkinson en nu 
Stof, organischeStof waaruit de planten en dieren zijn samengesteld, bijvoorbeeld zetmeel, eiwitten en vet. 
StofwisselingsziekteZiekte waarbij de verwerking van een bepaalde stof (of stoffen) in het lichaam niet goed functioneert.Cholesterol 
StomaOperatief aangebrachte opening tussen een lichaamsholte (meestal darm of urineleider) en de buitenwereld en van waaruit ontlasting of urine het lichaam kan verlaten omdat dit via de natuurlijke weg niet (meer) mogelijk is.Kanker en chirurgie, Endometriose 
Stoma, continentEen stoma (operatief aangebrachte opening tussen een lichaamsholte, meestal darm of urineleider en de buitenwereld) waarin een klepmechanisme is aangebracht, zodat de inhoud niet vanzelf naar buiten vloeit, waardoor het dragen van een stomazakje niet nodi 
StomaverpleegkundigeVerpleegkundige met speciale deskundigheid in het adviseren en begeleiden van patiënten met een stoma.Kanker en chirurgie 
StomppijnPijn in de stomp na een amputatie van een ledemaat.Chronische pijn 
Stoornis, affectieveStoornis in het gevoelsleven, meestal gebruikt om aan te geven dat iemands gevoelens of stemming in extreme mate verhoogd (manisch) of juist verlaagd (depressief) is. 
Stoornis, bipolairePsychiatrische ziekte, waarbij zich afwisselend perioden van depressie en overmatige activiteit (manie) kunnen voordoen. 
Stoornis, depressievePsychiatrische ziekte waarbij minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse functioneren verstoort. Voor de diagnose moet aan bepaalde omschreven criteria worden voldaan. 
Stoornis, disthymeVorm van depressie, waarbij ten minste gedurende twee jaar langdurige perioden van depressieve stemming bestaan. 
Stoornis, manisch-depressieveHet ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s 
Stoornis, Obsessief-compulsieveDwangstoornis: het herhaald en storend optreden van ongewilde gedachten (obsessies: zie dwanggedachten) en/of het verrichten van ongewilde handelingen (compulsies: zie dwanghandelingen). 
Stoornis, psychiatrischeEen ziekte of stoornis van de geest. 
StraallichaamHet deel van het oog waaraan de ooglens is opgehangen (corpus ciliare). 
StrabismeScheelzien, situatie waarbij de oogassen ten opzichte van elkaar een zodanige hoek maken dat de beide ogen niet of moeilijk tegelijkertijd naar één punt kunnen kijken. Dit kan onder andere worden veroorzaakt door een stoornis in de besturing van de oogspi 
StressIn algemene zin: een kracht die wordt uitgeoefend op het lichaam en die leidt tot een verandering. Meestal spreekt men alleen van stress wanneer deze verandering een ongunstige verandering is. Zo spreekt men van psychische stress wanneer men als gevolg daOorsuizen 
Stress, OxidatieveHet in de longen ontstaan van zeer reactieve stoffen (die de long beschadigen) door processen waarbij zuurstof is betrokken. In sommige situaties, zoals bij COPD, is er een overmaat aan deze stoffen waardoor schade ontstaat.Astma, COPD 
Stress-incontinentieVerlies van urine op momenten dat de druk in de buik plotseling verhoogd wordt, zoals bij lachen, hoesten, niezen, springen, bukken of iets zwaars optillen.Multiple Sclerose 
StriaeZwangerschapsstrepen, kleine onderhuidse littekens die tijdens de zwangerschap aan de zijkant van de buik, en soms ook elders op de buik, billen of bovenbenen, ontstaan als gevolg van de sterke uitrekking van de buikhuid, in combinatie met een verslapping 
striaehuidstriemen (bij syndroom van Cushing)Hypofyseziekten 
StrokeEngelse term voor beroerte.Vaatlijden 
Stroke unitSpeciale afdeling voor de zorg van patiënten met een beroerte.Vaatlijden 
StromaSteunweefsel. Het stroma is een van de celtypen waaruit baarmoederslijmvlies is opgebouwd. Baarmoederslijmvlies bevat ook nog klierbuizen.Endometriose 
StrooireactieEen soort allergische reactie van het lichaam op een schimmelinfectie waardoor huidafwijkingen ontstaan. 
StrumaKrop ofwel vergrote schildklier.Schildklierafwijkingen 
strumavergrote schildklier (krop) 
struvieteen mineraalsoort Nierziekten 
StuporToestand van bewegingloosheid zonder spraak en communicatie bij helder bewustzijn, als een soort 'geestelijk verdoofd zijn', zoals voor kan komen bij een ernstige schrikreactie, depressie of bij schizofrenie.Schizofrenie 
Subarachnoïdale bloedingHersenbloeding waarbij het bloed tussen de hersenvliezen stroomt.Vaatlijden 
subcutaanonderhuidsNierziekten 
Subcutaan vetOnderhuids vet. 
subduraal hematoom bloeding tussen de hersenvliezenDementie doet ook pijn! 
Subklinisch(Nog) geen merkbare verschijnselen veroorzakend. Bij subklinische hypo- of hyperthyreoïdie wordt tevens bedoeld: afwijkend TSH-gehalte bij normale FT4 en T3-concentratie.Schildklierafwijkingen 
substantia nigrazwarte kern, bron van dopamine-zenuwcellen en dopamineproductieParkinson, Parkinson en nu 
substitutietherapietherapie waarbij ontbrekende hormonen vervangen worden door een soortgelijke stof in geneesmiddelvormHypofyseziekten 
SubtotaalBijna geheel.Schildklierafwijkingen 
Sudden-deafnessPlotseling optredende slechthorendheid zonder aanwijsbare oorzaak. 
SuïcideZelfdoding, het zich doelbewust van het leven beroven.Depressie 
SuïcidepogingPoging tot zelfdoding.Depressie 
Suikers, enkelvoudigeMonosaccharide, bijvoorbeeld glucose (druivensuiker). Dit zijn chemisch gezien de kleinste suikers die niet meer door middel van vertering in kleinere suikers omgezet kunnen worden. 
SuikerziekteStoornis in de suikerstofwisseling waarbij er door de alvleesklier onvoldoende insuline wordt afgegeven en waardoor de hoeveelheid bloedsuiker (glucose) in het bloed te hoog is. Dit leidt tot het verlies van suiker en veel water via de nieren, waardoor do 
SulfonylureumderivatenMedicijnen die de alvleesklier stimuleren om (zo mogelijk) meer insuline te maken. Waarschijnlijk wordt ook de werking van insuline in de weefsels verbeterd.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
SuperegoDoor Freud in psychodynamische theorie gebruikte term voor het geweten. 
SurmenageVeel gebruikte, enigszins dubieuze term, voor overwerktheid, overbelasting, stress, oververmoeidheid, overspannenheid, waarbij de draaglast die iemand te verwerken krijgt groter is geworden dan de draagkracht. 
SympathicomimeticaGroep medicijnen die de werking van het sympathische zenuwstelsel stimuleert. Deze medicijnen worden voornamelijk gebruikt bij de behandeling van longaandoeningen als astma, waardoor de spiertjes in de luchtwegwanden verslappen en de luchtwegen dus minderAstma 
SympathicusDeel van het autonome zenuwstelsel.Hoge bloeddruk 
Sympathisch zenuwstelselDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op activiteit en prestatie (capaciteit hart, longen en verbranding neemt toe), een bloedsuikerverhogend effect heeft en de hersenactiviteit stimuleert. Het remt gedeeltelijk de 
Sympathische Reflex DystrofieAandoening waarbij na een breuk, operatie, kneuzing of zelfs spontaan onder andere de volgende symptomen ontstaan: onverklaarbare diffuse pijn, kleurveranderingen ten opzichte van het andere ledemaat, zwelling, temperatuursveranderingen ten opzichte van hChronische pijn 
Symptomatische epilepsieDe vorm van epilepsie waarbij een afwijking of beschadiging van de hersenen is te vinden die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de epileptische aanvallen.Epilepsie 
symptoomuitingsvorm van een ziekte; verschijnselDepressief en nu 
SymptoomdimensieGroep van ziekteverschijnselen (symptomen) bij een bepaalde ziekte die waarschijnlijk op dezelfde manier wordt veroorzaakt.Schizofrenie 
synapsverbinding tussen hersencellen waar prikkeloverdracht plaatsvindt tussen de zenuwcellenAstma, Multiple Sclerose, Schizofrenie, ADHD, Dementie doet ook pijn!, Parkinson en nu 
syndrome of inappropriate ADH secretion syndroom waarbij te veel ADH aan het bloed wordt afgegeven Hypofyseziekten 
syndroomziektebeeld dat gevormd word door een complex van symptomen die gezamenlijk voorkomen Depressief en nu 
SyndroomComplex van verschijnselen dat vaker in eenzelfde combinatie voorkomt en dus als een eenheid (ziekte) moet worden opgevat. 
syndroom van Asperger een stoornis in het autismespectrum waarbij de sociale interactie met anderen verstoord is en er sprake is van rigiditeit of stereotypen, terwijl er geen achterstand is in de taal of de cognitieve ontwikkeling Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Syndroom van CushingZiektebeeld veroorzaakt door een gezwel in de bijnieren. Hierbij wordt een overmaat aan bijnierschorshormonen gemaakt waardoor onder andere hoge bloeddruk ontstaat.Astma, Epilepsie, Parkinson, Hoge bloeddruk 
syndroom van Fanconiaandoening van de nierbuisjesNierziekten 
Syndroom van JanzEen gegeneraliseerde vorm van epilepsie waarbij aanleg of erfelijke factoren een rol spelen (idiopathisch) (ook wel Juveniele Myoclonische Epilepsie, JME of Impulsiv Petit Mal genoemd). De myoclonieën beginnen rond de puberteit en treden op in de vroegeEpilepsie 
Syndroom van ReavenZiekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensie; dit leidt tot een toegenomen kan 
Syndroom van WallenbergCombinatie van uitvalsverschijnselen door een infarct in de hersenstam.Vaatlijden 
Syndroom XZiekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensie; dit leidt tot een toegenomen kan 
Syndroom, AtopischHet samengaan van meerdere atopische aandoeningen (waarvan de drie belangrijkste vormen hooikoorts, astma en eczeem zijn) bij één patiënt.Astma, COPD 
Syndroom, metaboleSyndroom X of syndroom van Reaven. Ziekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensi 
Syndroom, premenstrueelEen groep van verschijnselen of klachten die zich speciaal voordoet gedurende enkele dagen tot twee weken vóórdat de menstruatie begint en die in de regel verdwijnt zodra de menstruatie doorzet. 
Syndroom, prikkelbare darmEen stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon met verstopping (obstipatie), diarree of 
Synthetische oestrogenenTerm die gebruikt wordt voor preparaten met synthetische (fabrieksmatig gemaakte) oestrogenen die chemisch gezien niet identiek zijn aan de in de eierstokken gemaakte oestrogene hormonen, maar wel ongeveer dezelfde werking hebben.Osteoporose 
Systeem, vestibulairMedische naam voor het evenwichtsorgaan. 
systole samentrekking van het hartHart- en vaatproblemen 
Systolische bloeddrukDe bovenwaarde van de bloeddruk: de (hoogste) druk in de slagaders op het moment dat het hart een nieuwe hoeveelheid bloed uitpompt.Vaatlijden, Hoge bloeddruk 
systolische bloeddruk bovendrukHart- en vaatproblemen 
T-helperlymfocyten (Th)Witte bloedcellen die verantwoordelijk zijn voor een belangrijk deel van de afweer. Zij kunnen vreemde eiwitten herkennen en daar vervolgens op reageren door een specifiek patroon aan cytokinen te produceren. Th2-lymfocyten maken onder andere IL-4 en IL-5Astma, COPD 
T3trijodothyronineHypofyseziekten 
T4thyroxine Hypofyseziekten 
TactielBetreffende de tastzin of het tastgevoel.Schizofrenie 
tactiele stimuli stimulatie door aanraken 
TalgcysteKleine in de huid gevuld met talg, vaak voorzien van een stevig kapsel, die in de huid voelbaar is als een enkele millimeters (soms meer dan een centimeter) grote, zachte knobbel. 
TalgklierenKliertjes die in de lederhuid (de huidlaag vlak onder de opperhuid) liggen en een vetachtige substantie produceren die de huid soepel houdt en tegen uitdroging beschermt (zie ook Talgklierfollokel).Schizofrenie 
TalgklierfollikelEen bepaald type haarzakje, waarin een betrekkelijk klein en dun haartje groeit, met een groot aantal talgliertjes en een ruime afvoergang. Talgklierfollikels bevinden zich vooral in het gezicht, op de borst en op de rug. Omdat acne veroorzaakt wordt door 
TBGThyroxinebindende globuline. Belangrijkste eiwit waarin T4 en T3 getransporteerd worden in het bloed.Schildklierafwijkingen 
TBPAThyroxinebindend prealbumine. Minder belangrijk transporteiwit voor T4 en T3 dan TBG.Schildklierafwijkingen 
TCAtricyclische antidepressiva, klasse van antidepressiva die ook bij kinderen worden gebruikt tegen bedplassen en sommige gedragsproblemenADHD, Manisch depressief en nu 
TeksttelefoonHet via de telefoonlijn door de 'spreker' overbrengen van een getypte tekst naar een klein beeldscherm bij de telefoon van de slechthorende gesprekspartner. 
TelecoilLuisterspoel, onderdeel van een hoortoestel, waarmee bij gebruik van een ringleiding het magnetisch veld wordt opgevangen. 
TeletherapieOok wel uitwendige radiotherapie genoemd. Radiotherapie waarbij gebruik wordt gemaakt van een stralingsbron die buiten het lichaam geplaatst is en waarmee een bundel ioniserende straling op kankercellen kan worden gericht.Kanker en radiotherapie 
temperamentde aangeboren eigenschappen waarin mensen verschillen van elkaar; zie ook Big fivePersoonlijkheidsstoornis en nu 
Temporaal epilepsieEen veelvoorkomend type epileptische aanval (temporaal epilepsie), waarbij de patiënt doelloze bewegingen uitvoert, een starende blik heeft en gedeeltelijk (of geheel ) het bewustzijn verliest. Vaak gaan aan de aanval bepaalde gevoelens vooraf (zie ook Au 
TemporaalkwabSlaapkwab, het aan de zijkant gelegen deel van de hersenen, die onder meer van belang is om aanwezige informatie uit het geheugen op te diepen.Vaatlijden 
Temporale aanvalEen veelvoorkomend type epileptische aanval (temporaal epilepsie), waarbij de patiënt doelloze bewegingen uitvoert, een starende blik heeft en gedeeltelijk (of geheel ) het bewustzijn verliest. Vaak gaan aan de aanval bepaalde gevoelens vooraf (zie ook AuEpilepsie 
TENSAfkorting voor transcutane elektrische neuro stimulatie. Hierbij worden via op de huid geplakte elektroden kleine stroomstootjes in de huid gebracht met als doel een moeilijk te behandelen pijn in dat deel van het lichaam te verlichten.Multiple Sclerose, Chronische pijn 
Tension headacheHoofdpijn die kan optreden in aanvallen of die continu aanwezig kan zijn, meestal aan beide zijden van het hoofd. De pijn voelt aan als een band om het hoofd. Wordt ook wel spanningshoofdpijn genoemd.Chronische pijn 
tertiair (bij hormoonuitval)(bij hormoonuitval) de oorzaak van de hormoonuitval ligt in onvoldoende stimulatie van de hormoonklier op niveau van de hypothalamus of hogerHypofyseziekten 
terugresorptieheropnameNierziekten 
TestosteronMannelijk hormoon, dat bij de man in de zaadballen wordt gemaakt en dat bij de vrouw in kleine hoeveelheden ook in de eierstokken wordt gemaakt.Osteoporose 
testosteronhet belangrijkste mannelijke hormoonHypofyseziekten 
thalamushersenkern, een belangrijk schakelpunt in de diepere gebieden van de hersenen. Gedeelte van de tussenhersenen waar het ontvang- en controle ysteem zetelt van gevoel en pijnChronische pijn, Dementie doet ook pijn! 
thalassemie erfelijke bloedziekte 
theatrale persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster B met als centrale kenmerk een enorme behoefte aan aandacht en een overdreven emotionaliteit Persoonlijkheidsstoornis en nu 
TheorieVerklaringsmodel, een manier om bepaalde feiten logisch te kunnen verklaren en begrijpen. 
theorie, HygiëneEen recente gedachte die het toegenomen voorkomen van astma en allergie verklaart door de theorie dat infecties en een minder schone omgeving beschermen tegen de ontwikkeling van een allergie.Astma, COPD 
Therapeutische blokkadeZenuwblokkade met een blijvend genezend effect.Chronische pijn 
Therapeutische grenzenDe gewenste boven- en ondergrens waartussen de hoeveelheid van een bepaald medicijn in het bloed (bloedspiegel) zich moet bevinden.Epilepsie 
TherapieBehandeling met als doel een afwijking of ziekte te genezen of draaglijk te maken. 
Therapie, cognitieveEen vorm van gedragstherapie, waarbij niet het direct waarneembare gedrag van de patiënt wordt aangepakt, maar het 'denkgedrag' (de cognities). Er wordt onderzocht welke verkeerde cognities, welke onjuiste opvattingen van de werkelijkheid bij de patiënt e 
Therapie, directieveModerne behandelingsvorm in de psychologie die vooral klachtgericht werkt en die tracht de werkzame elementen uit diverse bestaande therapievormen met elkaar te verbinden 
Therapie, elektroconvulsieveHet door toedienen van stroom via de schedel aan de hersenen opwekken van een epileptisch toeval, ter behandeling van een ernstige depressieve stoornis die niet met medicijnen genezen kan worden. De behandeling gebeurt onder narcose. Door het toedienen va 
TherapieresistentieHet blijven optreden van klachten of ziekteverschijnselen ondanks de behandeling met medicijnen.Epilepsie 
TherapietrouwHet op de voorgeschreven wijze innemen van medicijnen of opvolgen van andere medische adviezen.Multiple Sclerose, Hoge bloeddruk 
Thermische desinfectieOntsmetting door middel van verhitting (in een kookapparaat); zie ook Hittesterilisatie 
thiazidediuretica type bloeddrukverlagerHart- en vaatproblemen 
ThoracotomieOperatie waarbij via een snede (meestal tussen de ribben) de borstholte wordt geopend.Astma, COPD 
ThoraxchirurgSpecialist voor operatieve behandeling van ziekten in de borstholte, waaronder hartziekten en soms ook longkanker.Kanker en chirurgie 
ThyreoglobulineEiwit in de schildkliercellen, waarop de fabricage van schildklierhormoon (T4 en T3) plaatsvindt. Omdat het alleen in de schildklier wordt gemaakt, kan van de meting ervan gebruik worden gemaakt bij de follow-up na behandeling van schildkliercarcinoom. DaSchildklierafwijkingen 
thyreoïd stimulerend hormoonhormoon uit de hypofysevoorkwab dat de schildklier stimuleertHypofyseziekten 
ThyreoïdectomieOperatieve verwijdering van de schildklier.Schildklierafwijkingen 
ThyreoïditisSchildklierontsteking.Schildklierafwijkingen 
ThyreostaticaSchildklierwerkingremmende medicijnen.Schildklierafwijkingen 
ThyreotoxicoseZiektebeeld als gevolg van het overmatig circuleren in het bloed van schildklierhormoon, waardoor overstimulatie van onder meer de stofwisseling.Schildklierafwijkingen 
Thyreotoxicosis factitiaThyreotoxicose t.g.v. verzwegen misbruik van schildklierhormoon.Schildklierafwijkingen 
thyreotropineTSHHypofyseziekten 
thyreotropine releasing hormonehormoon uit de hypothalamus dat de hypofysevoorkwab stimuleert tot productie van TSH 
thyroxineeen van de schildklierhormonenHypofyseziekten 
Thyroxine (T4)Schildklierhormoon, voornamelijk gemaakt in de schildklier, het prohormoon van T3.Schildklierafwijkingen 
TIAAfkorting voor transient ischemic attack, voorbijgaande beroerteVaatlijden, Hoge bloeddruk, Hart- en vaatproblemen 
Tijdelijk geheugenverliesGeheugenverlies waarbij iemand gedurende enkel uren niets meer kan onthouden.Vaatlijden 
TineaMedische naam voor infecties van de huid die door schimmels worden veroorzaakt. 
TitrerenDe precieze dosis instellen van medicijnen door een bepaalde hoeveelheid te geven en vervolgens het effect te beoordelen. De juiste dosis geeft het optimale effect.ADHD 
TMEAfkorting van Total Mesorectal Excision, operatietechniek waarbij het aangedane deel van de endeldarm en het omliggend vetweefsel – waarin zich lymfklieren bevinden – wordt verwijderd.Kanker en radiotherapie, Kanker en chirurgie 
tnf-alphaEiwit dat een rol speelt bij ontstekingen. Het speelt mogelijk een rol bij het ontstaan van endometriose.Endometriose 
tnf-alpha remmersMedicijnen die de activiteit van tnf-alpha remmen, en op die manier mogelijk endometriose kunnen tegengaan.Endometriose 
Toddse pareseVerlamming die enige tijd blijft bestaan na een epileptische aanval, veroorzaakt door uitputting van de hersencellen die bij de aanval betrokken waren.Epilepsie 
ToevalEen plotsteling optredende functiestoornis van de hersenen bij mensen met epilepsie, waarbij afhankelijk van het soort epilepsie verschillende verschijnselen kunnen optreden. Deze kunnen variëren van een kortdurende afwezigheid, knipperen met de ogen of bEpilepsie 
TolerantieBegrip dat, naast 'verdraagzaamheid' als algemene betekenis, bij geneesmiddelengebruik nog twee andere betekenissen kent: de mate waarin iemand een bepaald geneesmiddel verdraagt (tolereert) en het verschijnsel dat steeds hogere doseringen nodig zijn om n 
TolerantiedosisDosis die een orgaan of weefsel kan verdragen zonder dat het zijn functie verliest.Kanker en radiotherapie 
Tonisch-clonische aanvalMeest bekende epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optreden.Epilepsie 
Tonische faseFase van een epileptische aanval waarin een kramptoestand ontstaat doordat alle spieren van het lichaam tegelijk aanspannen.Epilepsie 
TonometerInstrument om de oogdruk te meten (de druk van het kamerwater binnen in het oog). Er zijn verschillende methoden. Vroeger werd het oog door het meetinstrument aangeraakt en moest het hoornvlies van het oog door de oogarts eerst verdoofd worden. Tegenwoord 
ToonaudiometrieHet meten van de gevoeligheid van het oor voor bepaalde tonen. 
TopsterktemeterInstrument om de sterkte van brillenglazen of contactlenzen te meten. Wordt ook focimeter genoemd. 
TorischEen zowel bolvormig (sferisch) als kokervormig (cilindrisch) geslepen brillenglas of contactlens. 
Torische lenzenContactlenzen om (bepaalde vormen van ) astigmatisme te corrigeren. 
Totaal cholesterol/HDL-ratioDe verhouding tussen het totaal cholesterol- en het HDL-gehalte, een maat voor het risico op hart- en vaatziekten. Een ratio boven de 4,5 is verhoogd.Cholesterol 
Total Mesorectal ExcisionOperatietechniek waarbij het aangedane deel van de endeldarm en het omliggend vetweefsel – waarin zich lymfklieren bevinden – wordt verwijderd.Kanker en radiotherapie 
Totale incontinentieVorm van urine-incontinentie waarbij de urine vanuit de nieren en de blaas direct naar buiten afloopt. Dit kan het gevolg zijn van aangeboren afwijkingen aan de urinewegen, of later ontstaan als gevolg van een beschadiging van de sluitspier van de blaas. 
ToxicoseOude naam voor zwangerschapshypertensie, een abnormale bloeddrukstijging tijdens de zwangerschap. Vroeger ook aangeduid met zwangerschapsvergiftiging.Hoge bloeddruk 
ToxischLetterlijk: vergiftig. De toxische dosis bij geneesmiddelen is de (te hoge) dosis waarbij onaanvaardbaar schadelijke effecten optreden. 
TraanapparaatHet totale stelsel van traanklieren, traanbuis, traankanaaltje, traanzak en traanpunten. 
TraanfilmDun laagje traanvocht dat het hoornvlies bedekt ter bescherming en om uitdroging te voorkomen. Wordt met knipperen continu ververst en over het hoornvlies verspreid. 
TraanlensHet traanlaagje (traanfilm) tussen contactlens en oog, dat ook een lichtbrekende werking heeft, en waarmee bij het aanmeten van contactlenzen rekening moet worden gehouden. 
TraansecretieUitscheiding van traanvocht door de traanklieren. 
Trabeculair botIn kleine dunne balkjes gevormd bot, dat vooral aanwezig is in korte botten (zoals rugwervels) en de uiteinden van pijpbeenderen (zoals de kop van het dijbeen).Osteoporose 
trabekelblaas blaas waarvan door verhoogde druk in de blaas de wand onregelmatig en verdikt is geworden  
TracheaLuchtpijp.Schildklierafwijkingen 
TranquillizersGroep geneesmiddelen die twee of meer van de volgende werkingen heeft: angstremmend, slaapverwekkend, kalmerend en spierverslappend. In het algemeen onderscheiden we drie categorieën: anxiolytica (angstremmend), hypnotica (slaapmiddelen) en sedativa (tege 
transactionele analyse een model voor het analyseren van wat er binnen een persoon gebeurt en wat er tussen mensen gebeurt, en een methode van verandering van communicatie en psychotherapie Persoonlijkheidsstoornis en nu 
transcraniële echografie echo van hersenstructuren Parkinson en nu 
transcraniële operatieoperatie via een gemaakte opening in het schedelbotHypofyseziekten 
Transcutane Elektrische Neuro StimulatieBehandeling waarbij worden via op de huid geplakte elektroden kleine stroomstootjes in de huid gebracht met als doel een moeilijk te behandelen pijn in dat deel van het lichaam te verlichten.Chronische pijn 
Transcutaneous Electric Nerve StimulationBehandeling waarbij worden via op de huid geplakte elektroden kleine stroomstootjes in de huid gebracht met als doel een moeilijk te behandelen pijn in dat deel van het lichaam te verlichten.Chronische pijn 
transference focused psychotherapie een therapiemodel waarbij steeds datgene wat er gebeurt in de relatie met de psychotherapeut wordt gekoppeld aan de problemen die iemand ontmoet in de relaties met belangrijke anderen en in het werk, en aan het verleden van de persoon Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Transient Ischaemic AttackEen tijdelijke uitval van de functie van een deel van de hersenen als gevolg van een tijdelijke, kortdurende afsluiting van de bloedstroom in een bloedvat. Een TIA is vaak een voorbode van een permanente afsluiting (zie CVA).Vaatlijden 
TransmitterStof die voorkomt in de uiteinden van een zenuw (synaps) en die impulsen (prikkels) overbrengt van de ene naar de andere zenuw (of spiervezel).Astma 
TransparantDoorzichtig. 
TransporterLetterlijk ‘vervoerder’, mechanisme om dopamine weer terug te halen naar de zenuwcel (recycling).ADHD 
transsfenoïdale operatieoperatie via de sinus sphenoidalis 
TransversumLetterlijk: in dwarse richting. Verkorte aanduiding voor colon transversum. 
TransvettenVetten die een ongunstige invloed hebben op hart- en vaatziekten. Ze ontstaan bij het industrieel verwerken (“harden”) van vetten. 
traumaletterlijk: wond. Niet alleen gebruikt voor een lichamelijke wond door een fysieke oorzaak, maar ook voor een psychische wond, een voorval of ervaring met een negatieve emotionele betekenis van schokkende of overweldigende aard (bijv. verkrachting). 
traumaverwonding, letselHypofyseziekten, Depressief en nu 
Traumatische pijnPijn die ontstaat na geweld van buiten het lichaam, zoals bijvoorbeeld bij botbreuken, snijwonden en operatiewonden.Chronische pijn 
traumatiseringer is sprake van traumatisering als een levenservaring niet verwerkt raakt, geen plek gekregen heeft. De persoon blijft eraan denken, heeft regelmatig onaangename herinneringen of associaties, is verhoogd prikkelbaar of waakzaam Persoonlijkheidsstoornis en nu 
tremorletterlijk: beven. Onwillekeurige ritmische beweging van een lichaamsdeel, zoals bij de ziekte van ParkinsonParkinson, Parkinson en nu 
trepanatiehet maken van een opening in het schedelbot Hypofyseziekten 
TRFTeacher Report Form: gedragsvragenlijst in te vullen door leerkracht.ADHD 
TRHThyrotrophin releasing hormoon. Het hormoon uit de hypothalamus dat de afgifte van TSH door de hypofyse stimuleert.Schildklierafwijkingen, Hypofyseziekten 
TRHthyreotropine releasing hormone  
TrifocaalDrie correctiesterkten in één brillenglas of contactlens (voor veraf, midden en dichtbij).Eetstoornissen 
TrigeminusneuralgiePijn, optredend in aanvallen, in het verzorgingsgebied van een of meer takken van de aangezichtszenuw (nervus trigeminus). De pijn treedt op aan een kant van het gelaat, kaak of mond, na licht aanraken of bij kauwen, is bijzonder hevig en kan enkele seconChronische pijn, Multiple Sclerose 
TriggerLetterlijk: trekker van een geweer. In medische zin een prikkel die een reactie uitlokt, zoals bijvoorbeeld een bepaalde stof in de voeding die aanleiding kan geven tot voedselintolerantie of een allergische reactie, of het aanraken van een bepaalde plek 
triglyceriden vetten die in het bloed voorkomen en die zorgen voor opslag en transport van energieHart- en vaatproblemen 
TriglyceridenEen bepaald type vet dat voorkomt in het bloed. Chemisch gezien bestaan triglyceriden uit glycerol veresterd met drie vetzuren. Het is de vorm waarin vet gebruikt voor energie in de vetcel wordt opgeslagen. Hoe onverzadigder de vetzuren zijn, hoe vloeibaaHoge bloeddruk, Cholesterol 
trijodothyronineeen van de schildklierhormonenHypofyseziekten 
Trijodothyronine (T3)Schildklierhormoon, voornamelijk gemaakt uit thyroxine in de lichaamsweefsels en waarschijnlijk het actieve hormoon.Schildklierafwijkingen 
trombangitis obliterans Ziekte van Buerger (zie daar).Hart- en vaatproblemen 
trombo-embolische aandoening vaatafsluiting die wordt veroorzaakt door bloedpropjes die stroomopwaarts in het vaatstelsel zijn losgeschoten Hart- en vaatproblemen 
TrombocytenBloedplaatjes. 
tromboflebitis ontsteking van een bloedvat 
TrombolyseHet oplossen van een bloedstolsel.Vaatlijden 
trombolyse het ‘oplossen’ van een bloedprop met medicijnenHart- en vaatproblemen 
tromboseAandoening vaarbij het bloed stolt aan de binnenkant van een bloedvat. Er ontstaat een bloedstolsel dat de doorgankelijkheid van het bloedvat verkleint of zelfs helemaal afsluit. Vaatlijden 
trombose bloedstolselvormingHart- en vaatproblemen 
Trombose, diep veneuzeHet ontstaan van bloedstolsels in de diepe aders van de benen.Vaatlijden 
TrombusEen samenklontering van bloedcellen aan de binnenkant van een bloedvat.Vaatlijden 
TrommelholteDe luchthoudende middenoorholte achter het trommelvlies.Oorsuizen 
troponine stofje dat in bloed vrijkomt bij ernstig zuurstoftekort van hartHart- en vaatproblemen 
TsAb/TSIGroep van (auto)antistoffen die zich binden aan de celmembraan en via de TSH-receptor de schildklierhormoonproductie stimuleren bij de ziekte van Graves (TsAb = thyroid stimulating antibodies; TSI = thyroid stimulating immunoglobulins).Schildklierafwijkingen 
TSHThyroïd stimulerend hormoon uit de hypofyse, dat de schildklierhormoonvorming stimuleert.Schildklierafwijkingen 
TSHthyreoïd stimulerend hormoonHypofyseziekten 
tubaeileider 
TubacoagulatieEen methode voor sterilisatie bij de vrouw, waarbij de beide eileiders ondoorgankelijk worden gemaakt door ze plaatselijk dicht te schroeien.Osteoporose 
TubaligatieEen methode voor sterilisatie bij de vrouw, waarbij beide eileiders ondoorgankelijk worden gemaakt door ze met een draadje dicht te binden 
tubulo-interstitiële nefritisontsteking van interstitium en nierbuisjes 
tubulus(nier)buisjeNierziekten 
Tumor1. Zwelling als gevolg van een ontstekingsproces; 2. Zwelling of gezwel ontstaan door de nieuwvorming van goed- of kwaadaardige cellen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
tumorzwelling, gezwel (goedaardig of kwaadaardig)Hypofyseziekten 
Turks zadeluitstulping in het wiggebeen waar de hypofyse in ligtHypofyseziekten 
Turner, syndroom vanangeboren afwijking bij meisjes met onder andere hypogonadisme en geringe lengtegroei Hypofyseziekten 
TympanometrieHet meten van de beweeglijkheid van het trommelvlies, een onderzoekmethode waarmee vastgesteld kan worden of er zich voldoende lucht achter het trommelvlies bevindt, of de druk normaal is en of er al dan niet sprake is van de aanwezigheid van vocht of sli 
type 2 diabetes Diabetes door insulineresistentie (zie daar), meestal op latere leeftijd en bij overgewicht optredendHart- en vaatproblemen 
type I diabetes diabetes door insulinetekort, meestal al in jeugd optredendHart- en vaatproblemen 
UitrijpingsfaseFase van de menstruele cyclus waarin de eicel is gesprongen en het baarmoederslijmvlies uitrijpt om zich voor te bereiden op een innestelend embryo. Ook wel luteale fase of secretiefase genoemd.Endometriose 
UitzaaiingMetastase, dochtergezwel dat ontstaan is door in bloed of lymfe meegevoerde cellen van het primaire gezwel. Ze zijn ergens blijven steken en hebben zich daar vermeerderd.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
UlcusMedische naam voor zweer.Maagklachten 
Ulcus duodeniMedische naam voor een zweer in de twaalfvingerige darm.Maagklachten 
Ulcus ventriculiMedische naam voor een maagzweer.Maagklachten, Maagklachten 
unipolairletterlijk: eenpolig. Bij stemmingsstoornissen het ziektebeeld met alleen (eventueel meermalen terugkerende) depressies. Staat tegenover bipolair, waarbij berhalve episoden met depressie ook manische episoden voorkomen.Manisch-depressieve stoornis 
UPAfkorting voor ureter praeternaturalis, een operatief gemaakte niet-natuurlijke opening in de buik waarop de urineleider is aan gesloten; ook wel urinestoma genoemd. 
ureterurineleider die de urine van de nier naar de blaas afvoertEndometriose, Nierziekten 
ureter urineleider, die loopt tussen de nieren en de blaas 
Ureter praenaturalisEen operatief gemaakte niet-natuurlijke opening in de buik waarop de urineleider is aan gesloten; ook wel urinestoma genoemd. 
UrethaMedische naam voor plasbuis of urinebuis, de verbinding tussen de urineblaas en de buitenwereld. 
UrethaplugDun staafje met één of twee kleine bolletjes, dat in de plasbuis wordt aangebracht bij de behandeling van stress-incontinentie. 
urethra plasbuis, die loopt tussen de blaas en de buitenwereld  
UreumEen afvalstof van de eiwitstofwisseling die normaal in het bloed aanwezig is en die door de nieren via de urine wordt uitgescheiden.Hoge bloeddruk 
ureumafbraakproduct van eiwit Nierziekten 
UrgeDrang of aandrang. 
Urge-incontinentieAandrang-incontinentie, een vorm van ongewild urineverlies dat optreedt als gevolg van ongecontroleerde samentrekkingen van de urineblaasspieren, welke een aandrang tot plassen veroorzaakt die niet is te beheersen. 
UrinekatheterSlang die via de plasbuis in de blaas wordt gebracht. De meeste urinekatheters hebben aan het eind een ballonnetje dat wordt opgeblazen met enkele milliliters water, zodat de katheter niet uit de blaas kan uitzakken. Urinekatheters worden geplaatst bij meKanker en chirurgie 
UrineretentieOvervulling van de blaas doordat de urineafvloed belemmerd is. 
urineretentie vasthouden van urine door de blaas waardoor de blaas niet meer spontaan kan worden geledigd  
Urodynamisch onderzoekEen onderzoek waarbij het functioneren van de lagere urinewegen (blaas en urinebuis) en het afsluitmechanisme worden onderzocht.Multiple Sclerose 
UroloogArts die gespecialiseerd is in het onderzoek en de behandeling van aandoeningen van de urinewegen (nier, urineleider, blaas en urinebuis), de inwendige en uitwendige geslachtsorganen van de man.Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
uroloogchirurg die is gespecialiseerd in nieren en urine­wegen Nierziekten 
UrticariaJeukende bulten van de huid, ook wel netelroos of galbulten genoemd. Worden meestal veroorzaakt door contact met een stof waarvoor iemand allergisch is, bijvoorbeeld medicijnen, voedingsmiddelen of ingeademde stoffen. 
uterusbaarmoeder 
uterusanomalievormafwijking van de baarmoeder 
VaatingroeiKomt voor wanneer het hoornvlies van het oog langdurig ernstig zuurstofgebrek heeft. Daarbij nemen kleine bloedvaatjes de zuurstoftoevoer over en groeien in het doorzichtige hoornvlies. Bij het herstel van de zuurstoftoevoer stroomt er geen bloed meer doo 
VaatlijdenSlagaderverkalking is een belangrijke oorzaak van verschillende aandoeningen van hart en bloedvaten. Bij slagaderverkalking zijn de wanden van de slagaders plaatstelijk verhard en verdikt. Vaatlijden 
vaatruis geruis in de vaten dat met de stethoscoop hoorbaar isHart- en vaatproblemen 
VaatvliesBloedvatrijke oogrok die aan de voorkant van het oog overgaat in het regenboogvlies (iris) en het straallichaam (corpus ciliare). 
Vaginaal toucherOok vaginaal onderzoek genoemd. Onderzoek waarbij met twee vingers in de vagina wordt gevoeld. Met de andere hand kan op de buik worden gevoeld. Dit onderzoek geeft informatie over onder meer de grootte en de consistentie van de baarmoeder en de eierstokken. Soms kan hiermee ook de aanwezigheid van endometriosehaarden worden vastgesteld.Endometriose 
Vaginale echoEcho-onderzoek waarbij een dunne echokop een klein stukje in de schede wordt ingebracht. Op deze manier kunnen de baarmoeder en de eierstokken gedetailleerd in beeld worden gebracht.Endometriose 
Vaginale kolonisatie met CandidaHet in de vagina aanwezig zijn van de Candida gist (zie Candidiasis). Ook bij gezonde vrouwen komt in een groot percentage (10-50%) Candida in de vagina voor zonder merkbare verschijnselen. 
Vaginose, bacteriëleOvermatige vaginale afscheiding die veroorzaakt wordt door een overmatige groei van bacteriën in de vagina, met name van de Gardnerella vaginalis. Dit geeft aanleiding tot sterk ruikende 'witte vloed' (fluor vaginalis). Dit in tegenstelling tot afscheidin 
VagotomieOperatie waarbij de tiende hersenzenuw (nervus vagus) geheel of gedeeltelijk wordt doorgesneden, meestal ter hoogte van het middenrif. De operatie werd vroeger toegepast om een vermindering van de zuurproductie door de maag te verkrijgen. Door de introducMaagklachten 
varicosis crurisspataderen  
VasculairMet de bloedvaten te maken hebbend. 
vasculair parkinsonisme atypisch parkinsonisme veroorzaakt door doorbloedingsstoornissen in de hersenen Parkinson en nu 
vasculitisontsteking van kleine bloedvaatjesNierziekten 
VasculopathieAfwijkingen aan de grote (macro) en kleine (micro) bloedvaten, zoals die onder andere bij diabetes (suikerziekte) kunnen voorkomen.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2 
vasectomiesterilisatie bij de man, waarbij een stukje uit beide zaadleiders wordt verwijderd waardoor het sperma geen zaadcellen meer bevat 
Vaso-actieve stoffenStoffen (meestal medicijnen) die een actieve rol hebben op de bloedvaten (bij erectiestoornissen gaat het om stoffen die de bloedvaten naar en in de penis openzetten).Erectieproblemen 
vasoactieve stoffen stoffen (meestal medicijnen) die een actieve invloed hebben op de bloedvaten (bij erectieproblemen gaat het om stoffen die de bloedvaten naar en in de penis openzetten) 
vasopressinehormoon dat in de hypothalamus wordt gemaakt en door de hypofyseachterkwab wordt afgescheiden; het zorgt ervoor dat de nieren water kunnen vasthouden; het is identiek aan ADH  
VATSVideo Assisted ThoracoScopy: operatie waarbij drie kleine openingen in de borstkast worden gemaakt; door deze opening kan de chirurg ingrepen aan de long verrichten met speciaal instrumentarium waaronder optiek en video.Astma, COPD 
veerkrachthet vermogen om ondanks tegenslagen en negatieve levenservaringen moeilijke situaties het hoofd te blijven bieden Persoonlijkheidsstoornis en nu 
veilige hechting het vermogen zich te verbinden met een belangrijke ander. In de normale ontwikkeling komt de hechting vanzelf tot stand in de allereerste levensjaren en ontstaat er een veilige hechting. Het kind ontwikkelt een positief beeld van zichzelf en van de ander, vertrouwt op de beschikbaarheid van anderen en durft zich kwetsbaar op te stellen Persoonlijkheidsstoornis en nu 
vena cava grote holle aderHart- en vaatproblemen 
veneaderen; zij brengen zuurstofarm bloed van de organen naar het hart 
VEPAfkorting voor visual evoked potential onderzoek. Dit is een onderzoek om de werking van de geleidingsbanen van het oog naar de hersenschors te meten. Daartoe wordt met lichtflitsen in het oog geschenen, waarna de elektrische reactie in het gezichtscentruMultiple Sclerose 
VerbaalMet gebruik van woorden, bijvoorbeeld verbale communicatie (communicatie door middel van gesproken taal). 
VerklevingenOok vergroeiingen of adhesies genoemd. Dunne of dikke vliezen die aanwezig zijn tussen verschillende organen of tussen organen en de buikwand. Verklevingen kunnen ontstaan na een operatie of na een ontsteking, bijvoorbeeld als gevolg van endometriose of als gevolg van een infectie.Endometriose 
Verlies, gemengdBij slechthorendheid het samengaan van perceptief verlies (stoornis in de zenuwcellen of de verwerking van gehoorimpulsen in de hersenen) en geleidingsverlies (stoornis in de geleiding van geluid vanuit de gehoorgang naar de zenuwcellen in het slakkenhuis 
Verlies, perceptiefGehoorverlies als gevolg van een functiestoornis in het binnenoor of in de gehoorzenuw. 
VernevelapparaatElektrisch apparaat dat een vloeistof, waarin één of meerdere soorten medicijnen kunnen zitten, omzet in een nevel of mist. Deze kan door de patiënt worden ingeademd, waardoor het medicijn direct in de longen terecht komt. Deze methode is geschikt voor meAstma 
VerslavingGewoonte of gewenning aan het gebruik van een bepaald middel waarmee men, vaak tegen beter weten in, steeds maar blijft doorgaan en waarbij indien het middel niet gebruikt wordt onthoudingsverschijnselen ontstaan. 
VersnellerEen apparaat waarmee elektronen, kernen of kerndeeltjes worden versneld.Kanker en radiotherapie 
VerwaarlozingNeglect; situatie waarbij iemand zich niet bewust is van één kant van zijn lichaam en hij niets waarneemt uit de omgeving aan een kant van zijn lichaam.Vaatlijden 
Very Low Density LipoproteïneEen van de drie typen lipoproteïnen (een koppeling tussen een vet en een eiwit) of transportdeeltjes voor vetten in het bloed. Dit type transportdeeltje vervoert voornamelijk triclyceriden van de lever naar het spier- en vetweefsel.Cholesterol 
Verzadigd vetHard vet, een minder gemakkelijk afbreekbaar en daardoor slecht soort vet.Cholesterol 
VerziendheidNiet goed dichtbij kunnen zien, omdat het oog de lichtstralen te weinig afbuigt. Het scherpe beeld valt achter het netvlies. Oorzaak is een te geringe kromming van het lenzensysteem van het oog en/of een te kort gebouwde oogbol. Jonge mensen kunnen een li 
Verziendheid, ouderdoms-Verlies van accommodatievermogen door (betrekkelijke) ouderdom. Voorwerpen dichtbij kunnen niet meer scherp worden waargenomen, omdat de stugger wordende ooglens zich niet goed laat krommen. Het zicht in de verte blijft goed. 
Vestibulair systeemMedische naam voor het evenwichtsorgaan. 
Vet, verzadigdHard vet, een minder gemakkelijk afbreekbaar en daardoor slecht soort vet. 
VezelstoffenVerzamelnaam voor de onverteerbare stoffen in plantaardige producten, welke een gunstige werking hebben op de darmen en de stoelgang. 
Video Assisted ThoracoScopyOperatie waarbij drie kleine openingen in de borstkast worden gemaakt; door deze opening kan de chirurg ingrepen aan de long verrichten met speciaal instrumentarium waaronder optiek en video.Astma, COPD 
Visceraal vetVet dat in de buikholte zit. 
ViscositeitDikvloeibaarheid, dikte van een vloeistof of de mate van vloeibaarheid of stroperigheid van een vloeistof. Ook de mate van samenhang van weke of vloeibare stoffen. 
VisioenEen gezichtswaarneming, in het bijzonder van religeuze aard of in een toestand van extase, zonder bijbehorende uitwendige prikkel, die door de betrokkene als echt wordt ervaren, maar die in werkelijkheid niet aanwezig is en die anderen dus niet kunnen zieSchizofrenie 
Visual Evoked Potential onderzoekOnderzoek om de werking van de geleidingsbanen van het oog naar de hersenschors te meten. Daartoe wordt met lichtflitsen in het oog geschenen, waarna de elektrische reactie in het gezichtscentrum in de hersenschors aan de achterkant van de hersenen wordt 
VisueelOp het zien of het gezichtsvermogen betrekking hebbend. 
Visueel gehandicaptenSlechtzienden met een gezichtsvermogen dat minder is dan 10% van het normale. 
Visuele ergonomieWetenschap die zich bezighoudt met de relatie tussen het gezichtsvermogen en het werk en de dagelijkse bezigheden van de mens, zoals het meten van het gezichtsvermogen, de eisen aan het gezichtsvermogen voor bepaalde werkzaamheden en beroepen (keuringseis 
VisusGezichtsscherpte, de mate waarin iemand scherp ziet, uitgedrukt in een getal.Schizofrenie 
VisuskaartDe bekende kaart aan de wand bij de oogarts en opticien met naar onderen steeds kleiner wordende letters of tekens ('optotypen'). Dient om vast te stellen hoeveel iemand van een bepaalde afstand met het blote oog scherp kan zien. 
Vitale capaciteit (VC)De hoeveelheid lucht die iemand na een zo diep mogelijke inademing maximaal kan uitademen. Vaak wordt de FEV1 gerelateerd aan de VC om zo luchtwegvernauwing te kunnen vaststellen.Astma, COPD 
Vitale kenmerkenLetterlijk: kenmerken die betrekking hebben op het leven. Bij een depressieve stoornis gebruikt voor de vaak voorkomende verschijnselen die te maken hebben met de bij de depressie verstoorde lichamelijke functies en bioritme, waardoor verschijnselen ontstDepressie 
VitiligoHuidaandoening met omschreven witte, ontkleurde plekken door een verworven stoornis in de melaninevorming. Komt vaak voor in combinatie met andere auto-immuunziekten.Schildklierafwijkingen 
VLDLvery low density lipoprotein; het lipoproteïnedeeltje dat door lever wordt gemaakt en zowel triglyceriden als cholesterol bevatCholesterol, Hart- en vaatproblemen 
VLDL-cholesterolVery-Low Density Lipoproteïne Cholesterol: cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan VLDL.Cholesterol 
VleesboomGoedaardige tumor in de baarmoederspier, die aanleiding kan geven tot pijnlijke menstruaties en een toename van de hoeveelheid bloedverlies. 
VMDBVereniging voor Manisch Depressieven en Betrokkenen, de patiëntenvereniging voor manisch-depressieve mensen en hun direct betrokkenen. Waandenkbeelden Rotsvaste overtuiging die niet klopt met de werkelijkheid en die, ondanks alle tegenargumenten en feiten die redelijkerwijze genoeg zouden moeten zijn om de overtuiging te weerleggen, gehandhaafd blijftManisch depressief en nu 
VoedingssupplementProduct dat ingenomen wordt naast de normale voeding (vitaminetabletten, mineralen, enz.). 
VoedingsvezelsVerzamelnaam voor de onverteerbare stoffen in plantaardige producten, welke een gunstige werking hebben op de darmen en de stoelgang. 
VoedselallergieHet overgevoelig reageren op bepaalde bestanddelen van de voeding ten gevolge van een allergische oorzaak.Astma, COPD 
VoedselintolerantieHet overgevoelig reageren op bepaalde bestanddelen van de voeding ten gevolge van een niet-allergische oorzaak. 
VoedseltoevoegingenNatuurlijke of chemische toevoegingen aan voedingsmiddelen zoals smaakversterkers, conserveermiddelen en kleurstoffen. 
Volledige aanvalTonisch-clonische aanval, meest bekende epileptische aanval, die gepaard gaat met het verlies van het bewustzijn, gevolgd door de tonische fase van spierverkramping en de clonische fase waarbij ritmische schokbewegingen optreden.Epilepsie 
vollemaansgezichtvolrond gezicht dat gezien wordt bij het syndroom van CushingHypofyseziekten 
volume, Forced ExpiratoryDe hoeveelheid lucht die iemand na een zo diep mogelijke inademing in 1 seconde snel kan uitgeblazen. Dit onderzoek wordt ondermeer gebruikt om de longfunctie te meten bij iemand met astma en COPD. Door de FEV1 te meten vóór en ná inhalatie van een bepaalAstma, COPD 
VoorhoofdskwabFrontaalkwab; het aan de voorzijde gelegen deel van de hersenen, dat onder meer van belang is voor het herinneren van emoties. 
Vormvaste (vormstabiele) lensHarde contactlens. Contactlens die niet of heel weinig buigzaam is. 
VraagdwangEen vorm van dwangstoornis waarbij de patiënt zijn omgeving het leven zuur maakt door steeds maar dezelfde vragen te blijven stellen. 
waaneen vorm van psychose die het denken betreft. Een onterechte, overdreven achterdocht is bijvoorbeeld een paranoïde waanSchizofrenie, Depressief en nu 
WaandenkbeeldenRotsvaste overtuiging die niet klopt met de werkelijkheid en die, ondanks alle tegenargumenten en feiten die redelijkerwijze genoeg zouden moeten zijn om de overtuiging te weerleggen, toch gehandhaafd blijft.Manisch-depressieve stoornis 
Wallenberg, syndroom vanCombinatie van uitvalsverschijnselen door een infarct in de hersenstam.Vaatlijden 
WandbeenkwabDeel (aan de zijkant) van de grote hersenen.Vaatlijden 
WAOWet op de ArbeidsongeschiktheidSchizofrenie, Depressief en nu 
WasdwangEen vorm van dwangstoornis waarbij het overdreven vaak en grondig reinigen, bijvoorbeeld van de handen, op de voorgrond staat. 
Wearing-offUitgewerkt raken van de laatste dosis medicijnen, vooral met betrekking tot medicijnen die bij de ziekte van Parkinson worden gebruikt.Parkinson 
Weber, proef vanProef waarbij een aangeslagen stemvork precies midden bovenop het hoofd wordt geplaatst. Bij een normaal gehoor wordt het geluid in beide oren even goed gehoord, maar bij gehoorverlies aan één kant zal het geluid niet middenin, maar aan één kant beter geh 
WegwerplenzenContactlenzen met een beperkte levensduur die dag en nacht gedragen kunnen worden. Kunnen een beperkte tijd (een of enkele weken) achtereen gedragen worden, en dienen dan weggegooid te worden. 
WerkgeheugenHet proces dat ervoor zorgt dat de informatie tijdelijk (dat is seconden of minuten) in de hersenen aanwezig blijft, totdat ze volledig is gebruikt, ofwel definitief is opgeslagen ofwel verwijderd is. 
Werking, optischeDe werking waarmee lichtstralen worden gebroken en in een bepaalde richting worden geleid. 
WervelslagaderSlagader voor het vervoer van bloed naar de hersenen. De wervelslagaders lopen aan de achterkant van de hals.Vaatlijden 
Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische ZiekenhuizenWet die het mogelijk maakt om iemand tegen zijn of haar wil op te laten nemen in een psychiatsisch ziekenhuis of een psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis. 
WhiplashSyndroom dat kan ontstaan na het snel naar voren en naar achteren bewegen van het hoofd (bijvoorbeeld bij een kop-staart botsing met een auto), waarbij pijn in de nek en hoofd, duizeligheid, bewegingsbeperking van de nek, emotionele, geheugen- en slaapstoChronische pijn, ADHD 
WHOWorld Health Organization (de Wereldgezondheidsorganisatie)Depressief en nu 
WIAWet Werk en Inkomen naar ArbeidsvermogenDepressief en nu 
wiggebeeneen van de botten van het aangezichtsskelet waar het Turks zadel deel van uitmaaktHypofyseziekten 
Willis, Cirkel vanDe verbindingsvaten aan de basis van de hersenen tussen de grote slagaders die bloed vervoeren naar de hersenen.Vaatlijden 
WISCWechsler Intelligence Scale for Children: IQ-test voor kinderen.ADHD 
witte stofstof die zorgt voor de isolatie van de zenuwuiteinden in de hersenen Dementie doet ook pijn! 
Witte-jassenhypertensieHet fenomeen dat de bloeddruk verhoogd is wanneer deze wordt gemeten door een persoon in een witte jas (een arts of verpleger) terwijl de bloeddruk lager is wanneer die thuis zelf gemeten wordt..Hoge bloeddruk 
Wolfram, syndroom vanziekte met een combinatie van type 1 diabetes mellitus, diabetes insipidus, afwijking van de gezichtszenuwen en doofheid (= DIDMOAD)Hypofyseziekten 
Wood's lampEen lamp die langgolvig ultraviolet licht geeft, waarmee bepaalde schimmels zijn aan te tonen. 
WSNSWeer Samen Naar School: het streven kinderen met een leerprobleem op de openbare school te houden en niet direct te plaatsen op een school voor speciaal onderwijs.ADHD 
WWWerkloosheidswet Depressief en nu 
x-colonRöntgenonderzoek van de dikke darm (het colon) waarbij met behulp van contrastmiddel de dikke darm zichtbaar wordt gemaakt.Endometriose 
XanthelasmataGelige bultjes op de bovenste en onderste oogleden, die cholesterol bevatten. Ze vormen een sterke aanwijzing voor het bestaan van een familiaire hypercholesterolemieCholesterol 
XanthoomOp specifieke plaatsen, zoals pezen, gelokaliseerde zwelling, bestaande uit cholesterol en macrofagen. Xanthomen vormen een sterke aanwijzing voor het bestaan van een familiaire hypercholesterolemieCholesterol 
YOPpers(Young-Onset Parkinson’s) patiënten die voor hun veertigste jaar parkinson krijgen Parkinson en nu 
Yoyo-ingBij mensen die te zwaar wegen en regelmatig aan de lijn doen: het fenomeen dat de kilo's er even snel weer bij komen dan ze er af waren gegaan. Heeft te maken met het feit dat geen enkele vermageringsmethode die op korte termijn werkt, ook op langere teParkinson 
YSRYouth Report Form: gedragsvragenlijst zelf in te vullen door adolescent.ADHD 
zakje van Rathkestructuur van het embryonale monddak waaruit de hypofysevoorkwab ontstaatHypofyseziekten 
zelfoverschattingde neiging om de eigen prestaties hoger en die van anderen lager in te schatten dan realistisch is. Dit komt vooral voor bij persoonlijkheidsstoornissen uit cluster B Persoonlijkheidsstoornis en nu 
ZemelenDe omhulsels van graankorrels die voor de bereiding van wit brood worden verwijderd. Zij kunnen als toevoeging aan het dieet worden gebruikt om de hoeveelheid vezels in de voeding te verhogen, teneinde het vermogen van de ontlasting om vocht vast te houde 
ZenuwpijnPijn die direct zijn oorsprong vindt in het zenuwstelsel zelf. Ook wel neurogene, neuropathische of differentiatiepijn genoemd. 
Zenuwstelsel, autonomeHet gedeelte van het zenuwstelsel dat de onwillekeurige organen (buiten de wil om functionerende organen) verzorgt, zoals die van de spijsvertering, de bloedsomloop en de ademhaling. 
Zenuwstelsel, centraalHet gedeelte van het zenuwstelsel dat centraal gelegen is: de hersenen en het ruggenmerg. De zenuwen die vanuit het centrale zenuwstelsel ontspringen vormen het perifere zenuwstelsel. 
Zenuwstelsel, orthosympathischDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op activiteit en prestatie (capaciteit hart, longen en verbranding neemt toe), een bloedsuikerverhogend effect heeft en de hersenactiviteit stimuleert. Het remt gedeeltelijk de 
Zenuwstelsel, parasympathischDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op de stofwisseling (speekselklieren, maag, galblaas, darmen) en de uitscheiding (nieren en blaas). Het remt gedeeltelijk de activiteit van het andere deel van het autonome zenu 
Zenuwstelsel, perifeerDe zenuwen die vanuit het centraal zenuwstelsel ontspringenChronische pijn 
Zenuwstelsel, sympathischDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op activiteit en prestatie (capaciteit hart, longen en verbranding neemt toe), een bloedsuikerverhogend effect heeft en de hersenactiviteit stimuleert. Het remt gedeeltelijk de 
ziekte van Alporterfelijke nierziekte waarbij ook de ogen en oren aangedaan kunnen zijnNierziekten 
Ziekte van AlzheimerHersenziekte waarbij door vooralsnog onbekende oorzaak een versneld verouderingsproces in de hersenen optreedt, gepaard gaand met verschijnselen van dementie, zoals vergeetachtigheid, afname van aangeleerde vaardigheden (zoals het juiste gebruik van taal 
Ziekte van Buerger zeldzame aandoening die wordt veroorzaakt door verstopping van kleine slagadervertakkingen in handen en voeten, en die vooral optreedt bij rokersHart- en vaatproblemen 
ziekte van Gaucher stofwisselingsziekte die ook met parkinsonisme gepaard kan gaan Parkinson en nu 
Ziekte van HirschsprungAangeboren afwijking waarbij door een tekort aan zenuwcellen in de wand van de dikke darm deze niet of onvoldoende in staat is om de ontlasting voort te stuwen, waardoor een ernstige obstipatie kan ontstaan. 
Ziekte van LymeZiekte die wordt overoorzaakt door een bacterie (Borrelia) en die wordt overgebracht via een tekenbeet. Hierna kan een plaatselijke ontsteking van de huid ontstaan die langzaam uitdijt en gepaard gaat met koorts, moeheid, hoofdpijn en gewrichtsklachten. A 
Ziekte van MénièreAandoening van het binnenoor, waarbij zowel het slakkenhuis als het evenwichtsorgaan zijn betrokken en waardoor zowel gehoorverlies optreedt als (draai)duizeligheid ontstaan.Vaatlijden 
Ziekte van ParkinsonHersenaandoening waarbij als gevolg van een tekort aan de neurotransmitter dopamine, stoornissen ontstaan in de beheersing van de spieren en de spierspanning. Hierdoor treden verschijnselen op als stijfheid, moeite met bewegen en vaak ook beven. Deze vers 
Ziekte van PeyronieDoor eenzijdige verharding (induratie) van de wand van één van de zwellichamen ontstaat er een scheve erectie, die ook pijnlijk kan zijn en erectieproblemen kan geven.Erectieproblemen 
Ziekte van Peyronie door eenzijdige verharding (induratie) van de wand van een van de zwellichamen ontstaat er een scheve erectie, die ook pijnlijk kan zijn en erectieproblemen kan geven 
Ziekte van RaynaudZiekte gekenmerkt door verkrampingen van de vaten, waardoor ischaemie ontstaat.Chronische pijn 
Ziekte van Raynaud tijdelijke verkramping van de kleine slagaders in vooral de vingersHart- en vaatproblemen 
Ziekte van Takayasu zeldzame bloedvatontsteking bij jonge mensen die leidt tot vernauwingen van de aftakkingen van de aorta, vooral richting hoofd en armen Hart- en vaatproblemen 
ZMLKonderwijs voor (zeer) moeilijk lerende kinderenADHD 
ZoöfielLetterlijk: houdend van dieren. Bij schimmels wil dit zeggen dat dieren de belangrijkste bron (gastheer) zijn voor infectie naar de mens.Parkinson 
ZuurstofconcentratorApparaat dat op het stroomnet wordt aangesloten en uit de omgevingslucht zuurstof concentreert.Astma, COPD 
zwangerschapscijfergetal dat de betrouwbaarheid van een voorbehoedmiddel uitdrukt, namelijk het aantal vrouwen dat zwanger wordt uit een groep van 100 vrouwen die dat middel een jaar lang gebruiken 
ZwangerschapshypertensieEen abnormale bloeddrukstijging tijdens de zwangerschap. Vroeger ook aangeduid met toxicose en zwangerschapsvergiftiging. 
ZwangerschapsmaskerVersterkte vorming van huidpigment tijdens de zwangerschap in het gelaat, waardoor grillig gevormde lichtbruine of geelbruine vlekken ontstaan. 
ZwangerschapsvergiftigingZwangerschapshypertensie, een abnormale bloeddrukstijging tijdens de zwangerschap. Vroeger ook aangeduid met toxicose en zwangerschapsvergiftiging. 
zwart-wit denken de neiging om alles en iedereen in goed of fout, voor of tegen mij, in te delen. Dit komt vooral voor bij persoonlijkheidsstoornissen uit cluster BPersoonlijkheidsstoornis en nu 
Zwarte kernenGroep zenuwcellen links en rechts onder in de hersenen, waarin bij de ziekte van Parkinson door vooralsnog onbekende oorzaak langzaam een afbraakproces plaatsvindt en waardoor onvoldoende dopamine wordt gemaakt om de spierbewegingen vlot te laten verlopenParkinson 
ZweerziekteZiekte waarbij, meestal als gevolg van een teveel aan maagzuur, een zweer in de twaalfvingerige darm of de maag ontstaat.Maagklachten 
zwellichamen zorgen in de penis voor de erectie doordat ze vollopen met bloed 
ZwemmerseczeemSchimmelinfectie van de voeten (tinea pedis), meestal tussen de tenen.